عصر قم - استاد حوزه علمیه و دانشگاه با تبیین مبانی حکمرانی در خط امامین انقلاب، تأکید کرد: تداوم انقلاب اسلامی در گرو پایبندی به اصول بنیادین، تقویت مردم‌محوری و انطباق هوشمندانه شیوه‌های حکمرانی با اقتضائات زمانه است.
حجت‌الاسلام محمدرضا حسن‌بیگی، معاونت راهبردی موسسه میقات جوانان انقلاب اسلامی در گفت‌وگو با خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، با تبیین اصول فکری و مبانی حکمرانی رهبر انقلاب اسلامی، تأکید کرد که انقلاب اسلامی نظامی متکی به اشخاص نیست، بلکه بر پایه یک مکتب فکری و حرکت تمدنی شکل گرفته است و تداوم آن در گرو صیانت از اصول بنیادین انقلاب، هدایت تحولات و پاسخ‌گویی هوشمندانه به اقتضائات زمانه است.
وی با اشاره به مفهوم «خلف صالح» و نسبت آن با تداوم خط امامین انقلاب، اظهار داشت: انقلاب اسلامی را نباید نظامی دانست که با فقدان یک شخصیت، فلسفه وجودی و مسیر تاریخی آن دچار گسست یا نابودی شود؛ بلکه این انقلاب بر منظومه‌ای فکری استوار است که در آن، مقام ولایت فقیه و رهبری مسئولیت صیانت از اصول، هدایت تحولات و گشودن مسیر پیش روی انقلاب را بر عهده دارد.
حجت‌الاسلام حسن‌بیگی افزود: از این منظر، مفهوم خلف صالح را باید در تداوم مکتب، وفاداری به اصول و توانایی پاسخ‌گویی به اقتضائات زمانه جست‌وجو کرد، نه صرفاً در شباهت‌های فردی، عاطفی یا نسبی. در بررسی رهبری حضرت آیت‌الله سید مجتبی حسینی خامنه‌ای نیز پایداری بر اصول، وفاداری به آرمان‌های انقلاب اسلامی و توانایی مدیریت بحران‌ها متناسب با شرایط زمانه اهمیت دارد.
این استاد حوزه علمیه و دانشگاه با اشاره به پیام‌های رسمی رهبر انقلاب، تصریح کرد: در نخستین پیام ایشان پس از انتخاب به رهبری و همچنین پیام‌های بعدی، محورهایی همچون نقش‌آفرینی مردم، حفظ وحدت، استمرار دفاع، توجه به جبهه مقاومت و تعیین مسئولیت دستگاه‌های اجرایی مورد تأکید قرار گرفته است که همگی برای تحلیل مبانی حکمرانی در دوره جدید اهمیت دارند.
اسلامیت و جمهوریت؛ دو رکن حکمرانی اسلامی
حجت‌الاسلام حسن‌بیگی با بیان اینکه اسلامیت در کنار جمهوریت از اصول محوری خط امامین انقلاب است، گفت: امام خمینی(ره) انقلاب اسلامی را با اتکا به ایمان دینی مردم به پیروزی رساند و نشان داد که مردم در نظام اسلامی صرفاً مخاطب تصمیمات حاکمیت نیستند، بلکه صاحب نقش و مسئولیت‌اند؛ چراکه انقلاب متعلق به خود مردم است.
وی ادامه داد: رهبر شهید انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله سید علی خامنه‌ای، نیز در طول دوران رهبری خود همواره بر حضور، بصیرت و مشارکت مردم تأکید داشتند. در منطق حکمرانی اسلامی، مردم تنها سرمایه اجتماعی حکومت نیستند، بلکه از ارکان تولید قدرت ملی، مشروعیت مردمی و پایداری نظام به شمار می‌روند. هر تصمیمی که مشارکت مردم را تقویت کند، اعتماد عمومی را افزایش دهد و فاصله میان مردم و مسئولان را کاهش دهد، به استحکام حکمرانی کمک خواهد کرد.
این استاد حوزه علمیه و دانشگاه استقلال و عزت در کنار نفی سلطه را دومین اصل حکمرانی مبتنی بر خط امامین انقلاب دانست و بیان کرد: استقلال در مکتب امام به معنای انزوا از جهان نیست، بلکه به معنای برخورداری از قدرت تصمیم‌گیری مستقل است؛ به‌گونه‌ای که حکومت در موضوعات حیاتی خود تحت اراده تحمیلی قدرت‌های خارجی قرار نگیرد.
حجت‌الاسلام حسن‌بیگی با اشاره به اهمیت این اصل در شرایط پیچیده منطقه‌ای و بین‌المللی، افزود: استقلالی که از ابتدای شکل‌گیری جمهوری اسلامی دنبال شده، زمینه‌ساز عزت امروز کشور است. حکمرانی موفق باید بتواند هم از امنیت و منافع ملی پاسداری کند و هم از ظرفیت دیپلماسی بهره ببرد؛ رویکردی که هزینه تحمیل اراده بیگانگان را افزایش می‌دهد.
عدالت اجتماعی و مردم‌محوری؛ معیار سنجش عملکرد مسئولان
وی عدالت و مردم‌محوری در اداره کشور را سومین اصل حکمرانی اسلامی برشمرد و تأکید کرد: اگر استقلال سیاسی به بهبود زندگی مردم منتهی نشود، حکمرانی هنوز به همه اهداف خود دست نیافته است. عدالت اجتماعی، مبارزه با فساد، کاهش تبعیض، حمایت از محرومان، ثبات اقتصادی و حفظ کرامت مردم، همگی از اجزای حکمرانی اسلامی هستند و باید در کنار یکدیگر مورد توجه قرار گیرند.
این استاد حوزه علمیه و دانشگاه با تأکید بر ضرورت ارزیابی عملکرد مسئولان بر اساس نتایج واقعی تصمیمات، اظهار داشت: سنجش موفقیت مدیران نباید صرفاً بر مبنای گزارش‌ها، مصوبات، برنامه‌ها و مستندات تبلیغاتی صورت گیرد، بلکه باید بررسی کرد که تصمیمات اتخاذشده چه تغییری در زندگی واقعی مردم ایجاد کرده‌اند.
حجت‌الاسلام حسن‌بیگی عقلانیت انقلابی و واقع‌بینی راهبردی را چهارمین اصل حکمرانی در خط امامین انقلاب دانست و گفت: انقلابی‌گری به معنای تصمیم‌گیری‌های هیجانی نیست، بلکه انقلابی‌گری حقیقی، پایبندی به اصول همراه با شناخت دقیق واقعیت‌ها، محاسبه هزینه‌ها، پیش‌بینی پیامدها و انتخاب مؤثرترین راه برای تحقق اهداف است.
وی با اشاره به اینکه شرایط مختلف، تصمیم‌های متفاوتی را اقتضا می‌کند، افزود: گاهی اقدام سریع تصمیم درست است، گاهی صبر راهبردی ضرورت دارد و در شرایطی نیز مذاکره، نرمش قهرمانانه یا ایستادگی بازدارنده می‌تواند راهکار مناسب باشد. بنابراین، معیار ارزیابی تصمیم‌ها صرفاً عنوان و شکل اقدام نیست، بلکه باید دید هر تصمیم تا چه اندازه منافع ملی، استقلال، امنیت و مصالح بلندمدت مردم را تأمین می‌کند.
وحدت ملی و مدیریت اختلافات؛ ضرورت عبور از شرایط دشوار
وی وحدت ملی و مدیریت اختلافات را پنجمین اصل حکمرانی اسلامی عنوان کرد و اظهار داشت: جامعه زنده، جامعه‌ای است که در آن اختلاف‌نظر وجود دارد؛ اما این اختلاف‌ها به شکاف‌های فرساینده و آسیب‌زا تبدیل نمی‌شوند. از این رو، وحدت به معنای حذف نقد نیست، بلکه به معنای ایجاد چارچوبی برای نقد مسئولانه، اصلاح خطاها و جلوگیری از تبدیل اختلافات داخلی به فرصتی برای دشمن است.
حجت‌الاسلام حسن‌بیگی با اشاره به تأکیدهای مطرح‌شده در پیام‌های رهبر انقلاب در دوره جدید، خاطرنشان کرد: توجه به وحدت، حضور مردم و پرهیز از منازعات فرساینده، از مؤلفه‌های مهم عبور کشور از شرایط دشوار به شمار می‌روند.
وی پیشرفت علمی، تقویت قدرت ملی و نگاه تمدنی را از دیگر اصول بنیادین حکمرانی انقلابی دانست و تصریح کرد: انقلاب اسلامی باید در افق جهانی و با نگاه تمدنی تعریف شود؛ زیرا این انقلاب صرفاً برای حفظ وضع موجود شکل نگرفته، بلکه هدف آن ساخت جامعه‌ای مستقل، پیشرفته، عادلانه و برخوردار از کرامت انسانی بوده است.
این استاد حوزه علمیه و دانشگاه ادامه داد: حکمرانی انقلابی باید از مدیریت بحران فراتر برود و به سمت حل مسائل ساختاری کشور، توسعه فناوری، تقویت تولید، تربیت نیروی انسانی و افزایش تاب‌آوری اجتماعی و اقتصادی حرکت کند. تحقق این اهداف مستلزم آن است که ظرفیت‌های کشور برای پیشرفت پایدار و ارتقای توان ملی به‌کار گرفته شوند.
حجت‌الاسلام حسن‌بیگی در جمع‌بندی سخنان خود، وفاداری به خط امامین انقلاب را به معنای تکرار صرف واژه‌ها و روش‌های گذشته ندانست و گفت: وفاداری به این مکتب، به معنای حفظ اصول ثابت در مواجهه هوشمندانه با مسائل متغیر است. اصول بنیادین انقلاب می‌توانند پایدار بمانند، اما ابزارهای تحقق آن‌ها باید متناسب با تحولات زمان، فناوری، شرایط اجتماعی و موازنه‌های بین‌المللی تکامل پیدا کنند.
وی در پایان خاطرنشان کرد: پیوند مفهوم خلف صالح با حکمرانی پویا در همین نقطه شکل می‌گیرد؛ یعنی صیانت از هویت و اصول بنیادین انقلاب، بدون توقف در روش‌های گذشته. بر این اساس، نوآوری در شیوه‌های حکمرانی، تا زمانی که به عدول از اصول بنیادین منجر نشود، می‌تواند زمینه‌ساز پاسخ‌گویی مؤثرتر به نیازهای روز و پیشبرد اهداف انقلاب اسلامی باشد.
نویسنده: علی رشیدیان