عصر قم - در تجمعات مردمی که طی شبهای اخیر در نقاط مختلف کشور برگزار شده، یک نکته در میان مردم داغدار بیشتر تکرار میشود: انتظار اقدام سریع، روشن و بازدارنده در برابر عاملان خیانت یا جرائم امنیتی.
به گزارش گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، در دورههای حساس امنیتی و جنگی، یکی از پرسشهای اساسی در حوزه مدیریت بحران این است که نظام عدالت چگونه میتواند با سرعت، قاطعیت و کارآمدی عمل کند تا از گسترش تهدیدات جلوگیری شود. مطالعات تاریخی نشان میدهد که تأخیر در رسیدگی به جرائم امنیتی میتواند موجب ایجاد زنجیرهای از تبعات ناخواسته شود.
بازتاب افکار عمومی در موقعیتهای بحرانی
در تجمعات مردمی که طی شبهای اخیر در نقاط مختلف کشور برگزار شده، یک نکته در میان مردم داغدار بیشتر تکرار میشود: انتظار اقدام سریع، روشن و بازدارنده در برابر عاملان خیانت یا جرائم امنیتی. از منظر جامعهشناسی بحران، این توقع عمومی یک پیام روشن دارد: در شرایط جنگی، افکار عمومی تأخیر را نه بهعنوان احتیاط حقوقی، بلکه بهعنوان گشودگی میدان برای استمرار تهدید ارزیابی میکند.
دهه ۱۳۶۰ و مدیریت تهدیدهای سازمانیافته
در مطالعات مربوط به دهه ۱۳۶۰، عملکرد قضایی در مقابله با شبکههای مسلح و خرابکار – که بخشی از آن زیر عنوان جریانهای تروریستی شناخته میشود – همواره بهعنوان یکی از مطالعات موردی موفق مدیریت بحران بررسی شده است. مهمترین ویژگی رسیدگی عدالت محور در آن سالها عبارت است از: سرعت تصمیمگیری، تناسب پاسخ قضایی با شدت تهدید و فراهم کردن امنیت روانی برای جامعه. این مجموعه اقدامات سبب شد که تهدیدهای گسترده آن دوره نتوانند به مرحله فروپاشی ساختارهای امنیتی کشور برسند.
الگوی حکمرانی در صدر اسلام
در منابع معتبر تاریخی آمده است که امیرالمؤمنین علیه السلام در برخورد با تهدیدهایی که امنیت عمومی جامعه اسلامی را مختل میکرد، رویکردی قاطع، سریع و مبتنی بر عدالت اتخاذ میکردند. این سیره، از منظر پژوهشهای علوم سیاسی و مطالعات اسلامی، نمونهای است از: اولویتدادن به امنیت عمومی، پیوند عدالت و قاطعیت در شرایط بحران و پرهیز از هرگونه تأخیر که میتواند دشمن را گستاختر کند. مطالعه تطبیقی این الگوها به ما کمک میکند الگوی رفتار قضایی در موقعیتهای بحرانی را از منظر تاریخی و فقهی ارزیابی کنیم.
ضرورت توجه به پیامدهای اجتماعی تأخیر در برخورد با تهدید
تحلیلهای جامعهشناختی نشان میدهد: هرگاه احساس بیعملی در جامعه شکل بگیرد و جامعه تهدید را فوری و ملموس درک کند، آنگاه احتمال تبدیل شدن نارضایتیها به مطالبه اجتماعی گسترده افزایش مییابد. این مسئله در شرایط جنگی میتواند از منظر امنیت ملی پیامدهای پیچیده ایجاد کند.
جمعبندی
پژوهشهای تاریخی، جامعهشناختی و امنیتی یک نکته مشترک را برجسته میکنند: کارآمدی نظام عدالت در شرایط بحران، در گرو سرعت، قاطعیت و تناسب واکنش با سطح تهدید است. بازخوانی تجربه دهه ۱۳۶۰ و سیره حکمرانی صدر اسلام میتواند چارچوب تحلیلی ارزشمندی برای مطالعه و فهم بهتر این مسئله فراهم کند.
نویسنده: حجت الاسلام کامران اویسی عضو هیئت علمی گروه معارف قرآن و حدیث دانشگاه معارف اسلامی