عصر قم - پژوهشگر تاریخ معاصر و استاد دانشگاه، با تشریح سازوکارهای انتقال قدرت در جمهوری اسلامی و تبیین نقش محوری “استمرار” در پیامهای رهبرانقلاب، بر اهمیت خلق تمدن نوین ایرانی-اسلامی به عنوان افق بلندمدت انقلاب تأکید کرد.
به گزارش خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، دکتر علیرضا زادبر، پژوهشگر تاریخ معاصر و استاد دانشگاه، در نشست بازخوانی و تحلیل پیامهای رهبر معظم انقلاب اسلامی، بحران انتخاب جانشینی را همواره یکی از چالش های حکومت ها در طول تاریخ دانست و ابراز داشت: در تاریخ معاصر ایران، بحران جانشینی همواره یکی از چالشهای اساسی حکومتها بوده است؛ از دورههای پادشاهی صفویه و قاجار که با تهدید کودتا و درگیریهای داخلی همراه بود، تا دوران پهلوی که احتمال کودتای ارتش و مسئله جانشینی در شهریور ۱۳۲۰ خودنمایی کرد. انقلاب اسلامی با معرفی مدل رجوع به رأی مردم، این بحران را در تعیین بالاترین سطح حاکمیت، یعنی ولایت فقیه، تا حد زیادی مرتفع ساخت. امام خمینی (ره) به عنوان بنیانگذار نظام سیاسی، از سال ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۸ نقش محوری ایفا کردند و پس از ایشان، آیتالله خامنهای، با تکیه بر اعتبار مردمی و در فضایی نسبتاً آرام، توسط مجلس خبرگان به رهبری برگزیده شدند.
پژوهشگر تاریخ معاصر و استاد دانشگاه، ادامه داد: اما انتقال قدرت در سال ۱۳۶۸ از امام خمینی به آیتالله خامنهای، با وجود بیماری امام و کنارهگیری آیتالله منتظری، در فضایی نظاممند و با تکیه بر سازوکارهای پیشبینی شده صورت گرفت. این در حالی است که انتخاب رهبر سوم، در شرایطی بسیار متفاوت و بحرانیتر رخ داد. در دورهای که کشور با چالشهای بینالمللی مانند جنگ تحمیلی، تهاجمات ابرقدرتها و شهادت شخصیت برجستهای چون آیتالله خامنهای (ره) مواجه بود، مجلس خبرگان توانست در عرض تنها هشت روز، رهبری جدید را انتخاب کند. این امر، نشاندهنده استحکام ساختار سیاسی جمهوری اسلامی و کارآمدی نهادهایی چون مجلس خبرگان در انتقال آرام قدرت و عبور از بحران جانشینی است. این موفقیت، در تضاد با القائات دشمنان مبنی بر ناکارآمدی قانون اساسی، اثباتی بر توانمندی ساختار سیاسی ایران بود.
وی شناخت رهبر کنونی را نیازمند درک پیشینه تاریخی ایران دانست و افزود: خانواده ایشان، مردمی، متواضع و دور از شهرت هستند و در سال ۶۸، به دلیل سوابق انقلابی و مسئولیتهای پیشین (نمایندگی مجلس و دو دوره ریاست جمهوری)، چهرهای شناخته شده بودند. اما انتخاب ایشان در دوره اخیر، با وجود شرایط غیرمعمول و بحرانی، نشان از درایت مجلس خبرگان و اعتماد مردم دارد.
دکتر زادبر ادامه داد: در این میان، امام خمینی (ره) “امام مؤسس” انقلاب، آیتالله خامنهای “توسعهدهنده انقلاب”، و امام مجتبی خامنهای “امام گام دوم انقلاب اسلامی” محسوب میشوند که در شرایطی خاص و غیرمتداول، مسئولیت رهبری را بر عهده گرفتهاند. اقبال مردم به ایشان در این شرایط، ریشه در خودآگاهی تاریخی، درک کارآمدی نظام ولایت فقیه، و محتوای پیامها و بیانات صادر شده از سوی ایشان دارد. این پیامها، به ویژه آنهایی که مبنای تحلیل قرار گرفتهاند، مانند پیامهای “روز ملی خلیج فارس” و “روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت فردوسی”، بر اهمیت هویت ملی و فرهنگی تأکید دارند و لزوم جدی گرفتن بازخوانی و تحلیل این پیامها توسط نهادهای مختلف، به ویژه دانشگاه، را آشکار میسازند.
وی جامعیت و قاطعیت را از ویژگی های پیام مقام معظم رهبری دانست و ابراز داشت: پیامهای رهبر معظم انقلاب، واجد شاخصههایی چون جامعیت، سرزندگی و قاطعیت هستند، اما مهمترین ویژگی آنها، «استمرار» است؛ استمرار در راه امام راحل و راه امام شهید. این استمرار، در بازبینی و بهکاربستن سخنان و پیامهای امام خمینی (ره) توسط آیتالله خامنهای، و سپس در تداوم این مسیر توسط رهبر سوم، نمود مییابد. پیام ایشان به مناسبت روز پاسداشت زبان فارسی و بزرگداشت فردوسی، از اهمیت ویژهای برخوردار است، زیرا پاسداشت زبان فارسی را به مثابه حفاظت از حوزه تمدن ایرانی-اسلامی و وظیفه ولی فقیه در صیانت از انقلاب اسلامی تلقی میکند. این استمرار در راه، نباید دچار انقطاع شود.
پژوهشگر تاریخ معاصر و استاد دانشگاه افزود: آیتالله خامنهای (ره) فرمودند که ما به قله نزدیک هستیم، و این قله، در دوره زعامت رهبر سوم و تحقق “گام دوم انقلاب اسلامی” حاصل خواهد شد. ایشان همچنین تأکید کردهاند که در دوران زمامداری دولت شیعه، هیچ بهانهای برای برقراری “عدالت” وجود ندارد. در پیامهای رهبری سوم، کلیدواژههایی چون “نظم نوین”، “مدیریت ایرانی تنگه هرمز”، “فصل نوین انقلاب اسلامی” و “خلق تمدن نوین ایران اسلامی” به چشم میخورند.
وی خلق تمدن نوین اسلامی را از ویژگی های پیام های رهبر جدید ئانست و ابراز داشت: علیرغم اینکه معمولاً از دولتمردان انتظار میرود در پیامهای خود به مسائل سیاسی بپردازند، رهبر معظم انقلاب با هوشیاری و آگاهی، بر مسائل فرهنگی و مباحث بنیادین چون خلق تمدن نوین ایرانی-اسلامی تأکید میورزند. این رویکرد، ریشه در دو عامل کلیدی دارد: استمرار و جنگ تحمیلی. جنگ، تنها به معنای درگیری نظامی نیست؛ بلکه میتواند پس از دههها، به ایجاد نظم نوین و حتی خلق تمدن نوین منجر شود. بنابراین، جنگ تحمیلی سوم، که فراتر از تنگه هرمز و خلیج فارس ابعاد گستردهتری یافته، پیامدهای تمدنسازی در افق بلندمدت خواهد داشت. خونهای ریخته شده در این راه، بسیار ارزشمند بوده و حذف رهبری توسط آمریکا، نه برای اهداف محدود، بلکه با هدف از بین بردن اساس جمهوری اسلامی و جلوگیری از احیای قدرت تمدنی ایران صورت گرفته است.
دکتر زادبر فرهنگ ایران را قدیمی و با عظمت دانست و اظهار داشت: ایران، همواره به عنوان یک دولت-ملت با فرهنگی بزرگ شناخته شده است. حتی در دوران پهلوی، تلاش بر کنترل این قدرت بالقوه از طریق حمایت از شاهنشاهی بود که در چهارچوب منافع غرب عمل میکرد. اما ایران اسلامی با اراده بازسازی تمدن ایرانی ظهور کرد. خلق تمدن نوین ایران اسلامی، در تمامی پیامهای رهبری، به ویژه دو پیام مورد اشاره، برجسته است. ایشان در پیام حج، حجاج را راویان فتح نامیدهاند، زیرا جنگ تحمیلی سوم، نقطه عطفی تاریخی و آغازگر چشماندازی تمدنساز، همانند ۲۲ بهمن در شکلگیری تمدن اسلامی، خواهد بود.
وی خاطر نشان کرد: توجه به لایههای مختلف پیامهای رهبری، امری ضروری است. در هر پیام، کنشهایی برای “مسئولان”، “مردم” و “نخبگان” تعریف شده است. این دستهبندی، نشاندهنده تأکید بر نگاهی تمدنساز به جنگ در “گام دوم انقلاب اسلامی” است. این نگاه، نباید سطحی نگریسته شود، بلکه باید به عنوان اساس و بنیان شکلگیری تمدن نوین ایرانی-اسلامی مورد توجه قرار گیرد.