عصر قم - جهش قیمت سوخت در آمریکا هم‌زمان با ثبت سودهای میلیارددلاری اکسون و شورون رقم خورد.
در حالی که افزایش قیمت سوخت هزینه بیشتری به خانوارهای آمریکایی تحمیل کرده، دو شرکت بزرگ نفتی این کشور، اکسون‌موبیل و شورون، در سه‌ماهه سوم سال 2026 مجموعاً 27.9 میلیارد دلار سود ثبت کرده‌اند؛ رقمی معادل حدود 303 میلیون دلار در هر روز.
این ارقام نشان می‌دهد اختلال در عرضه جهانی نفت و فرآورده‌های نفتی، در کنار افزایش قیمت سوخت، تنها به معنای فشار بر مصرف‌کنندگان نبوده و برای بخش‌هایی از صنعت نفت، به‌ویژه پالایشگاه‌ها، فرصت سودآوری قابل‌توجهی ایجاد کرده است.
بر اساس داده‌های منتشرشده، سود اکسون‌موبیل در این دوره به 17.5 میلیارد دلار و سود شورون به 10.4 میلیارد دلار رسیده است. مجموع سود دو شرکت در سه‌ماهه سوم سال قبل حدود 11 میلیارد دلار بود؛ بنابراین سود آنها در مقایسه با دوره مشابه سال گذشته افزایش چشمگیری داشته است.
در سوی دیگر این معادله، مصرف‌کنندگان آمریکایی با افزایش هزینه تأمین سوخت روبه‌رو بوده‌اند. میانگین قیمت هر گالن بنزین در آمریکا طی سه‌ماهه سوم سال به 4.24 دلار رسید و قیمت گازوئیل نیز به‌طور متوسط 6.35 دلار در هر گالن بود. قیمت گازوئیل در این مقطع 79 درصد بیشتر از ژانویه 2025 گزارش شده است.
به این ترتیب، در شرایطی که خانوارها و فعالان اقتصادی آمریکا هزینه بیشتری برای سوخت پرداخت می‌کنند، شرکت‌های بزرگ نفتی از افزایش درآمد بخش‌های مختلف فعالیت خود بهره برده‌اند. البته بخشی از سود این شرکت‌ها از مسیر مالیات، اشتغال، سرمایه‌گذاری و بازده سهام به اقتصاد آمریکا منتقل می‌شود، اما این منافع به‌صورت یکسان میان همه شهروندان توزیع نمی‌شود؛ به‌ویژه آنکه افزایش قیمت سوخت مستقیماً هزینه زندگی و حمل‌ونقل را برای مصرف‌کنندگان بالا می‌برد.
پالایشگاه‌ها؛ برندگان اصلی اختلال در بازار نفت
یکی از نکات مهم عملکرد مالی دو شرکت، تغییر ترکیب سودآوری آنهاست. برای نخستین بار از سال 2020، سود بخش پالایش و تبدیل نفت خام به فرآورده در اکسون‌موبیل از سود بخش تولید و استخراج نفت پیشی گرفته است.
اکسون‌موبیل در سه‌ماهه سوم 2026 از بخش پالایش و فرآوری نفت حدود 9.1 میلیارد دلار سود به دست آورد؛ در حالی که سود بخش تولید و استخراج نفت آن 7.3 میلیارد دلار بود. این وضعیت نشان می‌دهد در مقطع مورد بررسی، تبدیل نفت خام به فرآورده‌های نفتی از تولید نفت خام برای این شرکت سودآوری بیشتری داشته است.
شورون نیز شرایط مشابهی را تجربه کرده است. سود بخش پالایش این شرکت به 4.9 میلیارد دلار رسید؛ رقمی که حدود چهار برابر سود این بخش در دوره مشابه سال قبل است.
افزایش سود پالایشگاه‌ها در شرایطی رخ داده که تولید نفت دو شرکت نسبت به سال گذشته کاهش یافته است. تولید اکسون‌موبیل در این دوره 5.7 درصد و تولید شورون 2.6 درصد افت داشته است. بنابراین، رشد سودآوری این شرکت‌ها را نمی‌توان صرفاً به افزایش حجم تولید نفت نسبت داد؛ عملکرد بخش پالایش و شرایط بازار فرآورده‌ها نقش مهمی در نتایج مالی آنها داشته است.
10 درصد از ظرفیت پالایش جهان از مدار خارج شده است
یکی از عوامل مؤثر بر افزایش سود پالایشگاه‌ها، کاهش ظرفیت پالایش در بخش‌هایی از جهان بوده است. حملات پهپادی اوکراین به زیرساخت‌های انرژی روسیه، ظرفیت پالایش این کشور را از حدود 6.5 میلیون بشکه در روز به 3.8 میلیون بشکه کاهش داده است.
در منطقه خلیج فارس نیز ظرفیت پالایش از حدود 9.9 میلیون بشکه در روز به 7.3 میلیون بشکه رسیده است. این اختلال‌ها در کنار سایر محدودیت‌های عرضه، دسترسی بازار جهانی به فرآورده‌های نفتی را تحت تأثیر قرار داده‌اند.
برآورد شورون نشان می‌دهد حدود 10 درصد از ظرفیت پالایش جهان از مدار خارج شده است. بلومبرگ اینتلیجنس نیز میزان ظرفیت پالایشی مختل‌شده را حدود 7.5 میلیون بشکه در روز برآورد کرده است.
در مقابل، پالایشگاه‌های آمریکا با ظرفیت بالایی فعالیت کرده‌اند. نرخ بهره‌برداری پالایشگاه‌های این کشور در پایان ماه اوت به حدود 98 درصد رسیده است. چنین وضعیتی به پالایشگاه‌های آمریکایی امکان داده است از محدودیت عرضه فرآورده در بازار جهانی و افزایش حاشیه سود پالایش بهره ببرند.
در واقع، وقتی بخشی از ظرفیت پالایش جهان از مدار خارج می‌شود، عرضه بنزین، گازوئیل و سایر فرآورده‌ها محدودتر شده و ارزش فرآوری نفت خام افزایش می‌یابد. در چنین شرایطی، پالایشگاه‌هایی که همچنان با ظرفیت بالا فعالیت می‌کنند، می‌توانند از فاصله میان قیمت نفت خام و قیمت فرآورده‌های نهایی سود بیشتری کسب کنند.
شکاف قیمت نفت برنت و وست‌تگزاس افزایش یافت
تحولات بازار نفت خام نیز از تغییر شرایط عرضه و تقاضا حکایت دارد. قیمت نفت برنت در روز جمعه به 117.64 دلار در هر بشکه رسید، در حالی که نفت وست‌تگزاس اینترمدیت آمریکا با قیمت 104.12 دلار معامله شد. فاصله 13.52 دلاری میان این دو شاخص، بیشترین شکاف قیمتی ثبت‌شده در سال جاری بود.
این اختلاف قیمت، موقعیت متفاوت پالایشگاه‌ها در مناطق مختلف جهان را نشان می‌دهد. پالایشگاه‌های اروپایی برای تأمین نفت خام خود به نفت برنت وابستگی بیشتری دارند، در حالی که پالایشگاه‌های واقع در ساحل خلیج مکزیک آمریکا می‌توانند از نفت وست‌تگزاس با قیمت پایین‌تر استفاده کنند.
همچنین نفت سنگین کانادا با تخفیفی در حدود 31 دلار نسبت به نفت وست‌تگزاس در بازار منطقه غرب میانه آمریکا عرضه می‌شود. دسترسی به نفت خام ارزان‌تر، در کنار قیمت بالاتر فرآورده‌ها، می‌تواند حاشیه سود پالایشگاه‌های آمریکایی را تقویت کند.
افزایش واردات نفت از ونزوئلا و کانادا
تغییر مسیر تأمین نفت خام آمریکا نیز از دیگر تحولات بازار انرژی این کشور است. واردات نفت آمریکا از ونزوئلا از حدود 278 هزار بشکه در روز در ژانویه به 717 هزار بشکه در روز در ژوئن افزایش یافت و در زمان انتشار گزارش به حدود 561 هزار بشکه در روز رسید.
شورون که در ونزوئلا از طریق سه مشارکت نفتی فعالیت می‌کند، حدود 300 هزار بشکه در روز از این کشور تولید دارد و هدف‌گذاری کرده است تولید خود را تا سال 2031 به 600 هزار بشکه در روز برساند.
کانادا نیز یکی از تأمین‌کنندگان اصلی نفت خام آمریکا به شمار می‌رود و روزانه حدود 4 میلیون بشکه نفت به این کشور صادر می‌کند. حدود سه‌چهارم این صادرات به پالایشگاه‌های منطقه غرب میانه آمریکا اختصاص دارد.
مجموع این تحولات نشان می‌دهد بحران عرضه در بازار جهانی انرژی، آثار یکسانی بر همه بخش‌های اقتصاد آمریکا نداشته است. در حالی که افزایش قیمت بنزین و گازوئیل هزینه بیشتری به خانوارها و مصرف‌کنندگان تحمیل کرده، محدودیت ظرفیت پالایش در جهان و دسترسی پالایشگاه‌های آمریکایی به نفت خام ارزان‌تر، به افزایش سودآوری شرکت‌هایی مانند اکسون‌موبیل و شورون کمک کرده است.
برآورد بلومبرگ اینتلیجنس از درآمد روزانه حدود 126 میلیون دلاری صادرات نفت ایران از تنگه هرمز نیز ابعاد مالی تحولات بازار انرژی را نشان می‌دهد؛ درآمدی که در مقایسه با سود روزانه حدود 303 میلیون دلاری دو شرکت اکسون و شورون، معادل کمتر از نصف آن است.
از سوی دیگر، راسل هاردی، مدیرعامل شرکت بازرگانی نفتی ویتول، هشدار داده است که در صورت دستیابی آمریکا و ایران به توافق، تعدیل قیمت‌ها در بازار انرژی می‌تواند شدید باشد. چنین تحولی می‌تواند حاشیه سود شرکت‌هایی را که در شرایط اختلال عرضه از قیمت‌های بالاتر فرآورده‌ها بهره برده‌اند، تحت تأثیر قرار دهد.
در مجموع، عملکرد مالی اکسون‌موبیل و شورون در سه‌ماهه سوم 2026 تصویری از توزیع نامتوازن منافع بحران انرژی ارائه می‌کند: مصرف‌کنندگان آمریکایی با هزینه بالاتر سوخت روبه‌رو شده‌اند، اما شرکت‌های بزرگ نفتی، به‌ویژه در بخش پالایش، از شرایط کمبود عرضه و افزایش قیمت فرآورده‌ها سود قابل‌توجهی به دست آورده‌اند.
منبع:
تسنیم