عصر قم - مدیر گروه فرهنگ و ارتباطات اسلامی دانشکده دین و رسانه با اشاره به فعال بودن مخاطب در مواجهه با پیامهای رسانهای تصریح کرد: در موضوع جمعیت و فرزندآوری، رسانه باید با توجه به نظام معنایی، ارزشها و تجربه زیسته گروههای مختلف مخاطبان، شیوههای متناسبی برای انتقال پیام در پیش گیرد.
به گزارش خبرنگار گروه جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا، سید علی محمد رضوی، مدیر گروه فرهنگ و ارتباطات اسلامی دانشکده دین و رسانه، در بیست و هشتمین پیشنشست تخصصی با موضوع «نقش رسانههای نوین در شکلدهی نگرش مخاطبان به فرزندآوری و خانواده؛ با رویکرد مخاطبشناسی دینی» اظهار داشت: در نظریات حوزه ارتباطات، رسانهها و مخاطبان، حداقل سه الگوی معنایی برای نحوه مواجهه مخاطب با پیام رسانهای مطرح است .
وی افزود: در الگوی نخست، یعنی الگوی هژمونیک و مسلط، پیامی از سوی رسانه در حوزههایی مانند جمعیت و خانواده ارائه میشود و مخاطب با آن موافقت، همراهی و آن را میپذیرد .
رضوی ادامه داد: بسته به نوع پیام، نوع رسانه، محیط مخاطب، ارزشهای حاکم بر ذهن مخاطب و مؤلفههای دیگر، نظام معنایی مخاطب ساخته و پرداخته میشود و این عوامل مشخص میکنند که مخاطب چگونه با پیام رسانهای مواجه شود .
مخاطب همیشه پیام رسانه را همانگونه که ارسال شده نمیپذیرد
مدیر گروه فرهنگ و ارتباطات اسلامی دانشکده دین و رسانه با اشاره به الگوی مذاکرهای و تعاملی تصریح کرد: در این الگو نقش مخاطب فعال بسیار پررنگ است؛ مخاطب به زندگی خود نگاه میکند و آن بخشهایی از پیام رسانه در حوزه جمعیت را که با زندگی، ارزشها، چارچوب ذهنی و هنجارهای او تطابق بیشتری دارد، میپذیرد و بخشهای دیگر را پس میزند .
وی خاطرنشان کرد: در اینجا بحث مخاطب فعال در حوزه جمعیت مطرح میشود؛ مخاطب ممکن است بگوید تا اینجا را قبول دارم، اما این بخش دیگر به درد من نمیخورد و از عهده آن برنمیآیم .
رضوی الگوی سوم را الگوی مقاومت مصرفکننده یا مخاطب عنوان کرد و گفت: در این الگو، پیام ارسالشده برمیگردد و به سمت خود رسانه بازمیگردد که همان نظریه بومرنگ است .
وی افزود: در حوزه جمعیت، این مسئله بسیار مشهود است و با توجه به آسیبهایی که وجود دارد، مخاطب گاهی حتی تحمل پیام را ندارد و سریع آن را پس میزند .
مدیر گروه فرهنگ و ارتباطات اسلامی دانشکده دین و رسانه تأکید کرد: کنش رسانه برای تبلیغ جمعیت و فرزندآوری باید متناسب با این گفتمانها باشد؛ یعنی برای هر دسته و هر گروه از نظامهای معنایی که مخاطب در آن قرار دارد، باید به شکل متفاوتی عمل کنیم .
رسانه نمیتواند بهتنهایی نظام معنایی مخاطب را بسازد
وی با اشاره به عملکرد رسانه ملی اظهار داشت: متأسفانه در رسانه ملی ما که بیشتر رسانه سخنگوی نظام است، خیلی پیوسته، یکدست و هماهنگ و متناسب با مخاطبی که بسیار ارزشمدار است و بر جنبههای دینی و مذهبی تأکید دارد، حرکت میشود .
رضوی ادامه داد: اگر به نظام معنایی مخاطب توجه نشود، برای فردی که در مقطع زمانی دیگری قرار گرفته و چارچوبهای فکری او شکل گرفته است، نمیتوان به راحتی اثرگذاری کرد .
وی با اشاره به تأثیر عوامل مختلف بر شکلگیری نظام معنایی مخاطب گفت: محیط کار، تجربه زیست، اطرافیان، فامیل، اقوام، ارزشهای مشترک و متغیرهای مختلف، همگی بر مخاطب تأثیر گذاشتهاند و رسانه تنها یکی از این عوامل است .
تبلیغ کلیشهای، مخاطب فعال را نادیده میگیرد
مدیر گروه فرهنگ و ارتباطات اسلامی دانشکده دین و رسانه خاطرنشان کرد: بنابراین رسانه نمیتواند عامل مسلط باشد و نمیتواند به تنهایی گفتمان و نظام معنایی مسلط را شکل دهد .
وی با انتقاد از نحوه ساخت برخی برنامههای حوزه جمعیت در رسانه ملی گفت: به همین دلیل، در رسانه ملی خودمان، در برنامههایی که برای حوزه جمعیت ساخته میشود، به صورت کاملاً یکدست و کلیشهای عمل میشود و مخاطب به عنوان مخاطب فعال فرض نمیشود .
رضوی در پایان تأکید کرد: ممکن است مخاطب در یک نظام معنایی متفاوت قرار داشته باشد و بخواهد در برابر پیام رسانه، معنای متفاوتی از خود صادر کند .
بیست و هشتمین پیشنشست تخصصی با موضوع «نقش رسانههای نوین در شکلدهی نگرش مخاطبان به فرزندآوری و خانواده؛ با رویکرد مخاطبشناسی دینی» به همت دبیرخانه همایش بینالمللی «حکمرانی جمعیت و خانواده در شکلدهی جوامع آینده» دانشگاه جامع امام حسین(ع) با همکاری دانشکده دین و رسانه صداوسیما برگزار شد .