عصر قم - مدیر مجتمع عالی تربیت مجتهد محمدیه با تأکید بر ضرورت نظام‌مند شدن مطالعات فقهی درباره جنگ‌های معاصر، تصریح کرد: رسالت فقه حکمرانی جنگ، شناسایی تجاوز، ضابطه‌مند کردن دفاع و پاسخگو ساختن قدرت در برابر حق است.
به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام محمد اسماعیل عبدالهی، مدیر مجتمع عالی تربیت مجتهد مدیر محمدیه، امروز در اختتامیه کنفرانس بین المللی فقه و حقوق حکمرانی جنگ برگزار شد، با ارائه گزارشی از فعالیت‌های دبیرخانه کنفرانس بین‌المللی فقه و حقوق حکمرانی جنگ، با اشاره به تحولات جنگ‌های معاصر، بر ضرورت بررسی فقهی و حقوقی مسئولیت دولت‌های ثالث، حدود دفاع مشروع و پیامدهای فناوری‌های نوین در عرصه جنگ تأکید کرد.
وی با طرح این پرسش که در صورت شلیک موشک از پایگاهی در یک کشور ثالث، تأمین اطلاعات هدف‌گیری از سوی دولتی دیگر و صدور فرمان عملیات در مکانی دیگر، مسئولیت تجاوز متوجه چه کسانی است، اظهار داشت: جنگ امروز شبکه‌ای از پایگاه‌ها، اطلاعات، فناوری و تصمیم‌گیری است و بررسی مسئولیت بازیگران مختلف این زنجیره، از مسائل اساسی فقه و حقوق جنگ به شمار می‌رود.
مدیر مجتمع عالی تربیت مجتهد مدیر محمدیه با اشاره به حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران، خاطرنشان کرد: مسئله اصلی این کنفرانس، تکرار احکام قتال یا فروکاستن فقه به توجیه تصمیم‌های سیاسی نیست؛ بلکه هدف، تبدیل اجتهاد اسلامی به دانشی نظام‌مند برای تشخیص تجاوز، مدیریت تهدید، تنظیم دفاع و پاسخگو کردن قدرت است.
وی با بیان اینکه موضوع فقه حکمرانی جنگ تنها به بررسی حکم یک اقدام نظامی محدود نمی‌شود، افزود: این دانش باید معماری تصمیم‌گیری در سراسر زنجیره جنگ را بررسی کند و نسبت میان مسئولیت، تصمیم، اجرا و پیامدهای اقدامات نظامی را روشن سازد. مسئله تنها کمبود قانون نیست، بلکه شکاف میان ادعای جهان‌شمولی حقوق و اجرای گزینشی آن نیز اهمیت دارد. رفتار آمریکا و رژیم صهیونیستی در قبال ایران، غزه، لبنان و منطقه غرب آسیا، مفاهیمی همچون امنیت، صلح و حقوق بشر را با پرسش‌های جدی مواجه کرده است.
حجت‌الاسلام عبدالهی، حدود دفاع و پاسخ به تهدید را دومین محور مهم این مطالعات برشمرد و گفت: باید مشخص شود که آیا هر تهدیدی مجوز حمله پیش‌دستانه است و آیا اثبات مساعدت در تجاوز، هر نوع پاسخی را مشروع می‌کند؟ مبانی فقهی دفاع و فرمان قرآنی «وَلَا تَعْتَدُوا» باید هم حق دفاع را تضمین کند و هم مانع عبور از حدود آن شود. مسئولیت دولت‌ها و پاسخ به اقدامات تجاوزکارانه نباید به مجازات غیرنظامیان منجر شود؛ ازاین‌رو، تعیین حدود دفاع مشروع و رعایت ضوابط آن، از ضرورت‌های حکمرانی مسئولانه جنگ است.
ضرورت بررسی فقهی جنگ فناورانه
مدیر مجتمع عالی تربیت مجتهد مدیر محمدیه، جنگ فناورانه را سومین محور مهم کنفرانس دانست و بیان کرد: با ورود الگوریتم‌ها به فرایند انتخاب هدف و گسترش عملیات سایبری علیه زیرساخت‌ها، پرسش‌های تازه‌ای درباره مسئولیت فرماندهان و طراحان عملیات مطرح شده است. بررسی حکم تعرض به بیمارستان‌ها و شبکه‌های حیاتی آب، برق و انرژی نیز از جمله مسائل واقعی جنگ‌های معاصر است که نیازمند مطالعات دقیق فقهی و حقوقی است.
حجت‌الاسلام عبدالهی در ادامه، سه پیشنهاد برای پیگیری نتایج کنفرانس مطرح کرد و گفت: نخست، باید نقشه مسائل و پاسخ‌های مستند مربوط به جنگ معاصر تدوین شود؛ دوم، کارگروهی مشترک از مجتهدان و حقوقدانان برای تبیین مسئولیت دولت‌های ثالث و حدود پاسخ مشروع تشکیل شود؛ و سوم، پیش‌نویس منشور فقهی‌حقوقی حکمرانی مسئولانه جنگ بر پایه یافته‌های کنفرانس تدوین شود.
وی در پایان با ارائه شماره مقالات دریافتی و با تأکید بر اینکه شبکه‌ای شدن جنگ نباید به پنهان ماندن مسئولیت‌ها پشت مرزها و واسطه‌ها بینجامد، خاطرنشان کرد: رسالت فقه حکمرانی جنگ آن است که تجاوز را قابل شناسایی، دفاع را ضابطه‌مند و قدرت را پاسخگو سازد؛ زیرا در منطق توحیدی، قدرت معیار حق نیست، بلکه قدرت باید در برابر حق پاسخگو باشد.