عصر قم - رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با رویکردی راهبردی، غدیر را ضامن امنیت پایدار امت اسلامی دانست و با تحلیل آیات سوره مائده، گسست از ولایت را ریشه انحطاط تمدنی و بحرانهای معاصر جهان اسلام برشمرد.
به گزارش سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، در آستانه عید بزرگ ولایت، نشست تخصصی محققان و پژوهشگران پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی امروز با سخنرانی حجتالاسلام والمسلمین نجف لکزایی برگزار شد.
رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در این محفل نخبگانی، با عبور از لایههای سنتی تحلیلهای تاریخی، به تبیین جایگاه غدیر در ترازوی «مطالعات راهبردی» و «امنیت پایدار» پرداخت. وی با تمرکز بر هندسه آیات سوره مائده، افقهای تازهای را در نسبت میان امامت و بقای تمدنی ترسیم کرد که بازخوانی آن برای فهم چالشهای معاصر امت اسلامی ضرورتی حیاتی دارد. در ادامه، مشروح این گفتار مبنایی و راهگشا پیش روی شماست.
رویکرد راهبردی؛ استخراج نیازهای حیاتی از آزمایشگاه تاریخ
حجتالاسلام والمسلمین لکزایی در ابتدای سخنان خود با تاکید بر ضرورت تغییر نگاه به متون دینی بیان کرد: در مواجهه با مباحث قرآن، عترت و تاریخ، همواره باید بر «رویکرد راهبردی» تاکید داشت. تاریخ در واقع آزمایشگاه علوم انسانی است و ما مؤظفیم از میان مطالب خوب، «فوریترها» و از میان فوریترها، «حیاتیترین» مسائل را که با بود و نبود و بقای امت اسلامی مرتبط است، استخراج کنیم.
وی گفت: یکی از محورهای راهبردی که در پیوند با غدیر و با محوریت سوره مبارکه مائده میتوان مطرح کرد، «مناسبات غدیر با امنیت امت اسلامی» است. سوره مائده، به عنوان مهمترین سند تحلیل امامت، ویژگیهای منحصربهفردی دارد. این سوره ۱۶ بار خطاب یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا را در خود جای داده است که در مقایسه با سورههای بزرگتری مانند بقره، نشاندهنده تمرکز ویژه بر تکالیف مومنان و پیمانهای آنان با پروردگار است.
استاد لکزایی تصریح کرد: نخستین آیه این سوره با فرمان وفای به عهد آغاز میشود: یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ (مائده، ۱). این نشان میدهد که ایمان یک تعهد است و لبیک به این دعوت، مستلزم وفاداری به ساختاری است که خداوند برای اداره جامعه ترسیم کرده است.
پیوند امامت و امنیت؛ عبور از خشیت دشمن به اقتدار درونی
رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با اشاره به آیه سوم سوره مائده اظهار کرد: در این آیه تعبیر الْیَوْمَ یَئِسَ الَّذینَ کَفَرُوا مِنْ دینِکُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ مستقیماً به بحث امنیت اشاره دارد. وی میگوید: این «خشیت» تنها یک ترس ساده نیست؛ بلکه به معنای این است که عظمت دشمن نباید چشم شما را پر کند تا در برابر آنها دچار فروپاشی اعتمادبهنفس شوید. اگر بر تعهدات ولایی خود پایبند باشید، یأس دشمن رقم میخورد و امنیت پایدار حاصل میشود.
وی بیان کرد: بلافاصله پس از این هشدار امنیتی، بحث کمال دین و تمامیت نعمت مطرح میشود: الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتی وَ رَضیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دیناً. این نشاندهنده آن است که اسلامِ بدون ولایت، دینی است که هنوز به مرحله بازدارندگی و امنیت کامل در برابر کفار نرسیده است.
استاد لکزایی با تحلیل ساختار سوره مائده گفت: در این سوره، دو ماجرای امنیتی بزرگ پیش از آیات ولایت ذکر شده است؛ یکی داستان حضرت موسی (ع) و بنیاسرائیل و دیگری داستان هابیل و قابیل. هر دو داستان به ریشههای ناامنی میپردازند؛ یکی در سطح پیوند امت با امام و دیگری در سطح پیوند برادران با یکدیگر.
بنیاسرائیل؛ آینه عبرت در گسست امت از رهبری
این پژوهشگر حوزه دین در ادامه تحلیل خود به بررسی شکست امنیتی بنیاسرائیل پرداخته و اضافه کرد: حضرت موسی(ع) به قوم خود فرمود که خداوند این سرزمین را برای شما قرار داده، اما شرط دستیابی به آن، مقابله با جباران است. پاسخ بنیاسرائیل اما نشاندهنده اوج انحطاط سیاسی یک امت بود؛ آنجا که گفتند: فَاذْهَبْ أَنْتَ وَ رَبُّکَ فَقاتِلا إِنَّا هاهُنا قاعِدُونَ؛ پس تو و پروردگارت بروید و بجنگید، ما همینجا نشستهایم(مائده، ۲۴).
استاد لک زایی توضیح داد: این قوم عادت کرده بودند که معجزات الهی همه کارها را پیش ببرد، در حالی که سنت الهی بر نصرت مشروط به حرکت است: إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ. نتیجه این واگرایی از امام، ۴۰ سال سرگردانی در بیابان بود. کسی که رویکرد راهبردی دارد، از خود میپرسد چرا این ماجرا در سوره مائده و در کنار آیات غدیر آمده است؟ پاسخ روشن است: امام را خدا تعیین میکند، اما اگر امت پای کار نیاید، حتی امام معصومی چون موسی(ع) نیز نمیتواند امنیت و استقرار را برای آنان به ارمغان بیاورد.
وی تصریح کرد: در داستان هابیل و قابیل نیز شاهدیم که وقتی دست انسان از دست پیامبر خدا جدا شود، گرفتار رذایلی چون حسد میگردد و برادرکشی آغاز میشود. این همان «انحطاط امنیتی» است که در اثر گسست از رهبری الهی پدید میآید.
کفر عملی و بحران حکمرانی در غیاب ولایت
استاد لکزایی با اشاره به تکرار واژه «حکم» در سوره مائده بیان کرد: در این سوره بیش از ۲۰ بار تعبیر حکم آمده است. خداوند سه بار به شدت هشدار میدهد که وَ مَنْ لَمْ یَحْکُمْ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولئِکَ هُمُ الْکافِرُونَ (مائده، ۴۴) و در آیات بعد تعابیر «الظالمون» و «الفاسقون» را به کار میبرد. وی میگوید: کفر مطرح شده در سوره مائده، عمدتاً «کفر عملی» است؛ یعنی مسلمانانی که به حکم الهی در مقام عمل گردن نمینهند.
وی افزود: پس از این هشدارها، آیه ولایت نازل میشود: إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذینَ آمَنُوا الَّذینَ یُقیمُونَ الصَّلاهَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاهَ وَ هُمْ راکِعُونَ (مائده، ۵۵). این آیه مصداقی منحصربهفرد دارد که همان بخشش انگشتر توسط حضرت امیرالمؤمنین(ع) در حال رکوع است. طبق تحقیقات تاریخی، این واقعه در مسجدالحرام رخ داده و همه از آن مطلع بودند.
رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی معتقد است: خداوند با این چینش آیات، تکلیف ولایت و حکمرانی را روشن کرده است. او میگوید: اگر سیستم رهبری را از نظام جامعه دینی حذف کنید، دین بیصاحب میشود و هر کسی قرائت خود را ارائه میدهد. نتیجه این تشتت، ظهور گروههای تکفیری و افراطی از یک سو و سکولاریسم از سوی دیگر است.
غدیر؛ ضامن تمامیت رسالت و امنیت رسانهای
استاد لکزایی در بخش دیگری از سخنان خود به آیه ابلاغ پرداخت و خاطر نشان کرد: خداوند به پیامبر(ص) میفرماید: یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ (مائده، ۶۷). این یک اولتیماتوم راهبردی است. وی میگوید: چرا عدم ابلاغ ولایت مساوی با عدم انجام کل رسالت است؟ چون در منطق، نتیجه تابع اخص مقدمات است. اگر عضو رئیسه یک سیستم (رهبری) حذف شود، کل سیستم از کار میافتد.
وی با تمجید از مدیریت رسانهای پیامبر(ص) در واقعه غدیر بیان کرد: کارشناسان رسانه معتقدند اقدامی که حضرت در آن زمان انجام داد، بهترین مدل پیامرسانی بود. انتخاب مکانی که محل جدایی کاروانها بود، متوقف کردن همگان و تکرار پیام به نحوی که امکان انکار باقی نماند، غدیر را متواتر کرد. وی میگوید: غدیر از این منظر، ضامن امنیت امت است؛ چرا که امت بدون رهبر، ایمان و امنیتش به مخاطره میافتد.
استاد لکزایی با استناد به آیات سوره ابراهیم و مائده، «شرک در طاعت» را ریشه ناامنیهای امروز جهان اسلام دانسته و گفت: امام باقر(ع) میفرمایند که بسیاری از مردم در اطاعت دچار شرک میشوند؛ یعنی از شیطان و طاغوت پیروی میکنند در حالی که گمان میکنند مومناند. این همان انحطاط امنیتی است که باعث شده امت اسلام با وجود جمعیت زیاد، در مقیاس قدرت جهانی عددی به حساب نیاید، چون متفرق است و غدیر را رها کرده است.
غدیر، راهکار خروج از انحطاط معاصر
این استاد حوزه و دانشگاه تأکید کرد: ما به دنبال یک بحث صرفاً تاریخی نیستیم؛ بلکه غدیر را به عنوان یک ضرورت فوری و حیاتی برای امروز امت اسلام میبینیم. وی میگوید: حدود ۹۰۰ آیه در قرآن درباره بنیاسرائیل آمده است تا آینهای برای ما باشد. پیامبر(ص) نگران بودند که همان ماجراهای انحرافی بنیاسرائیل برای امت ایشان هم تکرار شود.
حجتالاسلام والمسلمین لکزایی در پایان خاطرنشان کرد: اگر بخواهیم مشکل تفرقه و انحطاط امروز را حل کنیم، باید به غدیر با رویکرد راهبردی بازگردیم. غدیر یعنی پیوند ایمان با امنیت و روشن شدن تکلیف حکمرانی. خداوند از مؤمنان تعهد گرفته است که پای این پیمان بایستند. ۱۶ بار خطاب یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا در سوره مائده، در واقع فراخوانی برای وفاداری به همین عهد غدیر است تا امت اسلامی دوباره به جایگاه مقتدرانه خود در جهان بازگردد.