مرزهای بسته، تجارت فلج‌شده؛ سقوط ۷۴ درصدی مبادلات افغانستان و پاکستان

عصر قم - تشدید تنش‌های سیاسی و امنیتی میان طالبان و پاکستان، تجارت دوجانبه را با سقوطی کم‌سابقه روبه‌رو کرده است؛ به‌طوری‌که ارزش مبادلات تجاری دو کشور در سال مالی ۲۰۲۵–۲۰۲۶ با کاهش حدود ۷۴ درصدی، از یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلار به ۳۵۸ میلیون دلار رسیده و ادامه انسداد گذرگاه‌های مرزی، بخش‌های مختلف اقتصادی دو کشور را تحت فشار قرار داده است.

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ تجارت میان افغانستان و پاکستان در پی تشدید اختلافات سیاسی و امنیتی و بسته‌ماندن گذرگاه‌های اصلی مرزی، با کاهش چشمگیری مواجه شده و بر اساس آمار رسمی، ارزش مبادلات تجاری دو کشور در تازه‌ترین سال مالی به پایین‌ترین سطوح سال‌های اخیر رسیده است.
روزنامه پاکستانی داون، دوشنبه ۲۷ مهرماه، به نقل از آمار اداره توسعه تجارت پاکستان گزارش داد که حجم تجارت دوجانبه افغانستان و پاکستان در سال مالی ۲۰۲۵–۲۰۲۶ با کاهش حدود ۷۴ درصدی نسبت به سال مالی پیش از آن، از حدود یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون دلار به ۳۵۸ میلیون دلار رسیده است.
این کاهش در شرایطی رخ داده که گذرگاه‌های مهم مرزی از جمله تورخم، چمن، خرلاچی، غلام‌خان و انگور اده به دلیل تنش‌های امنیتی و اختلافات میان اسلام‌آباد و طالبان، با محدودیت‌های شدید تجاری و انسداد طولانی‌مدت مواجه شده‌اند.
پاکستان تأکید کرده است که عادی‌سازی روابط تجاری با افغانستان، به اقدامات عملی و قابل راستی‌آزمایی طالبان علیه گروه‌های مسلحی بستگی دارد که به ادعای اسلام‌آباد، از خاک افغانستان برای انجام حملات علیه پاکستان استفاده می‌کنند.
مقام‌های پاکستانی بارها طالبان را به فراهم‌کردن پناهگاه برای اعضای تحریک طالبان پاکستان متهم کرده‌اند؛ اتهامی که حکومت طالبان آن را رد کرده است.
سقوط تجارت ترانزیتی؛ از پنج میلیارد دلار به ۳۶۷ میلیون دلار
هم‌زمان با کاهش مبادلات دوجانبه، تجارت ترانزیتی افغانستان از مسیر پاکستان نیز به‌شدت سقوط کرده است.
بر اساس آمار منتشرشده، شمار کانتینرهای ترانزیتی افغانستان که پیش از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ به حدود ۸۹ هزار کانتینر با ارزشی نزدیک به پنج میلیارد دلار می‌رسید، در سال مالی ۲۰۲۵–۲۰۲۶ به تنها ۱۱ هزار و ۵۹۲ کانتینر به ارزش ۳۶۷ میلیون دلار کاهش یافته است.
اگرچه بسته‌شدن مرزها از مهرماه ۱۴۰۴ به تشدید این روند منجر شده، بررسی آمار سال‌های گذشته نشان می‌دهد که کاهش تجارت ترانزیتی پیش از انسداد گسترده گذرگاه‌ها آغاز شده بود.
طالبان طی سال‌های اخیر تلاش کرده‌اند با گسترش استفاده از مسیرهای تجاری ایران و کشورهای آسیای مرکزی، وابستگی افغانستان به بنادر و گذرگاه‌های پاکستان را کاهش دهند؛ با این حال، تغییر مسیرهای ترانزیتی هزینه‌های حمل‌ونقل و واردات کالا به افغانستان را نیز افزایش داده است.
زیان سنگین صنایع و کشاورزان پاکستانی از ادامه انسداد مرزها
پیامدهای اختلافات طالبان و پاکستان تنها به کاهش درآمدهای تجاری محدود نمانده و بخش‌های صنعت، کشاورزی و حمل‌ونقل پاکستان، به‌ویژه در ایالت خیبرپختونخوا، متحمل زیان‌های قابل‌توجهی شده‌اند.
بر اساس آمار اداره آمار پاکستان، صادرات محصولات دارویی این کشور به افغانستان در سال مالی ۲۰۲۳–۲۰۲۴ حدود ۱۳۰ میلیون دلار ارزش داشته است؛ بازاری که محدودیت‌های مرزی، دسترسی تولیدکنندگان پاکستانی به آن را به‌شدت مختل کرده است.
در بخش کشاورزی نیز بسته‌ماندن مرزها مشکلات گسترده‌ای برای تولیدکنندگان سیب‌زمینی و سبزیجات ایجاد کرده است.
به گفته رئیس اتحادیه سراسری تاجران محصولات کشاورزی پاکستان، پیش از تشدید تنش‌ها روزانه حدود ۵۰ کامیون حامل سیب‌زمینی و ۲۵ کامیون حامل سبزیجات از پاکستان وارد افغانستان می‌شدند.
وی مدعی شده است که توقف صادرات، موجب کاهش شدید قیمت سیب‌زمینی و زیان کشاورزان شده و سطح زیر کشت این محصول را تقریباً به نصف رسانده است.
رکود مبادلات مرزی همچنین فعالیت شرکت‌های حمل‌ونقل و رانندگان کامیون را تحت تأثیر قرار داده است. شماری از فعالان این بخش اعلام کرده‌اند که به دلیل توقف طولانی‌مدت تجارت، ناچار به فروش خودروهای باری خود برای جبران زیان‌ها شده‌اند.
اختلاف فعالان اقتصادی پاکستان بر سر تجارت با طالبان
در پی تشدید مشکلات اقتصادی، اعضای اتاق‌های بازرگانی خیبرپختونخوا خواستار یافتن راهکاری پایدار برای بازگشایی گذرگاه‌ها و برقراری توازن میان ملاحظات امنیتی و نیازهای تجاری شده‌اند.
فعالان اقتصادی این ایالت هشدار داده‌اند که ادامه انسداد مرزها، علاوه بر کاهش صادرات، فرصت‌های شغلی هزاران نفر از شهروندان وابسته به تجارت مرزی را با خطر مواجه کرده است.
با این حال، برخی بازرگانان پاکستانی دیدگاه متفاوتی دارند و معتقدند که تأمین امنیت ملی باید بر منافع تجاری اولویت داشته باشد و بازگشایی مرزها بدون رفع نگرانی‌های امنیتی اسلام‌آباد، راهکار پایداری نخواهد بود.
هزینه اختلافات طالبان و پاکستان بر دوش مردم دو کشور
ادامه تنش‌های سیاسی و امنیتی میان اسلام‌آباد و طالبان، علاوه بر کاهش درآمدهای تجاری، بر معیشت هزاران خانواده در دو سوی مرز تأثیر گذاشته است.
افغانستان که بخش قابل‌توجهی از کالاهای مصرفی و نیازهای اساسی خود را از طریق واردات تأمین می‌کند، در نتیجه اختلال مسیرهای تجاری با افزایش هزینه حمل‌ونقل و دشواری دسترسی به برخی کالاها مواجه شده است.
از سوی دیگر، تولیدکنندگان، صادرکنندگان و شرکت‌های حمل‌ونقل پاکستانی نیز بخشی از بازار سنتی خود را از دست داده‌اند.
در چنین شرایطی، تداوم بن‌بست سیاسی و امنیتی میان طالبان و پاکستان، نه‌تنها چشم‌انداز احیای روابط اقتصادی را مبهم کرده، بلکه هزینه اختلافات دو طرف را بیش از پیش متوجه بازرگانان، کارگران و شهروندانی کرده است که معیشت آنان به تجارت مرزی وابسته است.
.................................
پایان پیام/