افغانستان در هفتمین اجلاس سیکا؛ غیبت طالبان، هشدار تروریسم و دعوت به تعامل

عصر قم - هفتمین اجلاس سران «کنفرانس تعامل و اقدامات اعتمادساز در آسیا» (سیکا) در حالی در باکو برگزار شد که افغانستان، با وجود عضویت رسمی در این چارچوب منطقه‌ای، نماینده‌ای از حکومت طالبان در نشست نداشت. در میان مواضع علنی مطرح‌شده، چین از کابل خواست اقدامات عملی علیه گروه‌های تروریستی انجام دهد و هم‌زمان بر ادامه کمک‌های انسانی و توسعه‌ای تأکید کرد؛ قرقیزستان نیز گفت ثبات افغانستان از مسیر گفت‌وگو، بازسازی اقتصادی و همکاری بین‌المللی می‌گذرد، نه انزوا.

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ هفتمین اجلاس سران سیکا روز پنج‌شنبه ۲۳ مهر در باکو، پایتخت جمهوری آذربایجان، با حضور سران و نمایندگان کشورهای عضو، کشورهای ناظر و سازمان‌های شریک برگزار شد. امنیت و ثبات آسیا، توسعه پایدار، اتصال منطقه‌ای، دیجیتالی‌شدن و تقویت سازوکارهای اعتمادساز از محورهای اصلی این نشست بود. اجلاس همچنین «اعلامیه باکو» را تصویب کرد و لائوس را به‌عنوان عضو جدید پذیرفت. 
افغانستان عضو سیکا؛ اما بدون نماینده در باکو
افغانستان همچنان یکی از اعضای رسمی سیکاست، اما گزارش‌های منتشرشده از نشست باکو نشان می‌دهد هیچ نماینده‌ای از حکومت طالبان در هفتمین اجلاس حضور نداشت. افغانستان پس از روی‌کارآمدن دوباره طالبان نیز کرسی عضویت خود را در این چارچوب از دست نداده، اما حکومت کنونی نتوانسته است نمایندگی رسمی کشور در اجلاس‌های عالی سیکا را از سر بگیرد. 
این در حالی است که طی ماه‌های گذشته تلاش‌هایی برای افزایش دوباره مشارکت افغانستان در فعالیت‌های سیکا صورت گرفته بود. دبیرخانه این سازمان در اوت ۲۰۲۵ نخستین نشست مشورتی غیررسمی خود درباره نحوه تعامل با افغانستان را برگزار کرد و هدف آن را یافتن راه‌هایی برای تعامل با طرف‌های افغانستانی و کمک به ادغام این کشور در فرایندهای منطقه‌ای اعلام کرد.
در نتیجه، یکی از مهم‌ترین نکات اجلاس باکو درباره افغانستان همین دوگانگی بود: افغانستان موضوع گفت‌وگو و همکاری سیکاست، اما حکومت طالبان هنوز در بالاترین سطح این سازوکار منطقه‌ای نمایندگی ندارد.
چین: افغانستان جزء جدایی‌ناپذیر امنیت آسیاست
صریح‌ترین موضع درباره افغانستان در میان سخنرانی‌های علنی بررسی‌شده، از سوی وانگ یی، وزیر خارجه چین و نماینده ویژه رئیس‌جمهور این کشور، مطرح شد.
وانگ یی گفت: «افغانستان بخش جدایی‌ناپذیر امنیت آسیاست.» او چهار محور مشخص را درباره این کشور مطرح کرد: تقویت هماهنگی منطقه‌ای درباره افغانستان، ادامه کمک‌های انسانی به مردم این کشور، افزایش کمک‌های توسعه‌ای و اقدام عملی حکومت افغانستان برای از بین بردن گروه‌های تروریستی فعال در خاک این کشور.
وزیر خارجه چین از حکومت افغانستان خواست «اقدامات اساسی» برای پاک‌سازی نیروهای خشونت‌طلب و تروریستی در داخل کشور انجام دهد و زمینه دستیابی به صلح و ثبات بلندمدت را فراهم کند. بنابراین رویکرد پکن در اجلاس باکو دو بخش هم‌زمان داشت: کمک و تعامل با افغانستان از یک سو، و مطالبه امنیتی از حکومت طالبان از سوی دیگر. 
این موضع در شرایطی مطرح شده که کشورهای منطقه، از جمله چین، روسیه، پاکستان و کشورهای آسیای مرکزی، طی سال‌های اخیر بارها درباره فعالیت گروه‌های مسلح در افغانستان و احتمال سرایت ناامنی به کشورهای همسایه ابراز نگرانی کرده‌اند.
قرقیزستان: افغانستان را منزوی نکنید
صدر جباروف، رئیس‌جمهور قرقیزستان، نیز بخش مشخصی از سخنرانی خود را به افغانستان اختصاص داد و این کشور را «جزئی جدایی‌ناپذیر از فضای مشترک امنیت و همکاری در آسیا» توصیف کرد. 
او تأکید کرد که دستیابی به ثبات پایدار در افغانستان نیازمند تداوم گفت‌وگو، بازسازی اقتصادی و اقدامات هماهنگ جامعه بین‌المللی است و سیاست انزوا و فشار را راه دستیابی به ثبات پایدار ندانست. 
به این ترتیب، مواضع چین و قرقیزستان در یک نقطه به یکدیگر نزدیک بود: افغانستان نباید از سازوکارهای همکاری منطقه‌ای کنار گذاشته شود، اما ثبات این کشور مستقیماً با امنیت سایر کشورهای آسیایی ارتباط دارد.
تفاوت در تأکیدها نیز قابل توجه بود؛ پکن در کنار تعامل و کمک‌های اقتصادی، مستقیماً بر مقابله حکومت افغانستان با گروه‌های تروریستی تأکید کرد، در حالی که بیشکک بیشتر بر جلوگیری از انزوای افغانستان، گفت‌وگو و احیای اقتصادی متمرکز بود.
تروریسم فرامرزی؛ افغانستان نام برده نشد، اما موضوع برجسته بود
در بخش دیگری از نشست، نماینده هند خواستار همکاری اعضای سیکا برای مقابله با «تروریسم فرامرزی» شد و بر از بین بردن پناهگاه‌ها و شبکه‌های تروریستی تأکید کرد. با این حال، در سخنان علنی منتشرشده از نماینده هند، نام افغانستان به‌طور مشخص ذکر نشد.
کمک به کشاورزان افغانستان؛ بخش عملی همکاری سیکا
افغانستان تنها در قالب مسائل امنیتی در دستور کار سیکا قرار نداشته است. دبیرخانه این سازمان در آستانه اجلاس باکو، پروژه کمک به کشاورزان افغانستان را نیز یکی از نمونه‌های عملی فعالیت «صندوق سیکا» معرفی کرد. 
نخستین پروژه این صندوق با عنوان «توسعه کشت گندم برای توسعه پایدار در مرکز افغانستان» برای حمایت از ۳۰۰ کشاورز آسیب‌پذیر اجرا شده است. در این طرح ۱۵ تن بذر تأییدشده گندم بهاره و ۴۵ تن کود کشاورزی در اختیار کشاورزان قرار گرفت تا به افزایش امنیت غذایی و خودکفایی جوامع محلی کمک شود.
این پروژه با پیشنهاد قزاقستان و مشارکت مالی صندوق سیکا، سازمان همکاری اسلامی برای امنیت غذایی و ترکیه اجرا شده و بودجه اولیه آن بیش از ۵۳ هزار دلار اعلام شده بود. 
بنابراین، رویکرد سیکا در قبال افغانستان تاکنون صرفاً امنیتی نبوده و تلاش‌هایی برای ورود به حوزه‌های توسعه‌ای و کمک‌های انسانی نیز صورت گرفته است.
نکته قابل توجه؛ افغانستان در «اعلامیه باکو» نام برده نشد
با وجود طرح مستقیم موضوع افغانستان در سخنرانی چین و قرقیزستان، بررسی متن کامل «اعلامیه باکو» نشان می‌دهد نام افغانستان در سند نهایی هفتمین اجلاس نیامده است. حتی واژه «تروریسم» نیز در متن نهایی این اعلامیه به‌طور مشخص ذکر نشده است.
اعلامیه به‌جای پرداختن به پرونده‌های خاص کشورها، بیشتر بر اصول کلی همچون صلح و امنیت، چندجانبه‌گرایی، توسعه، اتصال منطقه‌ای، احترام به حقوق بشر، همکاری اقتصادی و مقابله با پیامدهای انسانی منازعات تأکید کرده است.
در بخشی از این سند نیز بر افزایش نقش زنان در زندگی اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، فرصت‌های برابر و فراهم‌شدن شرایطی تأکید شده که در آن «حقوق، کرامت و ظرفیت همه زنان و دختران» به‌طور کامل تحقق یابد. این بند درباره تمام اعضای سیکا نوشته شده و هیچ اشاره مستقیمی به محدودیت‌های طالبان علیه زنان و دختران افغانستان ندارد.
همچنین در اعلامیه بر توسعه راه‌های زمینی، ریلی و هوایی و توجه ویژه به نیاز کشورهای محصور در خشکی تأکید شده است؛ موضوعی که افغانستان نیز به‌عنوان یک کشور محصور در خشکی می‌تواند از آن منتفع شود، هرچند در این بخش نیز نام کشور به‌صورت مشخص ذکر نشده است.
افغانستان؛ موضوع نشست، اما بدون حضور در میز
جمع‌بندی مواضع هفتمین اجلاس سیکا نشان می‌دهد افغانستان همچنان از منظر کشورهای منطقه عمدتاً در سه چارچوب دیده می‌شود: امنیت و تهدید گروه‌های تروریستی، ضرورت تعامل و جلوگیری از انزوای این کشور، و نیاز به کمک‌های انسانی و بازسازی اقتصادی.
چین روشن‌ترین مطالبه امنیتی را مطرح کرد و از حکومت افغانستان خواست علیه گروه‌های تروریستی اقدام عملی انجام دهد؛ قرقیزستان در مقابل بر تعامل، گفت‌وگو و بازسازی اقتصادی تأکید بیشتری گذاشت و ساختار سیکا نیز ادامه کمک‌های توسعه‌ای به افغانستان را به‌عنوان بخشی از کارنامه خود برجسته کرد.
اما شاید مهم‌ترین تصویر سیاسی اجلاس این باشد که افغانستان همچنان عضو سیکاست و درباره آینده و امنیت آن در این چارچوب گفت‌وگو می‌شود، در حالی که حکومت طالبان در نشست سران نماینده‌ای بر سر میز نداشت. هم‌زمان، خود «اعلامیه باکو» نیز ترجیح داد از نام‌بردن مستقیم افغانستان و تدوین بند اختصاصی درباره این کشور خودداری کند.
..................................
پایان پیام/