عصر قم - دکتر زاهدانی گفت: نهاد رسمی علم در کشور هنوز متناسب با آرمانهای انقلاب اسلامی دچار تحول بنیادین نشده و بسیاری از پیشرفتهای راهبردی جمهوری اسلامی در حوزههای دفاعی و فناوری، خارج از ساختارهای رسمی دانشگاهی و بر پایه مدیریت جهادی شکل گرفته است.
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، دکتر سید سعید زاهد زاهدانی، مدیر پژوهشکده تحول در علوم انسانی دانشگاه شیراز، در هم اندیشی مواجهه معرفتی با غرب: نسبت سنجی نهاد علم با جنگ رمضان در ایران که در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد، با تبیین دو رویکرد متفاوت نسبت به جایگاه علم در جمهوری اسلامی و نظام سلطه، تأکید کرد: نهاد رسمی علم در کشور هنوز متناسب با آرمانهای انقلاب اسلامی دچار تحول بنیادین نشده و بسیاری از پیشرفتهای راهبردی جمهوری اسلامی در حوزههای دفاعی و فناوری، خارج از ساختارهای رسمی دانشگاهی و بر پایه مدیریت جهادی شکل گرفته است.
دکتر زاهدانی با اشاره به تفاوت بنیادین نگاه جمهوری اسلامی و آمریکا به علم اظهار داشت: اگر از منظر آمریکا به نهاد علم نگاه کنیم، علم ابزاری برای حفظ اقتدار، اعمال سلطه و سرکوب ملتهای مستقل است. در نگاه نظام سلطه، کشورهای جهان سوم تنها مجاز به دسترسی به سطوحی از دانش و فناوری هستند که قدرتهای بزرگ برای آنان تعیین میکنند.
وی افزود: پیش از انقلاب اسلامی نیز نظام آموزشی ایران در همین چارچوب تعریف شده بود و امکان دستیابی به فناوریهای پیشرفته و آموزش در سطوح عالی علمی برای کشور وجود نداشت. توسعه واقعی دورههای کارشناسی ارشد، دکتری و فناوریهای پیشرفته، پس از پیروزی انقلاب اسلامی آغاز شد.
مدیر پژوهشکده تحول در علوم انسانی دانشگاه شیراز ادامه داد: در مقابل، جمهوری اسلامی نگاه کاملاً متفاوتی به نهاد علم دارد. در این نگاه، علم باید توانایی یک ملت را برای ایستادگی در برابر فشارها، تحریمها و تهدیدهای نظام سلطه افزایش دهد و به همین دلیل، نهاد علم در جمهوری اسلامی ماهیتی مقاومتی پیدا میکند.
علم باید پشتوانه مقاومت ملی باشد
دکتر زاهدانی با بیان اینکه دشمن هر نقطه ضعف کشور را به محل فشار تبدیل میکند، تصریح کرد: نهاد علم وظیفه دارد راهکارهای مقابله با این فشارها را تولید کند. جامعه علمی در حقیقت مجمع عقلای کشور است و باید پاسخگوی نیازهای راهبردی ملت باشد.
وی در ادامه با تشریح لایههای مختلف فرهنگ گفت: فرهنگ دارای سه سطح بنیادین، تخصصی و عمومی است. لایه بنیادین، ارزشها و اخلاق جامعه را شکل میدهد، لایه تخصصی وظیفه تبدیل این ارزشها به الگوهای اجرایی و حل مسائل اجتماعی را بر عهده دارد و لایه عمومی نیز عرصه ظهور سبک زندگی و رفتارهای اجتماعی است.
به گفته مدیر پژوهشکده تحول در علوم انسانی دانشگاه شیراز، نهاد علم در لایه فرهنگ تخصصی قرار دارد و مأموریت آن، تبدیل ارزشهای جامعه اسلامی به نظامهای اجرایی، هنجارهای اجتماعی و سبک زندگی مردم است.
دکتر زاهدانی با اشاره به روند نظامسازی پس از انقلاب اسلامی گفت: در دوره رهبری انقلاب، دو ستون اصلی برای تثبیت نظام اسلامی شکل گرفت؛ نخست تقویت قدرت دفاعی و دوم توسعه علم و فناوری. امروز توان دفاعی کشور و پیشرفتهای علمی حاصل پیوند این دو حوزه است. پیشرفتهای صنایع موشکی، فناوریهای دفاعی و سایر دستاوردهای راهبردی کشور، نشاندهنده ظرفیت بالای نظام علمی ایران در حوزه علوم تجربی و فناوری است.
علوم انسانی هنوز متحول نشده است
وی در ادامه با بیان اینکه این تحول در حوزه علوم انسانی بهطور کامل رخ نداده، تصریح کرد: بخش مربوط به مدیریت اجتماعی، اقتصاد، فرهنگ و اداره جامعه که عمدتاً در قلمرو علوم انسانی قرار میگیرد، هنوز دچار تحول متناسب با انقلاب اسلامی نشده است.
دکتر زاهدانی علت این مسئله را تداوم ساختارهای بهجا مانده از پیش از انقلاب دانست و گفت: وزارت علوم، وزارت فرهنگ و سایر نهادهای رسمی علمی، هنوز به صورت کامل از الگوی مدیریتی گذشته فاصله نگرفتهاند و همچنان در بسیاری از حوزهها بر اساس همان منطق پیشین اداره میشوند.
وی اظهار داشت: نگاه حاکم بر این ساختارها همچنان بر این اساس است که دانشگاه ایران باید بخشی از نظام علمی جهانی باشد و از قواعد آن تبعیت کند؛ در حالی که انقلاب اسلامی، استقلال علمی را به عنوان یکی از ارکان استقلال ملی مطرح کرده است.
مدیر پژوهشکده تحول در علوم انسانی دانشگاه شیراز با اشاره به تجربه فناوریهای راهبردی کشور خاطرنشان کرد: اگر امروز ایران در حوزههایی مانند صنایع موشکی، فناوری هستهای و دیگر فناوریهای پیشرفته به موفقیت رسیده، این دستاوردها عمدتاً خارج از بروکراسی رسمی دانشگاهها و آییننامههای متداول آموزشی حاصل شده است.
وی افزود: فناوری موشکی، صنایع دفاعی و حتی بخش مهمی از فناوری هستهای در چارچوب ساختارهای معمول دانشگاهی تولید نشدهاند؛ زیرا نظام اداری و آییننامههای رسمی، ظرفیت لازم برای چنین جهشهایی را در اختیار پژوهشگران قرار نمیدهد.
دکتر زاهدانی همچنین با اشاره به ترور شماری از دانشمندان هستهای کشور اظهار داشت: حتی گفته میشود بخشی از شناسایی این دانشمندان از طریق اطلاعات منتشرشده در مقالات علمی بینالمللی صورت گرفته است؛ مسئلهای که ضرورت بازنگری در سیاستهای علمی کشور را دوچندان میکند.
وی در بخش پایانی سخنان خود با تأکید بر ضرورت اصلاح ساختارهای علمی کشور اظهار داشت: بسیاری از پیشرفتهای جمهوری اسلامی نتیجه مدیریت جهادی و انقلابی بوده است، نه محصول آییننامههای ارتقای اعضای هیئت علمی یا سازوکارهای اداری موجود.
دکتر زاهدانی افزود: دانشمندانی که در حوزههای راهبردی فعالیت کردند، انگیزه اصلی خود را خدمت به کشور، حفظ استقلال و تحقق ارزشهای انقلاب اسلامی قرار دادند، نه کسب امتیازات اداری یا ارتقای شغلی.
وی تأکید کرد: اگر قرار است علوم انسانی نیز همانند حوزههای دفاعی و فناوری پیشرفت کند، نهاد رسمی علم باید مورد بازنگری اساسی قرار گیرد و از سلطه بروکراسی و الگوهای بر جای مانده از پیش از انقلاب فاصله بگیرد.
دکتر زاهدانی در پایان خاطرنشان کرد: تحقق مدیریت جهادی در عرصه علم، به معنای عبور از نگاه صرفاً اداری و آییننامهای و حرکت به سمت حل مسائل واقعی جامعه است؛ مسیری که به گفته وی، میتواند زمینهساز تحول بنیادین در علوم انسانی و تکمیل فرآیند نظامسازی انقلاب اسلامی باشد.