عصر قم - دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، با تأکید بر نقش مبانی فقهی و قرآنی جهاد در حکمرانی اسلامی، صبر و استقامت، رعایت حدود الهی و تبعیت از ولایت فقیه را از الزامات حکمرانی جهادی دانست و تصریح کرد: جهاد به عرصه نظامی محدود نمی‌شود.
به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، در آیین اختتامیه کنفرانس بین‌المللی فقه و حقوق حکمرانی جنگ، با تبیین مبانی قرآنی صلح و جهاد اظهار کرد: از قرآن کریم می‌توان دو اصل اصالت صلح و اصالت جهاد را استخراج کرد که با یکدیگر تعارض ندارند و هرکدام در جایگاه خود معنا پیدا می‌کنند؛ ازاین‌رو، بررسی جهاد نظامی نیز باید در چارچوب جامع فقه جهاد و با توجه به جایگاه صلح انجام شود.
وی با اشاره به آیه ۶۱ سوره انفال و سیره پیامبر اکرم(ص) در پذیرش صلح بیان کرد: بر اساس این آیه، اگر طرف مقابل به صلح گرایش پیدا کند، باید آن را پذیرفت، مگر اینکه شواهدی از فریبکاری یا آمادگی برای حمله وجود داشته باشد. در همین زمینه، امیرالمؤمنین(ع) در نامه ۵۳ نهج‌البلاغه به مالک اشتر سفارش می‌کنند که صلحی را که دشمن به آن دعوت می‌کند و رضایت خداوند در آن است، رد نکند؛ بنابراین، اصل در روابط، پذیرش صلح در صورت فراهم بودن شرایط آن است.
حجت‌الاسلام والمسلمین خسروپناه با تأکید بر ضرورت حفظ وحدت میان مؤمنان تصریح کرد: قرآن کریم در آیات نخست سوره انفال و آیه ۲۰۸ سوره بقره، بر اصلاح روابط، ورود همگانی به عرصه صلح و پرهیز از پیروی از گام‌های شیطان تأکید می‌کند. ایجاد اختلاف و تبدیل تفاوت دیدگاه‌ها به دشمنی، از آسیب‌های مهم جامعه دینی است؛ به‌گونه‌ای که نباید تلاش‌ها و مجاهدت‌های گذشته افراد به دلیل اختلاف در یک دیدگاه نادیده گرفته شود و آنان به‌طور کامل طرد شوند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تبیین اصل دوم، یعنی اصالت جهاد، گفت: جهاد در قرآن کریم مفهومی فراگیر دارد و به جنگ نظامی محدود نمی‌شود. آیه ۵۲ سوره فرقان، پیامبر اکرم(ص) را به جهاد بزرگ با استفاده از قرآن فرمان می‌دهد که نشان‌دهنده جایگاه جهاد در عرصه تبیین و روشنگری است. بر این اساس، جهاد علمی، اقتصادی و فرهنگی نیز در چارچوب تلاش مستمر در راه خدا قرار می‌گیرند و زیست مؤمنانه باید با روحیه جهادی همراه باشد.
وی با بیان اینکه استمرار و استقامت از ارکان جهاد است، افزود: قرآن کریم در آیات مختلف، مجاهدان را به تلاش با جان و مال در راه خدا دعوت می‌کند و برای آنان درجات ویژه‌ای در نظر می‌گیرد. جهادگر باید در مسیر حق صبر و استقامت داشته باشد و متناسب با شرایط، در عرصه‌های مختلف به وظیفه خود عمل کند. ازاین‌رو، جهاد تنها به حضور در میدان نظامی محدود نیست و حتی در نبود جنگ نیز مسئولیت مجاهدت در عرصه‌های علمی، اقتصادی و تبیینی استمرار دارد.
حجت‌الاسلام والمسلمین خسروپناه با اشاره به مفهوم حکمرانی جهادی اظهار کرد: حکمرانی فرایندی از سیاست‌گذاری تا نظارت و ارزیابی را در بر می‌گیرد؛ بنابراین، همه این مراحل باید با رویکرد جهادی دنبال شوند. سیاست‌گذاری و تنظیم‌گری، راهبری و هدایت، اجرا و سنجش میزان اثرگذاری، همگی به صبر و استمرار نیاز دارند. اگر فعالیتی به نتیجه مطلوب نرسید، نباید به‌سرعت از ادامه مسیر دست کشید، بلکه باید با ارزیابی دقیق، اصلاح روش‌ها و حفظ استقامت، مسیر را دنبال کرد.
وی با استناد به آیه ۵۴ سوره مائده، نسبت به فاصله گرفتن از مسیر ولایت و جهاد هشدار داد و بیان کرد: در تفسیر این آیه باید میان ارتداد در معنای قرآنی مورد بحث و حکم فقهی ارتداد تفاوت گذاشت. ممکن است فرد در ظاهر به انجام مناسک دینی پایبند باشد، اما از مسئولیت جهادی و مسیر ولایت فاصله بگیرد. قرآن کریم در مقابل چنین وضعیتی، از جایگزینی گروهی سخن می‌گوید که خداوند آنان را دوست دارد، در برابر مؤمنان فروتن‌اند، در برابر دشمنان عزت دارند و در راه خدا جهاد می‌کنند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر ضرورت رعایت حدود الهی در جهاد تصریح کرد: قرآن کریم در آیه ۱۹۰ سوره بقره، ضمن فرمان به جنگ با کسانی که با مسلمانان می‌جنگند، از تجاوز به حدود الهی نهی می‌کند. بنابراین، حتی در شرایطی که دشمن از ضوابط عبور می‌کند، مقابله باید در چارچوب احکام و محدودیت‌های شرعی انجام شود. صبر، استقامت و رعایت حدود الهی، از اصولی هستند که در تمام عرصه‌های جهاد، اعم از نظامی و غیرنظامی، باید مورد توجه قرار گیرند.
حجت‌الاسلام والمسلمین خسروپناه با اشاره به اجتماعی و ولایی بودن جهاد گفت: مجاهدان باید در دوران غیبت، در چارچوب ولایت فقیه عمل کنند و تصمیم‌های مربوط به اقدام یا مذاکره را بر اساس نظر ولی فقیه دنبال کنند. البته تصمیم‌گیری در این زمینه باید با بهره‌گیری از نظر کارشناسان، عقل جمعی و مبانی فقهی انجام شود. ازاین‌رو، تبعیت از ولایت فقیه به معنای کنار گذاشتن عقلانیت و نظر تخصصی نیست، بلکه تصمیم‌گیری باید پس از بررسی و جمع‌بندی کارشناسی صورت گیرد.
وی با تأکید بر پیوند فقه جهاد و فقه صلح خاطرنشان کرد: در ادبیات فقهی، از کتاب‌الجهاد و کتاب‌الصلح سخن گفته می‌شود و همین موضوع نشان می‌دهد که جهاد باید در چارچوبی جامع بررسی شود؛ بنابراین، عنوان «فقه و حقوق حکمرانی جهاد» می‌تواند دقیق‌تر از حکمرانی جنگ باشد، حتی اگر موضوع اصلی، جهاد نظامی باشد. سیره پیامبر اکرم(ص) در صلح حدیبیه و ادله فقهی مربوط به صلح نیز باید در این بررسی مورد توجه قرار گیرد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در پایان با اشاره به مباحث فقهی مربوط به نقش کشورها در جنگ علیه کشورهای اسلامی اظهار کرد: اگر نقش مؤثر یک کشور در پشتیبانی یا فراهم کردن زمینه حمله نظامی علیه کشور اسلامی اثبات شود، بررسی حکم فقهی مقابله با آن قابل طرح است؛ همچنین، استفاده دشمن از پایگاه‌های نظامی مستقر در سرزمین‌های اسلامی برای حمله، از موضوعات مورد بررسی در این چارچوب است. بااین‌حال، این مباحث در سطح بررسی‌های فقهی و قرآنی مطرح می‌شود و هرگونه اقدام عملی باید با اذن ولی فقیه و در چارچوب حدود الهی انجام گیرد.