عصر قم - رسانه‌های ترکیه، محدودیت‌های حجاب در مدارس جمهوری آذربایجان را از منظر مبانی قانونی، آزادی‌های دینی و پیامدهای سیاسی آن بررسی کرده‌اند.
به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ محدودیت‌های جدید درباره لباس فرم مدارس در جمهوری آذربایجان، بحرانی را رقم زده که از دیوارهای مدارس فراتر رفته است. این محدودیت‌ها به اعتراض‌ها و بازداشت‌هایی انجامیده و بحث‌هایی درباره آزادی عقیده و حق تحصیل برانگیخته‌اند. بحث‌هایی که بازتاب آن‌ها به ترکیه نیز رسیده است.
براساس گزارش پایگاه خبری «الجزیره نت»، گزارش‌های رسانه‌های ترکیه از شکاف میان مصوبات دولتی ــ که در آن‌ها صراحتاً از ممنوعیت حجاب سخنی به میان نیامده ــ و شیوه اجرای این مقررات حکایت دارند. شیوه‌ای که به جلوگیری از ورود دانش‌آموزان و معلمان محجبه به مدارس منجر شده است. این گزارش‌ها همچنین مواضع موافقان و مخالفان محدودیت‌ها و نحوه بازتاب این بحران در رسانه‌های رسمی جمهوری آذربایجان را بررسی کرده‌اند.
این پوشش رسانه‌ای سه بُعد مرتبط با یکدیگر از بحران را آشکار می‌کند که شامل مبنای قانونی محدودیت‌ها، پیامدهای آن‌ها در محیط مدارس و مناقشه سیاسی و رسانه‌ای پیرامون این موضوع است.
ممنوعیت بدون تصریح قانونی
بحث درباره حجاب در مدارس جمهوری آذربایجان پس از اصلاح قانون آموزش عمومی در ژوئیه گذشته بار دیگر شدت گرفت. اصلاحی که هدف آن تأکید بر ماهیت سکولار نظام آموزشی بود. پس از آن، هیئت وزیران جمهوری آذربایجان در ۲۱ سپتامبر گذشته مقررات جدیدی درباره پوشش دانش‌آموزان تصویب کرد و در ۶ اکتبر جاری نیز مقررات جداگانه‌ای برای معلمان به تصویب رسید.
بر اساس این مقررات، پوشش دانش‌آموزان و معلمان باید با اصل سکولار بودن آموزش مطابقت داشته باشد و استفاده از هرگونه پوشش یا وسیله اضافی که وحدت لباس فرم مدرسه را بر هم بزند یا با این اصل مغایرت داشته باشد، ممنوع است. با این حال، هیچ‌یک از این دو مصوبه صراحتاً حجاب را ممنوع نکرده یا به پوشش مذهبی مشخصی اشاره نکرده است.
این دو مصوبه همچنین نحوه اجرای مقررات را روشن نمی‌کنند. از جمله اینکه آیا دانش‌آموزانی که لباس فرم مقرر را رعایت نمی‌کنند، همچنان اجازه حضور در کلاس را خواهند داشت، چه اقدامات انضباطی احتمالی در انتظار آن‌هاست و آیا امکان اعطای استثنا وجود دارد یا خیر.
مناقشه درباره حجاب در مدارس جمهوری آذربایجان موضوع تازه‌ای نیست. این کشور در فاصله سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۲ میلادی شاهد اعتراض‌هایی علیه مقررات لباس فرم مدارس بود که دولت درصدد اجرای آن‌ها بود. اعتراض‌هایی که در نهایت دولت جمهوری آذربایجان را به عقب‌نشینی از موضع خود در آن زمان واداشت.
جمهوری آذربایجان بر اساس قانون اساسی کشوری سکولار است، درحالی‌که بیش از ۹۰ درصد جمعیت آن مسلمان‌اند و اکثریت مسلمانان این کشور را شیعیان تشکیل می‌دهند.
«الکین حسنوف» روزنامه‌نگار بخش آذربایجانی بی‌بی‌سی، توضیح می‌دهد که جامعه این کشور هم گروهی از افراد متدین را در بر می‌گیرد و هم طیف گسترده‌ای را که آموزه‌های دینی را در زندگی روزمره خود رعایت نمی‌کنند. به گفته او، دهه‌ها حاکمیت شوروی نیز در شکل‌گیری این ویژگی اجتماعی نقش داشته است.
اعتراض‌ها و بازداشت‌ها
اعتراض‌ها به محدودیت‌های جدید به شهر «باکو» پایتخت جمهوری آذربایجان و مناطق دیگر گسترش یافته است. هم‌زمان، گزارش‌هایی منتشر شده که از جلوگیری از ورود دانش‌آموزان و معلمان محجبه به مدارس این کشور، حکایت دارند. برخی دانش‌آموزان نیز در حمایت از هم‌کلاسی‌های محجبه خود، کلاس‌های درس را تحریم کرده‌اند.
پلتفرم «مدیا اسکوپ» به نقل از یک معلم که با وب‌سایت «آبزاس مدیا» گفت‌وگو کرده و خواسته است نامش فاش نشود، گزارش داد که از ۹ اکتبر جاری به معلمان محجبه در مدارس منطقه «بایل» در باکو دستور داده شده است حجاب خود را بردارند یا در محل کار حاضر نشوند.
این گزارش همچنین شهادت «نرمینه اسماعیل» را نقل کرده است. معلمی که می‌گوید در مدرسه شماره ۹۷ باکو کار می‌کند. به گفته او، مدیریت مدرسه هشدار داده بود که اجازه ورود با حجاب را به او نخواهد داد. همین موضوع باعث شد نرمینه اسماعیل درخواست کند سندی رسمی ارائه شود که مبنای قانونی این ممنوعیت را مشخص کند.
در شهادتی دیگر که پلتفرم خبری «غازیتی» منتشر کرده، «زهرا حسنوا» معلم، گفته است به او اطلاع داده‌اند که اجازه ندارد در مدرسه با حجاب حاضر شود. او با ابراز تأسف از این تصمیم تأکید کرده است که پوشیدن یا کنار گذاشتن حجاب باید انتخابی شخصی باقی بماند.
در جریان این تحولات، اداره آموزش باکو از آغاز بازرسی‌هایی برای نظارت بر رعایت مقررات پوشش در مدارس دولتی خبر داد. این نهاد تأکید کرد که مدیریت مدارس مسئول اجرای معیارهای مربوط به لباس فرم دانش‌آموزان و پوشش حرفه‌ای کارکنان است و شوراهای آموزشی نیز باید اختلافات ناشی از اجرای این مقررات را بررسی کنند. روزنامه «ینی‌شفق» این خبر را منتشر کرده است.
وزارت کشور جمهوری آذربایجان نیز اعلام کرد ۳۷ نفر را بازداشت کرده و آن‌ها را به تحریک درگیری با کارکنان بخش آموزش و آسیب رساندن به مؤسسات آموزشی متهم کرده است. این وزارتخانه مشخص نکرد که کدام مدارس آسیب دیده‌اند، چه اقداماتی به هر یک از بازداشت‌شدگان نسبت داده شده یا سن آن‌ها چقدر است.
در همین حال، کاربران شبکه‌های اجتماعی ادعاهایی را منتشر کرده‌اند که بر اساس آن‌ها ممکن است شمار بازداشت‌شدگان به ۲۰۰ نفر رسیده باشد.
مناقشه‌ای فراتر از مرزها
پیامدهای بحران به مدارس و اعتراض‌ها محدود نمانده، بلکه بحثی گسترده‌تر را در جامعه جمهوری آذربایجان درباره مرزهای سکولاریسم و آزادی‌های دینی برانگیخته است.
به گفته حسنوف، جامعه به دو گروه تقسیم شده است. موافقان محدودیت‌ها که معتقدند مدارس دولتی باید از نظر دینی بی‌طرف باشند و کودکان باید تصمیم‌گیری درباره باورهای دینی خود را به دوران بزرگسالی موکول کنند؛ و مخالفانی که بر این باورند سکولاریسم به معنای بی‌طرفی دولت در قبال همه باورهاست و نمی‌تواند محدود کردن حق تحصیل کودکان به دلیل پوشش آن‌ها را توجیه کند.
در همین زمینه، پست‌های تلویزیون دولتی جمهوری آذربایجان(آز تی‌وی)، انتقادهای گسترده‌ای برانگیخت. این شبکه در پست‌های خود دو فضای مدرسه‌ای را با یکدیگر مقایسه کرد. یکی که در آن دانش‌آموزان محجبه حضور داشتند و دیگری که دانش‌آموزان آن حجاب نداشتند.
این شبکه پرسید که دوست دارید در کدام مدرسه درس بخوانید؟ انتخاب با شماست. سپس این جمله را اضافه کرد که فرهنگ پوشش از مدرسه آغاز می‌شود. روزنامه ینی‌شفق این موضوع را گزارش داده است.
این روزنامه‌نگار همچنین به اتهام‌هایی اشاره می‌کند که در محافل نزدیک به دولت جمهوری آذربایجان مطرح شده و بر اساس آن‌ها، ایران پشت اعتراض‌ها قرار دارد.
در این گزارش، به نقل از تلویزیون دولتی جمهوری آذربایجان آمده است که این شبکه، طرف‌های خارجی را به سوءاستفاده از دین برای تضعیف جمهوری آذربایجان و ترویج الگوی حکومتی دینی مغایر با ماهیت سکولار این کشور متهم کرده است. تلویزیون دولتی همچنین تأکید کرده که مقام‌ها با تلاش‌ها برای وارد کردن ارزش‌های عربی و فارسی و تأثیرگذاری دینی بر کودکان مقابله خواهند کرد.
واکنش ترکیه؛ یادآوری محدودیت‌های دوران ۲۸ فوریه
محدودیت‌های اعمال‌شده در جمهوری آذربایجان با خشم و اعتراض در ترکیه روبه‌رو شده است. این تحولات خاطره تشدید محدودیت‌ها بر استفاده از حجاب در مراکز آموزشی و مشاغل دولتی ترکیه در دوره موسوم به ۲۸ فوریه ۱۹۹۷ را زنده کرده و انتقاد مقام‌ها و سیاستمداران جریان‌های مختلف و همچنین سازمان‌های مدنی را در پی داشته است.
در سوم اکتبر جاری، گروهی از معترضان به دعوت انجمن آزادی اندیشه و حقوق آموزش موسوم به «اوزگور در» در برابر کنسولگری جمهوری آذربایجان در شهر استانبول ترکیه، تجمع کردند و به محدودیت‌های مربوط به پوشیدن حجاب در مدارس این کشور اعتراض نمودند.
در مقابل، حزب حاکم «آذربایجان نوین» انتقادهای مقام‌ها و سیاستمداران ترکیه را مداخله در امور داخلی جمهوری آذربایجان و نادیده گرفتن نظام قانون اساسی سکولار این کشور دانست.
این حزب همچنین درباره پیامدهای چنین انتقادهایی برای روابط میان دو کشور هشدار داد. موضعی که خبرگزاری جمهوری آذربایجان آن را گزارش کرده است.
..............................
پایان پیام/ ۲۶۸