عصر قم - عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب با تأکید بر ضرورت بازخوانی ابعاد اجتماعی و مدیریتی شهید سیدحسن نصرالله، نهادسازی، تربیت نیروی انسانی، تقویت انسجام جامعه شیعه و گسترش مشارکت سیاسی را از محورهای مهم شناخت کارنامه این عالم مجاهد دانست.
به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ عباس خامه‌یار، عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب، در آیین بزرگداشت و پیش‌همایش کنگره علمی و بین‌المللی عالم مجاهد شهید سیدحسن نصرالله در قم، با تأکید بر ضرورت شناخت جامع شخصیت این شهید، اظهار کرد: توجه به ابعاد نظامی و جهادی شهید نصرالله ضروری است، اما برای شناخت کامل کارنامه او باید زمینه‌های اجتماعی، فکری، تربیتی و مدیریتی شکل‌گیری جریان مقاومت نیز بررسی شود.
وی با اشاره به تحولات نظامی مقاومت لبنان، عقب‌نشینی رژیم صهیونیستی از جنوب لبنان و جنگ ۳۳روزه را از مقاطع مهم تاریخ مقاومت دانست و افزود: دستیابی حزب‌الله به چنین جایگاهی تنها با توان نظامی توضیح داده نمی‌شود، بلکه حاصل شکل‌گیری زیرساخت‌های فکری، تربیتی، اجتماعی و مدیریتی و پرورش نیروهای متخصص و متعهد نیز بوده است.
مقاومت چگونه به یک ساختار اجتماعی منسجم تبدیل شد؟
خامه‌یار با بیان اینکه برای فهم عملکرد شهید نصرالله باید شرایط جامعه لبنان پیش از شکل‌گیری جریان مقاومت را شناخت، گفت: جامعه شیعه لبنان در آن دوره با محرومیت اقتصادی، ضعف خدمات عمومی، انزوای سیاسی و حاشیه‌نشینی اجتماعی مواجه بود و بخشی از جوانان نیز تحت تأثیر جریان‌های سیاسی و ایدئولوژیک مختلف قرار داشتند.
وی با اشاره به شرایط خانوادگی و دوران کودکی شهید نصرالله افزود: او در خانواده‌ای کم‌بضاعت و پرجمعیت در یکی از مناطق محروم بیروت رشد کرد و تجربه زندگی در چنین محیطی، در شناخت او از مسائل اجتماعی و محرومیت‌های جامعه تأثیرگذار بود. با آغاز جنگ داخلی لبنان نیز خانواده او ناچار به ترک بیروت و بازگشت به روستای اجدادی خود در جنوب لبنان شدند.
عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب، شخصیت و شیوه مدیریت اجتماعی امام موسی صدر را از عوامل تأثیرگذار بر شکل‌گیری نگرش شهید نصرالله دانست و اظهار کرد: سیره امام موسی صدر و توجه او به وضعیت محرومان، در کنار تجربه زیسته شهید نصرالله، در شکل‌گیری رویکردهای اجتماعی و مدیریتی او نقش مهمی داشت.
خامه‌یار ادامه داد: شهید نصرالله در نوجوانی به جنبش امل پیوست و برای تحصیل علوم دینی راهی نجف اشرف شد. شرایط سیاسی آن دوران و فشارهای حکومت بر علمای دینی، در شکل‌گیری روحیه سیاسی و مبارزاتی او مؤثر بود. پس از بازگشت به لبنان نیز تحولات داخلی این کشور و شکل‌گیری جریان مقاومت، مسیر زندگی او را به‌گونه‌ای رقم زد که مسئولیت‌هایش در لبنان ادامه یافت.
وی با اشاره به تجربه‌های علمی و سیاسی شهید نصرالله در قم و لبنان تصریح کرد: شناخت توانایی‌های علمی و مدیریتی او مستلزم بررسی این مسئله است که چه ساختارهایی را ایجاد یا تقویت کرد، در مواجهه با چه بحران‌هایی قرار گرفت و تصمیم‌های او چه پیامدهایی برای جامعه لبنان به همراه داشت.
انسجام جامعه شیعه؛ یکی از محورهای مهم کارنامه شهید نصرالله
خامه‌یار، تلاش برای کاهش اختلاف‌های درونی و تقویت همگرایی در جامعه شیعه را از محورهای مهم عملکرد شهید نصرالله برشمرد و گفت: اختلاف‌های سیاسی و طایفه‌ای در مقاطعی به درگیری‌های سنگین میان جریان‌های مختلف لبنان، از جمله گروه‌های شیعی، منجر شده بود و این وضعیت بر انسجام اجتماعی و جایگاه سیاسی جامعه شیعه تأثیر می‌گذاشت.
وی افزود: در چنین شرایطی، تلاش برای کاهش تنش‌ها، تقویت همکاری میان جریان‌های شیعی و جلوگیری از تبدیل اختلاف‌های سیاسی به دشمنی‌های اجتماعی اهمیت ویژه‌ای داشت. از این منظر، عملکرد شهید نصرالله را باید در چارچوب تلاش برای تقویت انسجام جامعه شیعه و کاهش زمینه‌های اختلاف بررسی کرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب همچنین به پیامدهای درگیری‌های داخلی و جنگ اردوگاه‌ها میان فلسطینی‌ها و شیعیان اشاره کرد و گفت: این تحولات بر روابط اجتماعی و تصویر جامعه شیعه در جهان اسلام تأثیر گذاشته بود. مدیریت این وضعیت و حرکت به سمت همگرایی، از جمله مسائل مهمی بود که در دوره فعالیت شهید نصرالله مورد توجه قرار گرفت.
عبور از حاشیه‌نشینی سیاسی و حضور در ساختار حاکمیت
خامه‌یار با اشاره به وضعیت تاریخی شیعیان لبنان در ساختار سیاسی این کشور اظهار کرد: جامعه شیعه در دوره‌های طولانی با محرومیت و فاصله از بخش‌هایی از ساختارهای سیاسی و اداری مواجه بود. این وضعیت در برخی مواضع و ادبیات سیاسی جریان‌های شیعی در سال‌های آغازین فعالیت حزب‌الله نیز بازتاب داشت.
وی ادامه داد: در گذر زمان، حزب‌الله با گسترش تعاملات سیاسی و ائتلاف با جریان‌های مختلف، توانست نقش بیشتری در ساختار سیاسی لبنان ایفا کند. حضور در مجلس، مشارکت در دولت و نقش‌آفرینی در توافق‌های سیاسی، از جمله تحولاتی بود که جایگاه این جریان را در مناسبات قدرت لبنان تغییر داد.
عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب تأکید کرد: بررسی این روند، بدون توجه به شرایط تاریخی جامعه شیعه، مناسبات طایفه‌ای و تحولات سیاسی لبنان امکان‌پذیر نیست. نقش شهید نصرالله در این عرصه را باید در بستر تلاش برای افزایش مشارکت سیاسی و تقویت جایگاه اجتماعی و سیاسی جامعه شیعه بررسی کرد.
وحدت اسلامی در مواجهه با اختلاف‌های مذهبی
خامه‌یار، مدیریت تنش‌های مذهبی و تلاش برای جلوگیری از تشدید اختلاف میان شیعه و اهل سنت را از دیگر ابعاد قابل بررسی در سیره شهید نصرالله دانست و اظهار کرد: تحولات منطقه، به‌ویژه بحران‌های مذهبی و سیاسی عراق، اهمیت این مسئله را دوچندان کرده بود.
وی با اشاره به نگاه شهید نصرالله به شیوه‌های معرفی تشیع افزود: در این رویکرد، عملکرد اجتماعی و جمعی جریان‌های شیعی و نحوه مواجهه آنان با مسائل عمومی جامعه، در شکل‌گیری برداشت دیگران از تشیع اهمیت داشت. بر همین اساس، کاهش تنش‌های مذهبی و تقویت ارتباط با گروه‌های مختلف اسلامی، از موضوعات مهم در بررسی سیره اجتماعی و سیاسی اوست.
مدیریت بحران؛ از جنگ ۳۳روزه تا بن‌بست‌های سیاسی لبنان
عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب با اشاره به بحران‌های متعدد دوران رهبری شهید نصرالله بیان کرد: عقب‌نشینی رژیم صهیونیستی از جنوب لبنان، جنگ ۳۳روزه و بن‌بست‌های سیاسی پس از آن، از جمله مقاطعی بودند که توان مدیریتی جریان مقاومت و نحوه تعامل آن با سایر گروه‌های لبنانی را در معرض آزمون قرار دادند.
وی افزود: توافق دوحه و تلاش برای نزدیک کردن جریان‌های سیاسی رقیب، از جمله تحولات مهم در روند مدیریت اختلاف‌های سیاسی لبنان بود. همچنین ترور رفیق حریری و پیامدهای سیاسی آن، فضای داخلی این کشور را با تحولات تازه‌ای روبه‌رو کرد و بر مناسبات میان جریان‌های سیاسی تأثیر گذاشت.
خامه‌یار تصریح کرد: جامعه لبنان به دلیل تنوع گسترده طایفه‌ای و سیاسی، همواره با پیچیدگی‌های خاصی در مدیریت اختلاف‌ها و شکل‌دهی به توافق‌های سیاسی مواجه بوده است. ازاین‌رو، بررسی کارنامه شهید نصرالله باید علاوه بر عرصه نظامی، شیوه مواجهه او با بحران‌های اجتماعی، ائتلاف‌های سیاسی و اختلاف‌های داخلی را نیز در بر گیرد.
وی در پایان تأکید کرد: شناخت جامع شهید سیدحسن نصرالله مستلزم توجه هم‌زمان به ابعاد نظامی و جهادی، نهادسازی اجتماعی، تربیت نیروی انسانی، تقویت انسجام جامعه شیعه، مشارکت سیاسی و مدیریت بحران‌های لبنان است؛ ابعادی که در کنار یکدیگر، تصویری کامل‌تر از میراث اجتماعی و مدیریتی این عالم مجاهد ارائه می‌کنند.
..............................
پایان پیام