عصر قم - ایرنا / فیلمها روی پردهاند، چراغ سالنها را روشن و اکرانها را برقرار کرده است، اما صندلیهای سینماهای چهارمحال و بختیاری دیگر مانند گذشته پر نمیشوند؛ کاهش مخاطبی که فعالان این حوزه، شرایط اقتصادی و تغییر الگوی تفریح خانوادهها را از عوامل آن میدانند.
سینما در چهارمحال و بختیاری در حالی برای حفظ مخاطب و تداوم فعالیت خود تلاش میکند که از یک سو هزینههای خانوار افزایش یافته و رفتن به سینما برای بخشی از مردم در اولویتهای پایینتر قرار گرفته و از سوی دیگر، هزینههای نگهداری و فعالیت سالنها، بهویژه برای بخش خصوصی، افزایش یافته است.
در حال حاضر ۲ پردیس سینمایی غدیر و بهمن در شهرکرد فعال هستند و هر کدام چهار سالن دارند. همزمان تلاش برای راهاندازی سینما در شهرستانهایی مانند بروجن، فارسان و لردگان ادامه دارد، اما پایین بودن توجیه اقتصادی در شهرهای کمجمعیت، ورود بخش خصوصی به این حوزه را با دشواری روبهرو کرده است.
در چنین شرایطی، مساله سینمای استان فقط توسعه سالن و تجهیزات نیست؛ پرسش اصلی این است که چه عواملی مخاطب را از صندلی سینما دور کرده و برای بازگرداندن او چه باید کرد.
وقتی مخاطب نصف میشود
مدیر پردیس سینمایی غدیر شهرکرد از کاهش حدود ۵۰ درصدی مخاطبان این مجموعه نسبت به گذشته خبر میدهد؛ کاهشی که به اعتقاد او نمیتوان آن را فقط به قیمت بلیت نسبت داد.
مهدی حسنزاده به خبرنگار ایرنا گفت: پردیس سینمایی غدیر پس از سالها تعطیلی، حدود یک سال پیش با ورود بخش خصوصی و در قالب توافق با ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی دوباره فعال شد و اکنون با چهار سالن به فعالیت خود ادامه میدهد.
وی افزود: در این مدت، با وجود شرایط دشوار و حتی وقوع جنگ ۱۲ روزه، تلاش کردیم سینما را فعال نگه داریم و به جز زمانهایی که بر اساس دستور رسمی امکان فعالیت وجود نداشت، حتی یک روز هم تعطیل نشدیم و هر زمان اجازه اکران وجود داشت، همان روز با تمام نیروها فعالیت را ادامه دادیم و فیلمها را همزمان با تهران اکران کردیم.
حسنزاده با اشاره به دشواری فعالیت بخش خصوصی در این شرایط گفت: وقتی یک مرکز فرهنگی مانند سینما تعطیل میشود، بخش خصوصی علاوه بر زیان فرهنگی، زیان مالی مستقیم نیز متحمل میشود؛ زیرا هزینههای نگهداری، کارکنان و سایر هزینههای جاری همچنان وجود دارد.
وی ادامه داد: در یک سال گذشته اتفاق یا رویداد مهمی در استان که بتوان از آن به عنوان حمایت جدی از سینما نام برد، رخ نداده است و انتظار میرود دستگاهها و مجموعههای فرهنگی برای زنده نگه داشتن سینماها کمک کنند.
مدیر پردیس سینمایی غدیر شهرکرد تاکید کرد: سینما نباید در یک دوره سخت به دلیل نبود حمایت تعطیل شود و مراکز فرهنگی که همچنان فعالیت میکنند، نیازمند پشتیبانی هستند.
مشکل فقط قیمت بلیت نیست
حسنزاده قیمت بلیت را عامل اصلی کاهش مخاطب نمیداند و گفت: بلیت سینما اکنون حدود ۲۰۰ هزار تومان(۲ میلیون ریال) است و در روزهای یکشنبه و سهشنبه نیز بلیت نیمبها عرضه میشود؛ با این حال، شرایط اقتصادی مردم تغییر کرده و خانوادهها ابتدا هزینههایی مانند خوراک، پوشاک و مسکن را در اولویت قرار میدهند.
وی افزود: حتی با وجود تخفیف، کاهش قدرت خرید باعث میشود بخشی از خانوادهها هزینههای فرهنگی و تفریحی را محدود کنند.
به گفته وی، سینما همچنان یکی از ارزانترین تفریحات است؛ برای نمونه هزینه برخی برنامههای تفریحی دیگر مانند کنسرت بسیار بیشتر از بلیت سینماست، اما مساله این است که وقتی قدرت خرید خانواده کاهش پیدا میکند، حتی تفریح ارزان نیز ممکن است از سبد هزینه خانوار حذف شود.
حسنزاده در عین حال معتقد است نوع فیلم نیز در جذب مخاطب نقش دارد و گفت: فیلمهای کودک و نوجوان و آثار کمدی به طور معمول استقبال بیشتری دارند و برخی فیلمهای اجتماعی نیز اگر از کیفیت و جذابیت لازم برخوردار باشند، میتوانند مخاطب خود را جذب کنند، اما بعضی آثار با استقبال بسیار کمی روبهرو میشوند.
وی افزود: تلاش کردهایم در طول سال دستکم ۲ فیلم کودک و نوجوان روی پرده داشته باشیم، زیرا خانوادهها برای این آثار استقبال بیشتری نشان میدهند و بعد از آن نیز فیلمهای کمدی به طور معمول فروش بهتری دارند.
مدیر پردیس سینمایی غدیر گفت: فیلم به عنوان «خوراک اصلی سینما» وجود دارد و صاحبان فیلم آثار خود را برای اکران عرضه میکنند، اما مشکل اصلی اکنون کاهش مخاطب است.
تفریحی که دیگر در اولویت نیست
به گفته حسنزاده، مساله سینما را باید در شرایط کلی اوقات فراغت مردم نیز دید. در چهارمحالوبختیاری فضاهای متنوع تفریحی و فرهنگی خانوادگی زیاد نیست و تئاتر و برخی برنامههای فرهنگی نیز به صورت مستمر برگزار نمیشوند و کنسرتها هم مقطعی هستند.
وی گفت: سینما میتواند یکی از فضاهای مناسب برای حضور خانوادهها باشد؛ مردم نیاز به نشاط اجتماعی دارند و یک خانواده میتواند با حضور در سینما ساعتی را در کنار هم بگذراند.
حسنزاده از دستگاهها و سازمانها خواست بخشی از برنامههای رفاهی کارکنان خود را به سینما اختصاص دهند و افزود: سازمانها میتوانند با خرید بلیت برای کارکنان از سینما حمایت کنند و در مقابل، سینما نیز خدمات خود را با حداکثر تخفیف ارائه دهد.
حسنزاده تاکید کرد: این مجموعه فقط برای کسب درآمد فعالیت نمیکند و فعالان آن خود را کاسب نمیدانند، بلکه با نگاه فرهنگی وارد این حوزه شدهاند؛ بنابراین حمایت از سینما باید به عنوان حمایت از یک مرکز فرهنگی و اجتماعی دیده شود.
وی درباره هزینههای فعالیت نیز گفت: بخش عمده درآمد سینما صرف نگهداری، پرداخت حقوق کارکنان و دیگر هزینههای جاری میشود و در شرایط فعلی درآمد به اندازهای نیست که فعالیت را به یک کسبوکار سودآور تبدیل کند.
حسنزاده با اشاره به سابقه فعالیت خود در این حوزه گفت: سینما را از دوره استفاده از پروژکتور و تجهیزات قدیمی تا ورود سینمای دیجیتال دنبال کرده و دیجیتال شدن سینماها نیز نقش مهمی در ادامه حیات این صنعت داشته است.
مخاطبانی که انتخاب میکنند
اما کاهش حضور مردم در سینما تنها در آمار فروش خلاصه نمیشود. گفتوگو با مخاطبان نیز نشان میدهد که شرایط اقتصادی، انتخاب فیلم و تغییر شیوه گذران اوقات فراغت در تصمیم آنها برای سینما رفتن اثر گذاشته است.
یکی از مخاطبان جوان سینما گفت: پیش از این بیشتر به سینما میآمده، اما افزایش هزینههای زندگی باعث شده است این تفریح نسبت به گذشته در اولویت پایینتری قرار گیرد.
وی افزود: اگر فیلمی جذاب باشد، همچنان برای دیدن آن به سینما میآید، اما برای هر فیلمی حاضر نیست هزینه کند و به طور معمول پیش از خرید بلیت درباره فیلم و میزان استقبال از آن اطلاعات کسب میکند.
این مخاطب با اشاره به گسترش فضای مجازی و سرگرمیهای دیگر گفت: جوانان امروز انتخابهای بیشتری برای گذراندن اوقات فراغت دارند و برای بازگشت مخاطب، فیلم باید به اندازهای جذاب باشد که مردم برای دیدنش از خانه خارج شوند.
یکی دیگر از مخاطبان که همراه خانواده به سینما آمده است گفت: وقتی چند نفر از اعضای خانواده قرار است برای خرید بلیت هزینه کنند، انتخاب فیلم اهمیت زیادی پیدا میکند و به طور معمول آثاری انتخاب میشوند که برای اعضای مختلف خانواده مناسب باشند.
وی افزود: افزایش هزینههای زندگی باعث شده هزینه تفریح نیز با دقت بیشتری مدیریت شود، اما سینما همچنان میتواند یکی از گزینههای مناسب تفریح خانوادگی باشد؛ بهخصوص اگر فیلمهای متنوعتری اکران شود و تخفیفهای بیشتری برای خانوادهها در نظر گرفته شود.
چراغ سینما در شهرستانها هم روشن شود
در کنار مساله مخاطب، توسعه زیرساختهای سینمایی در شهرستانها نیز با یک چالش اساسی روبهروست؛ ورود بخش خصوصی.
معاون هنری و سینمایی ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی چهارمحالوبختیاری با اشاره به فعالیت ۲ پردیس سینمایی غدیر و بهمن در شهرکرد هرکدام با چهار سالن گفت: توسعه سینما در شهرستانهای استان در گرو ورود بخش خصوصی است و هم اکنون راهاندازی سینما در بروجن، فارسان و لردگان در حال پیگیری است.
ایمان اعتدالی افزود: در بروجن که یکی از شهرستانهای پرجمعیت چهارمحال و بختیاری است، سینمای هشت شهریور که سالها غیرفعال بوده، با ورود بخش خصوصی و سرمایهگذاری در این حوزه، در مسیر راهاندازی قرار گرفته است.
وی ادامه داد: سرمایهگذار برای راهاندازی سینما در این شهرستان مکانی متعلق به آموزش و پرورش را اجاره کرد و این مکان با عنوان سینمای هشت شهریور برای فعالیت سینمایی آماده شده و مراحل صدور مجوز آن در حال انجام است.
معاون هنری و سینمایی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی چهارمحال و بختیاری گفت: مراحل دریافت مجوز انجام شده، اما در جلسه کمیسیون مربوط، یکی از اعضا مسائل ایمنی را مطرح کرد و به همین دلیل صدور مجوز به تاخیر افتاد؛ سرمایهگذار در حال رفع این مشکلات است و امید میرود پس از برطرف شدن مسائل ایمنی و تکمیل مراحل قانونی، سینما فعالیت خود را آغاز کند.
اعتدالی درباره فارسان نیز گفت: مجتمع فرهنگی این شهرستان بازسازی و تجهیزات سینمایی آن تامین شده است و برگزاری مزایده و ورود بخش خصوصی برای آغاز فعالیت باقی مانده است.
وی افزود: راهاندازی سینما در لردگان نیز در حال پیگیری است و در مجموع توسعه سینما در شهرستانها به ورود و سرمایهگذاری بخش خصوصی وابستگی زیادی دارد.
معاون هنری و سینمایی ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی چهارمحالوبختیاری گفت: در صورت ورود بخش خصوصی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان سینمایی و موسسه سینماشهر میتوانند تسهیلات و حمایتهای لازم را ارائه دهند.
وی پایین بودن توجیه اقتصادی در شهرهای کوچک و کمجمعیت را یکی از موانع اصلی سرمایهگذاری دانست و افزود: با وجود اینکه روند کلی فروش سینماها در کشور رو به افزایش است، در برخی شهرهای کوچک میزان فروش به اندازهای نیست که فعالیت سینما را برای بخش خصوصی اقتصادی کند و همین موضوع انگیزه سرمایهگذاری را کاهش میدهد.
اعتدالی درباره تأثیر جنگ بر سینما نیز گفت: فروش سینماها در ابتدای جنگ کاهش پیدا کرد، اما پس از اکران چند فیلم پرفروش، فروش افزایش یافت.
وی افزود: با توجه به سیاستهای سازمان سینمایی افزایش تعداد سانسها، فروش بلیت نیمبها و اکران فیلمها در ژانرهای متفاوت، شاهید استقبال بیشتر تماشاگران هستیم، با این حال میزان فروش سینماها هنوز با انتظاری که داریم فاصله زیادی دارد.
سینما فقط سالن نیست
اگر چه کاهش مخاطب یکی از اصلیترین دغدغههای سینماهای استان است، اما چهارمحالوبختیاری در بخش تولید نیز با مساله دیگری روبهروست؛ استعدادی که وجود دارد اما برای تبدیل شدن به تولید مستمر، به حمایت بیشتری نیاز دارد.
اعتدالی با اشاره به ظرفیت فیلمسازی استان گفت: چهارمحالوبختیاری با وجود جمعیت حدود یک میلیون نفری، در حوزه فیلم بلند، کوتاه و مستند فیلمسازان و کارگردانان توانمندی دارد و در زمینه پویانمایی نیز ظرفیتهایی شکل گرفته است.
وی با بیان اینکه استان فیلمسازان چهارمحال و بختیاری در جشنوارههای ملی و بینالمللی حضور داشته و موفقیتهایی به دست آوردهاند افزود: هنرمندان شاخصی در حوزه فیلم و فیلمسازی در استان فعالیت دارند که حتی در سطح بینالمللی نیز ظرفیت و توانایی ارائه آثار قابل توجه را دارند.
اعتدالی حضور فیلم «آندو» در جشنواره فیلم فجر سال گذشته را از اتفاقهای افتخارآمیز برای استان دانست و گفت: این فیلم با مشارکت بنیاد شهید تولید شد.
معاون هنری و سینمایی ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی چهارمحالوبختیاری گفت: در حوزه تولید فیلم کوتاه نیز هر چند توانستیم بودجههایی از تهران و دفتر انجمن جذب کنیم، اما این حمایتها کافی نیست و ظرفیت استان در حوزه فیلمسازی بیشتر از میزان حمایتهای موجود است.
وی با اشاره به محدودیت اعتبارات حوزه فیلمسازی استان ادامه داد: با توجه به بودجههای موجود، امکان حمایت لازم از این هنرمندان و ظرفیتها وجود ندارد و لازم است استانداری و سازمان سینمایی در اختصاص اعتبارات و حمایت از حوزه فیلم و فیلمسازی استان همکاری بیشتری داشته باشند.
سوژه هست، استعداد هست؛ حمایت کم است
یزدان کیانی یکی از فیلمسازان استان نیز معتقد است: چهارمحالوبختیاری بیش از آنکه مشکل سوژه و استعداد داشته باشد، مشکل تبدیل این ظرفیتها به یک جریان حرفهای و پایدار دارد.
وی با اشاره به ظرفیت و استعداد بالای هنرمندان چهارمحال و بختیاری در بخش فیلمسازی گفت: سینما ۲ بخش داستانی و مستند دارد و با توجه به ظرفیتهای موجود در استان، در بخش مستند امکان بیشتری برای تولید و دیده شدن وجود دارد.
کیانی افزود: مستند به واقعیت نزدیک است و وقتی از ظرفیتهای بکر و بومی استان استفاده شود، برای مخاطب باورپذیرتر خواهد بود و همین موضوع میتواند زمینه گرایش بیشتر هنرمندان به این بخش را فراهم کند.
وی کمبود حمایت از سوی مسوولان فرهنگی استان و بالا بودن هزینههای تولید را دو مانع اصلی فعالیت فیلمسازان دانست و گفت: هزینه پذیرایی، رفتوآمد، دستمزد عوامل و اجاره تجهیزات، تولید فیلم را پرهزینه کرده است.
این فیلمساز افزود: در گذشته هنرمندان بیشتر به صورت «دلی» کار میکردند و دغدغه درآمد نداشتند، اما امروز هزینهها به اندازهای افزایش یافته که بدون حمایت مالی ادامه این مسیر دشوار است.
کیانی با اشاره به بهبود آموزش در انجمن سینمای جوان و ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی گفت: آموزش بهتر شده است، اما به تنهایی کافی نیست و باید برای نسل جدید فیلمسازان مشوق و حمایت بیشتری در نظر گرفته شود.
وی ادامه داد: با گسترش فضای مجازی و ورود آن به زندگی روزمره، نگاه به فیلم و تولید اثر نیز باید متناسب با نیازهای نسل جدید تغییر کند، اما در کنار این تغییر رویکرد، حمایت مالی همچنان ضروری است.
این فیلمساز با بیان اینکه سینما از هنر به سمت صنعت حرکت کرده و درآمدزایی در آن اهمیت بیشتری یافته است، گفت: همین مساله باعث شده برخی هنرمندان برای ادامه فعالیت حرفهای از استان خارج شوند؛ در حالی که با افزایش تولید و حمایت مالی میتوان زمینه ماندگاری آنها را فراهم کرد.
کیانی با اشاره به ظرفیتهای فرهنگی و اجتماعی استان گفت: تنوع قومی، آداب و رسوم، طبیعت بکر و پیشینه تاریخی گروههای مختلف، ظرفیت بسیار خوبی برای تولید مستند فراهم کرده است و این ظرفیت در خارج از تهران حتی میتواند مزیت بیشتری داشته باشد.
وی افزود: مستند از نظر درآمدزایی به طور معمول ضعیفتر از فیلم داستانی است، اما ممکن است مخاطب بیشتری داشته باشد و اگر برای تولید آثار مستند درباره شهدا و فرماندهان، چهرههای شاخص، محیط زیست، فرهنگ و رسوم استان حمایت بیشتری صورت گیرد، چهارمحالوبختیاری میتواند به مقصد تولید چنین آثاری تبدیل شود.
کیانی تاکید کرد: هنرمندان استان توانایی خود را در سطح ملی و بینالمللی نشان دادهاند و با حمایت بیشتر از فیلمسازان جوان میتوان در هر دو بخش مستند و داستانی گامهای قویتری برداشت.
صندلیهای خالی، مسالهای فراتر از فروش
سینمای چهارمحالوبختیاری امروز با وجود سالنهای فعال، اکران همزمان با تهران و برنامههایی برای توسعه زیرساخت در شهرستانها، با کاهش قابل توجه مخاطب روبهروست؛ مسالهای که تنها به قیمت بلیت یا کیفیت یک فیلم محدود نمیشود.
فشار اقتصادی بر خانوادهها، تغییر اولویتهای هزینهای، انتخاب فیلم، محدود بودن گزینههای تفریحی خانوادگی و افزایش هزینههای فعالیت سینما، مجموعهای از عواملی است که ادامه فعالیت این بخش را دشوار کرده است.
در سوی دیگر، فیلمسازان استان از ظرفیتهای گستردهای سخن میگویند که هنوز به یک جریان مستمر تولید تبدیل نشده است؛ ظرفیتهایی در حوزه مستند، داستانی، پویانمایی، فرهنگ بومی، محیط زیست و تاریخ و شخصیتهای استان.چراغ سینماهای چهارمحالوبختیاری روشن است، اما روشن ماندن آن تنها به باز بودن درِ سالنها وابسته نیست؛ برای پرتر شدن دوباره صندلیها، مخاطب باید توان و انگیزه آمدن داشته باشد، فیلم مناسب باید روی پرده باشد، سرمایهگذار باید ادامه فعالیت را اقتصادی بداند و فیلمساز نیز باید امکان تبدیل ایده و استعداد خود به اثر را پیدا کند.
چهارمحال و بختیاری دارای ۱۲ شهرستان با جمعیتی بیش از یک میلیون نفر است.