عصر قم - غدیر را نباید در قاب یک واقعه تاریخی یا اختلاف تفسیری محدود کرد؛ غدیر پیش از آنکه موضوعی برای منازعه باشد، مسئلهای تمدنی است؛ نقطهای که پیامبر(ص) در آن، مسیر هدایت، انسجام و استمرار رسالت را برای آینده امت ترسیم کرد.
به گزارش خبرنگار گروه فرق و ادیان خبرگزاری رسا، «إِنِّی تَارِکٌ فِیکُمُ الثَّقَلَیْنِ: کِتَابَ اللَّهِ وَعِتْرَتِی أَهْلَ بَیْتِی»؛ حدیث ثقلین که در منابع متعدد شیعه و سنی نقل شده، نه یک توصیه اخلاقی، بلکه «نقشه راه آینده امت اسلامی» است.
حجتالاسلام پیشاهنگ در یادداشت پیشِ رو، با نگاهی فراتر از رویکردهای مرسوم، غدیر را از یک واقعه تاریخی یا اختلاف تفسیری فراتر برده و آن را «مسئلهای تمدنی» و «سرمایه راهبردی برای آینده جهان اسلام» معرفی میکند. نویسنده با اشاره به بحرانهای جهان اسلام (اشغالگری، افراطگرایی، تفرقه سیاسی، عقبماندگی علمی) تأکید میکند: امت اسلامی با جمعیتی نزدیک به دو میلیارد نفر، برای بازیافتن جایگاه شایسته خود در معادلات جهانی، نیازمند بازگشت به میراث غدیر است. میراثی که در آن، پیامبر(ص) کوشید پیوند میان هدایت الهی و آینده جامعه اسلامی را تبیین کند.
در ادامه مشروح این یادداشت را میخوانید.
غدیر؛ راهی به سوی امت واحده و تمدن نوین اسلامی
غدیر را نباید صرفاً در قاب یک واقعه تاریخی یا یک اختلاف تفسیری میان مذاهب اسلامی محدود کرد. غدیر، پیش از آنکه موضوعی برای منازعه باشد، مسئلهای تمدنی است؛ نقطهای که در آن، پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله درباره آینده امت اسلامی سخن گفت و کوشید مسیر هدایت، انسجام و استمرار رسالت را برای مسلمانان ترسیم کند.
امروز جهان اسلام در یکی از حساسترین مقاطع تاریخ خود قرار گرفته است. از یک سو، امت اسلامی با جمعیتی نزدیک به دو میلیارد نفر، گسترهای عظیم از منابع انسانی، طبیعی و فرهنگی را در اختیار دارد و از سوی دیگر، با بحرانهایی چون اشغالگری، جنگ، افراطگرایی، عقبماندگی علمی، وابستگی اقتصادی و تفرقه سیاسی دستوپنجه نرم میکند. پرسش اساسی این است که چرا امتی با چنین ظرفیت عظیمی هنوز نتوانسته جایگاه شایسته خود را در معادلات جهانی بازیابد؟
پاسخ این پرسش را باید در بازگشت به همان میراثی جستوجو کرد که رسول خدا صلیاللهعلیهوآله برای امت به یادگار گذاشت. میراثی که در حدیث متواتر ثقلین چنین معرفی شد:
«إِنِّی تَارِکٌ فِیکُمُ الثَّقَلَیْنِ: کِتَابَ اللَّهِ وَعِتْرَتِی أَهْلَ بَیْتِی، مَا إِنْ تَمَسَّکْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا أَبَدًا.»
«من در میان شما دو یادگار گرانبها بر جای میگذارم: کتاب خدا و عترتم اهلبیت من؛ تا زمانی که به آن دو تمسک جویید هرگز گمراه نخواهید شد.»
این روایت که در منابع متعدد شیعه و اهل سنت نقل شده، تنها یک توصیه اخلاقی نیست؛ بلکه نقشه راهی برای آینده امت اسلامی است. قرآن، متن تمدنساز اسلام است و اهلبیت علیهمالسلام الگوی عینی فهم، تفسیر و تحقق آن در زندگی فردی و اجتماعی مسلماناناند.
از همین رو، غدیر را میتوان نقطه اتصال قرآن و رهبری الهی در جامعه اسلامی دانست. حتی اگر مذاهب اسلامی در تفسیر ابعاد تاریخی و کلامی غدیر دیدگاههای متفاوتی داشته باشند، در یک حقیقت اساسی اشتراک دارند: امت اسلامی بدون هدایت، مرجعیت علمی، رهبری اخلاقی و الگوهای الهی نمیتواند به وحدت و پیشرفت دست یابد.
قرآن کریم نیز مسلمانان را به این وحدت فراخوانده است:
««وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» (آل عمران: ۱۰۳)»
«همگی به ریسمان خدا چنگ زنید و پراکنده نشوید.»
و نیز میفرماید:
««إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَهٌ» (حجرات: ۱۰)»
«مؤمنان با یکدیگر برادرند.»
تمدن نوین اسلامی که امروز از آن سخن گفته میشود، بدون تحقق این دو اصل بنیادین، یعنی تمسک به هدایت الهی و حفظ اخوت اسلامی، امکان شکلگیری ندارد.
تجربه دو قرن اخیر نیز نشان میدهد که هرگاه مسلمانان حول مشترکات بزرگ خود گرد آمدهاند، توانستهاند دستاوردهای بزرگ خلق کنند و هرگاه گرفتار نزاعهای فرسایشی و اختلافات درونامت شدهاند، راه برای سلطه بیگانگان هموار شده است.
در این میان، یکی از مهمترین پروژههای دشمنان اسلام، جدا کردن مسلمانان از میراث اهلبیت علیهمالسلام و فرهنگ مقاومت برخاسته از آن بوده است. فرهنگی که عدالتخواهی را از امیرالمؤمنین علی علیهالسلام، آزادگی را از امام حسن علیهالسلام و ایثار و شهادت را از سیدالشهدا علیهالسلام آموخته است.
جریانهای تکفیری معاصر، نمونه روشنی از این پروژه تفرقهافکنانه بودند. گروههایی که نه تنها شیعیان، بلکه بسیاری از اهل سنت را نیز خارج از دایره اسلام معرفی کردند و بیش از آنکه با دشمنان اسلام بجنگند، به جان مسلمانان افتادند. نتیجه این رویکرد، تخریب شهرهای اسلامی، قتلعام مسلمانان و ایجاد شکافهای عمیق در امت بود.
تجربه سالهای اخیر نشان داد که امت اسلامی هرگاه بر محور مشترکات خود حرکت کرده، توانسته است این تهدیدها را شکست دهد. مبارزه ملتهای مسلمان با افراطگرایی، ایستادگی مردم فلسطین در برابر اشغالگری، مقاومت ملتهای منطقه در برابر تروریسم و دفاع از کرامت امت اسلامی، همگی نشانههایی از ظرفیت عظیم وحدت اسلامی است.
غدیر در چنین فضایی، نه یک موضوع صرفاً تاریخی، بلکه یک سرمایه راهبردی برای آینده جهان اسلام است. غدیر به مسلمانان یادآوری میکند که اسلام تنها مجموعهای از احکام فردی نیست؛ بلکه برنامهای برای ساخت جامعه، تمدن و آینده بشر است. تمدنی که در آن علم، عدالت، معنویت، عزت و استقلال در کنار یکدیگر قرار میگیرند.
امروز مسلمانان، اعم از شیعه و سنی، حنفی و شافعی، مالکی و حنبلی، زیدی و امامی، اشعری و معتزلی، بیش از هر زمان دیگری نیازمند گفتوگو بر محور مشترکاتاند. مشترکاتی که در رأس آنها قرآن کریم، محبت و تکریم اهلبیت پیامبر صلیاللهعلیهوآله و الگوپذیری از ایشان در فضائلی چون عدالت، کرامت انسانی، عزت اسلامی و مقابله با ظلم ظالمین قرار دارد.
رسول خدا صلیاللهعلیهوآله در غدیر، امت را به حال خود رها نکرد؛ بلکه کوشید پیوند میان هدایت الهی و آینده جامعه اسلامی را تبیین کند. امروز نیز جهان اسلام برای عبور از بحرانها و دستیابی به جایگاه شایسته خود، نیازمند بازخوانی همین میراث است.
اگر تمدن نوین اسلامی قرار است شکل بگیرد، نخستین گام آن بازگشت به منطق ثقلین است؛ بازگشتی که نه برای تعمیق اختلافات، بلکه برای تقویت وحدت، همافزایی و حرکت مشترک مسلمانان در مسیر عزت و پیشرفت صورت میگیرد.
غدیر، در این نگاه، پایان یک مأموریت نیست؛ آغاز یک راه است. راهی که از هدایت الهی، میراث نبوی و ولایت اهلبیت علیهمالسلام میگذرد و مقصد آن، امت واحدهای است که بتواند بار دیگر پرچم عدالت، علم و معنویت را در جهان برافرازد.