عصر قم - بحران اقتصادی، بیکاری و محدودیت فرصتهای شغلی زنان در افغانستان، بخشی از آنان را بیش از گذشته به کشاورزی وابسته کرده است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی اهلبیت(ع) ـ ابنا ـ در کشوری که بخش قابلتوجهی از جمعیت آن برای تأمین معاش به کشاورزی وابسته است، کشاورزی برای بسیاری از زنان افغانستانی دیگر صرفاً یک فعالیت اقتصادی نیست، بلکه به ابزاری اساسی برای حفظ زندگی خانواده و مقابله با شرایط دشوار معیشتی تبدیل شده است.
براساس گزارش روزنامه «العربی الجدید» در شرایطی که خشکسالی، تغییرات اقلیمی، کمبود آب و افزایش هزینههای تولید فشار فزایندهای بر بخش کشاورزی افغانستان وارد کرده است، زنان در مناطق مختلف این کشور به زمینهای کشاورزی روی آوردهاند و تلاش میکنند امکانات محدود خود را به منبعی برای درآمد، تأمین غذا و ثبات زندگی تبدیل کنند.
نکته قابلتوجه اینکه حکومت طالبان که زنان افغانستانی را از تحصیل و کار در ادارات دولتی و برخی نهادها منع کرده است، به آنان اجازه فعالیت در مزارع و بازارها را میدهد.
در سایه گرانی و بیکاری گسترده، زنان افغانستانی با حضور در مزارع و کشت انواع سبزیجات، غلات، میوهها، پنبه و دیگر محصولات، نقش فعالی در تأمین معاش خانوادههای خود ایفا میکنند. آنان همچنین برای مقابله با کمبود آب به روشهای جدیدی مانند استفاده از انرژی خورشیدی و آبیاری قطرهای روی آوردهاند.
برای برخی از این زنان، فروش محصولات کشاورزی تنها منبع تأمین هزینههای زندگی خانواده است.
در همین زمینه، «ماهشیرین» کشاورز ۴۳ ساله و مادر پنج فرزند از ساکنان استان «جوزجان» افغانستان به روزنامه «العربی الجدید» میگوید حدود دو سال است که در بخش کشاورزی فعالیت میکند و درآمد خانوادهاش تا حد زیادی به محصول زمین او وابسته است.
او توضیح میدهد که سالها در برخی کارهای ساده به همسرش کمک میکرد، اما پس از مرگ همسرش در دو سال پیش، مسئولیت تأمین معاش خانواده بهطور کامل بر دوش او افتاد و در نهایت، تنها راهی که پیش روی خود دید، کشت زمین کوچک خانوادگی بود.
ماهشیرین درباره دشواریهای کارش بیان میکند که در صدر این مشکلات، خشکسالی قرار دارد که طی سالهای اخیر بخشهایی از افغانستان را به دلیل کاهش بارندگی تحت تأثیر قرار داده است. طوفان و تگرگ نیز میتواند محصولی را که ماهها برای آن زحمت کشیده شده، در مدت کوتاهی نابود کند.
او میگوید که برخی فصلها محصول خوبی دارند، اما کاهش بارندگی در فصلهای دیگر خسارتهای سنگینی به کشاورزان وارد میکند.
برای مقابله با کمبود آب، ماهشیرین استفاده از چاههایی را آغاز کرده که پمپهای آنها با انرژی خورشیدی کار میکنند. او همچنین از سیستم آبیاری قطرهای استفاده میکند که به او اجازه میدهد از منابع محدود آب بهره بیشتری ببرد و میزان هدررفت را کاهش دهد.
او در زمینی به مساحت حدود سه جریب، انواع محصولات از جمله گوجهفرنگی، بامیه، بادمجان، فلفل، خیار، هندوانه و خربزه و همچنین سبزیجات دیگر میکارد و تلاش میکند با فروش این محصولات، نیازهای روزمره خانوادهاش را تأمین کند.
کار فقط برای زنده ماندن
برخلاف ماهشیرین که به کشاورزی علاقه دارد، «فهیمه» از ساکنان استان «سرپل» افغانستان علاقهای به این کار ندارد و نمیخواهد کشاورز باشد. اما ناچار است به این شغل ادامه دهد، زیرا راه دیگری برای کسب درآمد ندارد.
فهیمه ۳۶ ساله، بیوه و مادر چهار فرزند است و چهار سال است که بهتنهایی مسئول تأمین معاش خانوادهاش شده است. پس از مرگ همسرش بر اثر سرطان، او کار در مزارع را آغاز کرد و زمین به تنها منبع درآمدش تبدیل شد.
فهیمه به «العربی الجدید» میگوید: بدون شک هنگام کار در مزارع با چالشهای بزرگی روبهرو هستم. یکی از بزرگترین مشکلات این است که این کار برای من بسیار سنگین است. نمیخواهم در مزارع کار کنم، اما مجبورم، چون راه دیگری پیش رویم نیست. بنابراین، این کار از نظر روحی نیز بر من تأثیر میگذارد. علاوه بر مشکلاتی مانند خشکسالی و تغییرات اقلیمی که کشاورزان بهطور کلی با آنها روبهرو هستند.
فهیمه از حکومت طالبان و نهادهای محلی افغانستان و نهادهای بینالمللی مسئول میخواهد از زنان شاغل افغانستانی در مزارع و بخش کشاورزی حمایت کنند و تجهیزات مورد نیاز و بذرهای اصلاحشده در اختیار آنان قرار دهند.
او تأکید میکند که حمایت از زنان کشاورز بهویژه زنانی که سرپرستی خانوادههای خود را بر عهده دارند، میتواند به افزایش تولید و بهبود شرایط معیشتی خانوادههای آنان کمک کند.
مشارکت زنان افغانستانی در کشاورزی نیز تنها به کار در مزارع محدود نمیشود. زنان روستایی این کشور نقشهای مختلفی از کشت باغچههای خانگی و سبزیجات گرفته تا دامداری، نگهداری مواد غذایی و فرآوری محصولات کشاورزی بر عهده دارند.
در همین زمینه، «معاذالله خان» کارشناس اقتصادی افغانستانی به روزنامه «العربی الجدید» میگوید که این فعالیتها نقش مهمی در تأمین غذای خانواده و کاهش هزینههای آن دارند و به زنان نیز فرصت میدهند در تأمین درآمد خانواده مشارکت کنند. بهویژه در مناطقی که فرصتهای شغلی دیگری وجود ندارد.
خان توضیح میدهد که تغییرات اقلیمی تأثیر آشکاری بر ساکنان مناطق روستایی افغانستان از جمله افزایش دما، کاهش بارندگی، کاهش منابع آب و تولیدات کشاورزی و کمبود علوفه، گذاشته است.
او میافزاید که ادامه خشکسالی موجب تغییر الگوهای کشت، کاهش سطح زمینهای زیرکشت و افت میزان محصولات در افغانستان شده و در نتیجه فشار اقتصادی بر خانوادههایی را که به کشاورزی و دامداری وابستهاند، افزایش داده است.
به گفته این کارشناس، زنان روستایی افغانستان از جمله گروههایی هستند که بیشترین ارتباط را با این فعالیتها دارند. زیرا در کشت باغچههای خانگی و سبزیجات، نگهداری دام و حیوانات و حفظ مواد غذایی نقش مهمی ایفا میکنند.
با این حال، کمبود آب و نبود حمایتهای لازم، ادامه این فعالیتها را برای آنان دشوارتر کرده است.
خان تأکید میکند حمایت از زنان کشاورز افغانستان به برنامههای بلندمدت نیاز دارد. برنامههایی که آموزش حرفهای، فراهم کردن فناوریهای نوین آبیاری، انرژی خورشیدی و بذرهای اصلاحشده و همچنین تسهیل دسترسی زنان به خدمات کشاورزی و بازارها را شامل شود.
تلاش برای سازگاری با بحران آب
در شرایط کاهش منابع آبی، برخی زنان کشاورز افغانستان به استفاده از فناوریهایی روی آوردهاند که به آنها امکان میدهد تولید خود را ادامه دهند. انرژی خورشیدی و آبیاری قطرهای از مهمترین روشهایی هستند که آنان به کار میگیرند.
معاذالله خان میگوید انرژی خورشیدی امکان راهاندازی پمپهای آب را بدون وابستگی کامل به منابع سنتی انرژی فراهم میکند. آبیاری قطرهای نیز در مقایسه با روشهای سنتی، امکان استفاده از حجم کمتری از آب را فراهم میکند.
تنوعبخشی به محصولات نیز یکی دیگر از راههای سازگاری با شرایط جدید است. برخی کشاورزان افغانستان به جای تکیه بر یک محصول، همزمان سبزیجات، میوهها و غلات مختلف میکارند. این کار به آنها اجازه میدهد ریسکهای کشاورزی را میان محصولات مختلف تقسیم کنند و در طول فصل زراعی از چند منبع درآمد داشته باشند.
آمار دقیقی درباره تعداد زنان شاغل در بخش کشاورزی افغانستان وجود ندارد و شمار آنان از یک استان به استان دیگر متفاوت است.
در استان جوزجان در شمال افغانستان، اداره کشاورزی، آبیاری و دامداری اعلام کرده است که ۵۰۰ زن کشاورز در این اداره ثبت شدهاند. هرچند این رقم شامل همه زنان فعال در بخش کشاورزی نمیشود و برخی کشاورزان زن ثبتنام نشدهاند.
این اداره همچنین اعلام کرده است که با همکاری مؤسسات و سازمانهای مختلف، چندین طرح برای حمایت از زنان فعال در بخش کشاورزی اجرا کرده است.
در همین رابطه، «ذبیحالله خیراندیش» سخنگوی این اداره گفت که بیش از ۲۵۰ گلخانه در مناطق اطراف شهر شبرغان و چندین شهرستان ایجاد شده است تا فرصتهای شغلی فراهم شود و وضعیت اقتصادی خانوادهها بهبود یابد.
او افزود: بر اساس آمارهای دولتی، بیش از ۵۰۰ زن در جوزجان در بخش کشاورزی فعالیت میکنند و برنامههایی برای اجرای طرحهای آموزشی و حمایتی بیشتر برای زنان کشاورز در نظر گرفته شده است. طرحهایی که هدفشان افزایش مشارکت زنان در بخش کشاورزی و تقویت نقش آنان در اقتصاد محلی است.
امنیت؛ نقطه مثبت کار زنان در مزارع
برخی زنان افغانستانی و اعضای خانوادههای آنان از آنچه امنیت و ثبات حاکم بر این کشور میخوانند، ابراز رضایت میکنند و میگویند که زنان هنگام کار در مزارع با مشکلات امنیتی یا اجتماعی مواجه نیستند.
در همین زمینه، «عبدالستار خان» یکی از بزرگان قبایل و کشاورزی در استان «ننگرهار» در شرق افغانستان به روزنامه «العربی الجدید» میگوید دو تن از عروسهایش نیز در مزارع همراه او کار میکنند.
او میگوید که زنان با چالشهای متعددی مواجهاند و کشاورزی کاری سخت و طاقتفرساست، اما این کار جنبههای مثبتی از جمله محیط امن نیز دارد که باید به آنها توجه کرد.
عبدالستار خان میافزاید: زن افغانستانی هنگام کار در مزارع ترسی ندارد، زیرا هیچکس جرئت تعرض به او را ندارد. چرا که از حکومت و اجرای قوانین میترسد. زنان صبح زود بدون همراهی مرد از خانه خارج میشوند و تا غروب بدون ترس و نگرانی کار میکنند.
او همچنین بیان میکند که در محیطهای قبیلهای افغانستان، احترام زیادی برای زنان وجود دارد و با برقراری امنیت و ثبات و ترس از حکومت طالبان، هیچکس حتی در مناطق دورافتاده جرئت تعرض به زنان را ندارد.
وی معتقد است این وضعیت امنیتی یکی از نکات مثبتی است که باید مورد توجه و تقدیر قرار گیرد.
..............................
پایان پیام/ ۲۶۸