عصر قم - مقایسهٔ دو مفهوم کلیدی «مادر کامل» و «مادر کافی» در روانشناسی، مرز میان بهزیستی روانی و فرسودگی مفرد را نمایان می‌کند. در حالی که مادر کامل با کنترل‌گری شدید به دنبال کمال‌گرایی است، مادر کافی با پذیرش خطا، حضور باکیفیت و خودمراقبتی، بستر امن تری برای رشد سلامت روان کودک فراهم می‌کند.
خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت (ع) ـ ابنا: گاهی در هیاهوی نقش‌های گوناگون زندگی، این پرسش بنیادین در ذهن بسیاری از مادران شکل می‌گیرد که: «آیا من مادری به اندازهٔ کافی خوب هستم؟» در دنیایی که از اطراف، تصاویر آرمانی و بی‌نقص از مادری کردن به ما پمپاژ می‌شود، مرز میان تلاش برای کمال و فرسودگی روانی بسیار باریک است. پاسخ به این دغدغه، نه تنها به آرامش درون مادران کمک می‌کند، بلکه تعیین‌کنندهٔ سلامت روان و اعتمادبه‌نفس نسل آینده نیز هست.
در این گفتگو پای صحبت‌های سرکار خانم مائده پورقلی روان شناس و روان درمان گر نشسته‌ایم تا به واکاوی تفاوت‌های کلیدی میان دو مفهوم «مادر کامل» و «مادر کافی» بپردازیم.
یکی از مهم‌ترین و کلیدی‌ترین واژه‌ها در روانشناسی، همین بحث مادر کافی و مادر کامل است که به‌نوعی می‌توان گفت مرز بین بهزیستی روانی و فرسودگی است. بیایید تفاوت‌های این دو را بررسی کنیم:
۱. ویژگی‌های «مادر کامل» (مادر پرفکت و ایده‌آل‌گرا)
مادر کامل یعنی یک مادر فرسایشی! یعنی مادری که سعی می‌کند طبق یک تصویر ذهنی بی‌نقص عمل کند؛ تصویری که غالباً توسط رسانه‌ها یا جامعه القا می‌شود؛ اینکه «مادر خوب، مادری است که تمام زمانش را در اختیار فرزند قرار دهد، کاملاً در خدمت فرزندان و خانواده باشد و به تمام خواسته‌های بچه‌ها فوری و با سرعت جواب بدهد.»
نتیجهٔ این رویکرد: مادر می‌خواهد همیشه فرزندانی با رفتار بی‌عیب ونقص، خانه‌ای همیشه تمیز و منظم، و رفتارهای خیلی ایده‌آل‌گرایانه داشته باشد. رفتار بچه‌ها شبیه یک «ویترین» می‌شود.
کنترل‌گری شدید : مادر مدام بچه‌ها را اصلاح می‌کند، تذکر می‌دهد، کنترل می‌کند و تلاش می‌کند بچه‌ها تحت هیچ شرایطی مرتکب اشتباهی نشوند. سفارش‌های زیاد قبل از مهمانی رفتن یا مهمان آمدن، و تأکید بیش از حد روی منظم بودن؛ یعنی توقعِ یک بزرگسالِ به‌شدت مبادی آداب را از کودکانی که در سن خطا و یادگیری هستند دارد.
پیامد : این کنترل‌گری هم باعث می‌شود بچه‌ها افرادی فاقد اعتمادبه‌نفس و مضطرب بار بیایند، و هم خودِ مادر به خاطر تلاش بیش از حد برای همیشه خوب بودن، به یک انسان فرسوده و خسته تبدیل شود. مادر کامل فکر می‌کند نباید جلوی فرزندش اشتباه کند، کم بیاورد یا کوتاهی داشته باشد.
۲. ویژگی‌های «مادر کافی»
در مقابل، مادر کافی به جای تلاش برای همیشه بی‌نقص بودن، سعی می‌کند در ادارهٔ امور زندگی واقع‌بین باشد و این را به بچه‌اش یاد بدهد که «اشتباه کردن یک بخش طبیعی از زندگی ماست، به شرطی که ترمیم شود.»
ترمیم رابطه به جای بی‌نقص بودن:
مادر کافی می‌داند و این را می‌فهماند که اشتباه کردن یک بخش طبیعی از رابطه است. یعنی اگر زمانی از کوره دررفت، عصبانی شد، داد کشید یا رفتار ناخوشایندی بروز داد، وقتی آرام شد، می‌آید و توضیح می‌دهد: «من خسته بودم، کلافه شدم و صِدام بالا رفت؛ واقعاً عذرخواهی می‌کنم، سعی می‌کنم از این به بعد این اتفاق نیفته.»
او با این کار، مسئولیت‌پذیری و تنظیم هیجان را به فرزندش یاد می‌دهد.
حضور باکیفیت به جای کمیتِ فرسایشی:
مادر کامل فکر می‌کند باید ۲۴ ساعت کاملاً در خدمت کودکش باشد، با او بازی کند، بچه نباید وقت خالی داشته باشد یا حوصله‌اش سر برود. در صورتی که مادر کافی می‌داند «کیفیت حضور مادر در کنار کودک» بسیار مهم‌تر از ساعت‌های طولانیِ پر از خستگی است. او به جای اینکه کل روز کنار بچه باشد ولی حواسش به گوشی، کار یا خستگی باشد، زمان‌های طلایی و باکیفیتی می‌سازد (مثلاً نیم ساعت بدون گوشی، با تمرکز کامل با بچه بازی می‌کند و حرف می‌زند). در نتیجه، کودک می‌فهمد که سهم عاطفی خاص خودش را دارد و مادر هم زمان‌های مختص خودش را داراست.
نتیجه‌گیری
مادر کافی فرصت تجربه کردن را به کودکش می‌دهد و می‌تواند زمانی را هم به خودش اختصاص دهد؛ این به معنای مادر بد بودن نیست. مادر کامل بودن فقط یک روانِ فرسوده به مادر هدیه می‌دهد که دیگر نمی‌تواند کیفیت حضور بالایی داشته باشد. اما مادر کافی، هم «عشق واقعی»، هم «مرزهای سالم» و هم «پذیرش خودِ مادر و نیازهایش» را به بچه‌ها یاد می‌دهد و فضای روانی آرام‌تری در خانه ایجاد می‌کند تا بچه‌ها در یک محیط امن‌تر رشد کرده و در مسیر سلامت روان بهتر هدایت و تربیت شوند.
سمیرا گل‌کار/ خبرگزاری بین‌المللی ابنا