عصر قم - استاد حوزه و دانشگاه گفت: اندیشه رهبری الهی چه با نام امام یا خلیفه از ضروریات اسلام است زیرا در جامعه اسلامی مذهبی را سراغ نداریم که بگوید در جامعه نیاز به امام نمی باشد. این مطلب در کتاب های کلامی وفقهی مذاهب بیان شده است.
مقدمه: غدیر را نمیتوان تنها یک واقعه تاریخی یا مناسبت مذهبی دانست؛ غدیر، نقطهای تعیینکننده در مسیر هدایت امت اسلامی و یکی از بزرگترین سرمایههای مشترک مسلمانان برای ساخت آیندهای متحد، مقتدر و تمدنساز است. هرچند مسلمانان در تفسیر ابعاد تاریخی و کلامی این رویداد بزرگ دیدگاههای متفاوتی دارند، اما اصل محبت و تبعیت از اهلبیت علیهمالسلام، جایگاه ممتاز خاندان پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله و ضرورت پاسداری از وحدت امت اسلامی حول محور ثقلین، از مشترکاتی است که غدیر میتواند بر محور آنها به کانون همگرایی مسلمانان تبدیل شود.
امروز جهان اسلام بیش از هر زمان دیگری در معرض تهدیدهای پیچیده سیاسی، فرهنگی و امنیتی قرار دارد. دشمنان امت اسلامی بهخوبی دریافتهاند که بزرگترین مانع تحقق اهداف آنان، شکلگیری امت واحده و همبستگی ملتهای مسلمان است. از این رو، وحدت اسلامی دیگر صرفاً یک توصیه اخلاقی یا شعار آرمانی نیست؛ بلکه ضرورتی تمدنی برای بقا، عزت و پیشرفت مسلمانان به شمار میآید.
در چنین شرایطی، غدیر میتواند فراتر از یک مناسبت مذهبی، به الگویی برای گفتوگو، همدلی و همافزایی میان پیروان مذاهب اسلامی تبدیل شود. غدیر یادآور پیوند ناگسستنی قرآن و اهلبیت علیهمالسلام است؛ همان دو امانتی که پیامبر اعظم صلیاللهعلیهوآله برای هدایت امت به یادگار گذاشت.
بر همین اساس خبرنگار گروه فرق و ادیان خبرگزاری رسا با حجت الاسلام حسین رجبی، استاد حوزه ودانشگاه در پاسخ به پرسش هایی در باره غدیر و وحدت به گفت و گو پرداخته است.
رسا_ با توجه به جایگاه تاریخی و معنوی واقعه واقعه غدیر خم، چگونه میتوان این رخداد بزرگ اسلامی را نه به عنوان نقطه اختلاف، بلکه به عنوان محور مشترک محبت اهلبیت(ع)، اخوت اسلامی و وحدت تبیین کرد؟
می توان با نگاه فقه تعاملی غدیر و وحدت را پیوند داد. با وجود ملاک های مورد اتفاق در رهبری بویژه در عصر حاضر، لازم است رهبری الهی مورد قبول تمام مذاهب اسلامی، تبیین و معرفی شود.
اندیشه رهبری الهی چه با نام امام یا خلیفه از ضروریات اسلام است زیرا در جامعه اسلامی مذهبی را سراغ نداریم که بگوید در جامعه نیاز به امام نمی باشد. این مطلب در کتاب های کلامی وفقهی مذاهب و شرایطی که برای امام وخلیفه بیان شده است ویژگی هایی گفته اند که از دو جهت جایگاه و عظمت آن را روشن می سازد:
-روایاتی از طریق امامیه و مذاهب دیگر وارد شده است: من مات ولم یعرف امام زمانه مات میته جاهلیه»، کسی بدون شناخت امام از دنیا به برود به مرگ جاهلیت مرده است. همین مضمون در روایات مذاهب دیگر آمده است: کسی بمیرد و لیس له بیعه مات میته جاهلیه»، ( درکتاب غدیر دربستر تاریخ آدرس دقیق آمده است). این دو روایت حاکی از این است که در هرزمانی امامی وجود دارد که باید شناخته و با او بیعت شود. بدین جهت مسئله رهبری و امامت مورد اتفاق مذاهب اسلامی است.
همچنین از این دو روایت جایگاه امامت در نزد مذاهب روشن تر می شود زیرا اگر کسی از دنیا برود و امامی را برای بیعت نداشته باشد به مرگ جاهلیت، از دنیا رفته است . این روایات نه تنها جایگاه امام وخلیفه را روشن می سازد بلکه برخوردار بودن از شرایط ویژه ای را ثابت می کند. زیرا امام و خلیفه ای که در نحوه مرگ با سعادت نقش دارد از جایگاه بسیار بلندی خاصی برخوردار می باشد. که فوق عدالت وعلوم ظنی است.
رسا_ چگونه میتوان در عین پایبندی کامل به اعتقاد شیعه درباره امامت و ولایت امام علی بن ابیطالب، غدیر را به عنوان محور وحدت امت اسلامی و نه عامل اختلاف میان مذاهب معرفی کرد؟
در تحقق غدیر از نگاه تاریخی و بیان حدیث معروف غدیر هیچ اختلافی نیست. در ولایت حضرت علی علیه السلام به معنای ولایت وتدبیر جامعه ، تفسیر دین و بازگشت علوم به آن حضرت ، نیز مورد اتفاق است. هیچ مذهبی امامت حضرت علی علیه السلام را انکار نمی کند البته در نحوه امامت اختلاف وجود دارد که یک مساله صفروی وفرعی است.
ازنگاه مذاهب دیگر وجود امامی که در علم و عمل و رفتار وکردار بدون خطا باشد، مورد قبول است زیرا انکار چنین امامی، انکار امر بدیهی است ولی در مصداق چنین شخصیت هایی که با شرط عصمت و نص، باشد، مشکل دارند. تنها اختلاف دراین مطلب است که می توان با نگاه علمی بدون مجادله و اهانت به باورهای دیگر به تبیین پرداخت.
در نظریه امامیه تعصبی روی نام حضرت امیر علیه السلام به عنوان یک شخص وجود ندارد بلکه ملاک هایی که در یک امام و رهبر لازم است را مد نظر قرار می دهند. به این صورت اگر همان معیار و ملاک های رهبری الهی در یک شخص دیگر غیر از علی بن ابیطالب علیه السلام وجود داشت، اعتقاد به امامت ایشان وجود داشت. در امامت شخص معیار نیست بلکه ملاک هایی است که در یک شخص جمع گشته و او را ممتاز کرده است. نظر امامیه در امامت غدیر این حقیقت را بیان می کند
رسا_ اختلاف در تفسیر مولی چگونه قابل حل می باشد؟
اگر چه برداشت و توجیهات متفاوتی از واژه مولا در بیان پیامبر اکرم اظهار شده است اما در عین حال این اختلاف در مسئله امامت نیست. این حدیث مصداق امام را معرفی فرموده که دارای ملاک ها امام می باشد. مولا، مفهوم ماهیت گسترده ای دارد که یک جهت آن ولایت به معنای محبت است اگر در نظر مذاهب دیگر مولا به معنای دوست باشد، این دوستی نیز بدون ملاک نیست و آن ملاک ها در آیات و روایات بیان شده است « إن المحب لمن یحب مطیع». وجوب محبت و کامل بودن ایمان به این گونه محبت ، جدای از جایگاه مولا و امامت نیست.
اختلاف در مصداق امام وخلیفه و جریان سقیفه نباید به گونه ای موجب شود که گفته شود پیروان مذاهب دیگر غدیر را قبول ندارد. از ویژگی ها غدیر که می تواند الگوی عصر حاضر باشد این است که بر اساس فقه و کلام مذاهب بر محوریت رهبر واحد، اجتماع نمایند. زیرا منافات ندارد که پیروان مذاهب اسلامی در مسایل فردی؛ عبادات ومعاملات بلکه در عقاید خاص خود ملتزم باشند لیکن در رهبری جامع اوصاف، مجتهد، مدیر، مدبر وشجاع، گرد هم آیند.
باید گویندگان، مداحان و نویسندگان غدیر را به گونه ای همه جانبه مورد توجه قرار دهند تا مقدسات مذاهب دیگر مورد اهانت قرار نگیرد. مشترکات غدیر نظیر: ولایت، محبت، شرایط لازم برای خلافت و امامت، متمرکز باشند. هر دو طرف از افراط گرایی پرهیز نمایند.
رسا_ به نظر شما حوزههای علمیه، دانشگاهها، رسانهها، ائمه جمعه و نخبگان جهان اسلام چه نقش عملیاتی و اجرایی میتوانند در معرفی غدیر به عنوان «راهبرد معنوی وحدت اسلامی» ایفا کنند و چه برنامههایی در این زمینه ضروری است؟
اگر محققین و پژوهشگران با نگاه فقه تعاملی به مسئله بنگرند، نتایج بسیار خوبی نصیب مسلمانان خواهد شد.. زیرا غدیر و وحدت از مسائل مهم و اساسی عصر حاضر می باشد که باید به خوبی تبیین شود، همچنین ملاک های امام تبیین و روشن گردد.
نویسنده: حمیدرضا شاکر