عصر قم - عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، با اشاره به جایگاه امنیت در منظومه فکری اسلام و نظام اسلامی، تأکید کرد: امنیت از بنیادیترین وظایف هر حکومت به شمار میرود و هیچ نظام سیاسی، اعم از دینی و غیردینی، نمیتواند نسبت به آن بیتفاوت باشد.
به گزارش خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، حجتالاسلام والمسلمین سید سجاد ایزدهی، عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، در نشست «تبیین مبانی اندیشه رهبر شهید انقلاب» با اشاره به جایگاه امنیت در منظومه فکری اسلام و نظام اسلامی، تأکید کرد: امنیت از بنیادیترین وظایف هر حکومت به شمار میرود و هیچ نظام سیاسی، اعم از دینی و غیردینی، نمیتواند نسبت به آن بیتفاوت باشد.
وی با بیان اینکه در هر جامعهای مسائل کلانی وجود دارد که مدیریت آنها بر عهده حکومتها قرار دارد، اظهار داشت: موضوعاتی همچون امنیت، عدالت، رفاه، آزادی، معیشت، رفع اختلافات اجتماعی و دفاع از کشور، از جمله اموری هستند که تحقق آنها نیازمند وجود حکومت و ساختار حاکمیتی است. این مسائل را نمیتوان به صورت فردی یا مردمی حلوفصل کرد؛ بلکه حکومتها موظفاند برای ساماندهی و تحقق آنها برنامهریزی و اقدام کنند.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با تأکید بر اینکه فلسفه وجودی حکومتها تأمین نیازهای اساسی جامعه است، افزود: تفاوتی میان حکومت دینی و غیردینی از حیث اصل پرداختن به این مسائل وجود ندارد. هر حکومتی که عنوان حکومت بر آن صادق باشد، ناگزیر باید امنیت، عدالت، رفاه عمومی، استقلال و دفاع از کشور را در دستور کار خود قرار دهد.
امنیت؛ اولویت مشترک همه حکومتها
حجتالاسلام و المسلمین ایزدهی با اشاره به تفاوت نظامهای سیاسی در اولویتبندی اهداف حکمرانی گفت: برخی نظامها آزادی را در رأس اولویتهای خود قرار میدهند، برخی دیگر عدالت را محور میدانند و برخی نیز بر اقتصاد و رفاه تمرکز بیشتری دارند؛ اما با وجود این تفاوتها، تقریباً همه حکومتها در یک نقطه اشتراک دارند و آن اهمیت امنیت است.
وی خاطرنشان کرد: امنیت از جمله موضوعاتی است که هیچ حکومتی نمیتواند نسبت به آن تغافل یا تسامح داشته باشد. اگر امنیت از میان برود، بسیاری از ارزشها و اهداف دیگر نیز امکان تحقق نخواهند داشت.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به تجربه جهانی مقابله با کرونا اظهار داشت: در جریان همهگیری کرونا مشاهده شد که کشورهای مختلف با وجود تفاوتهای بنیادین در ساختارهای سیاسی و اجتماعی خود، برای حفظ امنیت عمومی جامعه محدودیتهایی را اعمال کردند. حتی کشورهایی که آزادیهای فردی را اصلیترین ارزش خود میدانند، در مقاطعی ناچار شدند بخشی از این آزادیها را محدود کنند تا سلامت و امنیت عمومی جامعه حفظ شود.
وی افزود: این تجربه نشان داد که امنیت در بسیاری از مواقع بر سایر ملاحظات تقدم پیدا میکند و حکومتها برای حفظ آن از ابزارهای مختلف استفاده میکنند.
حجتالاسلام و المسلمین ایزدهی در ادامه با اشاره به مقوله امنیت در برابر تهدیدهای خارجی تصریح کرد: هیچ کشوری حاضر نیست نسبت به استقلال، تمامیت ارضی و منافع ملی خود بیتفاوت باشد. همه دولتها تلاش میکنند در برابر تهدیدهای بیرونی از کشور خود دفاع کنند و اجازه ندهند دشمنان امنیت و استقلال آنها را خدشهدار سازند.
وی با بیان اینکه شیوههای تأمین امنیت در کشورهای مختلف متفاوت است، اظهار داشت: برخی کشورها امنیت خود را بر پایه قدرت اقتصادی بنا میکنند و از طریق ایجاد وابستگیهای متقابل اقتصادی، زمینه بازدارندگی را فراهم میآورند. برخی دیگر بر قدرت نظامی و امنیت سخت تکیه دارند و معتقدند که باید توان پاسخگویی قاطع به تهدیدهای نظامی را حفظ کرد.
این استاد حوزه و دانشگاه افزود: بسیاری از قدرتهای جهانی نیز تلاش میکنند تهدیدها را در خارج از مرزهای خود مدیریت کنند تا امنیت داخلی آنها دچار آسیب نشود. به همین دلیل بخش مهمی از درگیریها و مداخلات آنان در مناطق دور از سرزمین اصلیشان رخ میدهد.
وی خاطرنشان کرد: جمهوری اسلامی ایران نیز در چارچوب راهبردهای دفاعی خود تلاش کرده است امنیت بازدارنده را در سطحی فراتر از مرزهای جغرافیایی کشور تعریف کند تا تهدیدها پیش از رسیدن به مرزهای رسمی مهار شوند.
تفاوت میان اعتراض، انتقاد و ناامنی
حجتالاسلام و المسلمین ایزدهی در بخش دیگری از سخنان خود به مسئله امنیت داخلی و نحوه مواجهه حکومت اسلامی با اعتراضات پرداخت و گفت: یکی از مهمترین پرسشها در حوزه حکمرانی این است که چگونه باید میان معترض، منتقد، شهروند ناراضی و فردی که امنیت جامعه را هدف قرار داده است، تفکیک قائل شد.
وی با بیان اینکه در نظام مردمسالاری دینی مردم اساس و پشتوانه حاکمیت هستند، اظهار داشت: در چنین نظامی نمیتوان با شهروندان همانند دشمن برخورد کرد. مردم صاحبان اصلی کشور هستند و حکومت نیز برآمده از رأی و حضور آنان است. بنابراین اصل بر آن است که سخن مردم شنیده شود و مطالبات و دغدغههای آنان مورد توجه قرار گیرد.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ادامه داد: اگر مردم نسبت به مسئلهای نقد یا اعتراضی داشته باشند، حاکمیت موظف است به آن پاسخ دهد. اگر آن نقد درست باشد باید اصلاح صورت گیرد و اگر ناشی از سوءبرداشت یا اطلاعات نادرست باشد، باید برای مردم تبیین و روشنگری انجام شود.
وی تأکید کرد: در منطق اسلامی، حکم تابع موضوع است؛ ازاینرو نمیتوان میان یک شهروند منتقد و یک دشمن مسلح تفاوتی قائل نشد. نوع مواجهه با هر یک از این دو کاملاً متفاوت است.
حجتالاسلام ایزدهی با اشاره به سیره حکمرانی امیرالمؤمنین(ع) گفت: حضرت علی(ع) با وجود آنکه معصوم بودند و از حقانیت کامل برخوردار بودند، خود را موظف میدانستند که نسبت به اعتراضات و پرسشهای مردم پاسخگو باشند.
وی افزود: بخش مهمی از سخنان و خطبههای امیرالمؤمنین(ع) در پاسخ به ابهامات، شبهات و انتقاداتی است که در جامعه مطرح میشد. حضرت تلاش میکردند با تبیین و روشنگری، مردم را نسبت به واقعیات آگاه سازند و از شکلگیری سوءتفاهمها جلوگیری کنند.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به نحوه برخورد امام علی(ع) با خوارج اظهار داشت: خوارج بارها در سخنرانیها و نمازهای حضرت اخلال ایجاد میکردند و شعارهای تند سر میدادند، اما حضرت در مرحله نخست به سراغ برخورد سخت نرفتند؛ بلکه با گفتوگو، تبیین و پاسخ به شبهات تلاش کردند آنان را هدایت کنند.
وی ادامه داد: حتی تا زمانی که خوارج دست به سلاح نبرده بودند، از بسیاری از حقوق اجتماعی برخوردار بودند و حضرت با آنان همانند شهروندان جامعه اسلامی رفتار میکردند.
برخورد قاطع در برابر تهدید امنیت عمومی
حجتالاسلام والمسلمین ایزدهی در عین حال تأکید کرد که مدارا به معنای بیتفاوتی نسبت به ناامنی نیست و گفت: زمانی که اعتراض از چارچوبهای قانونی خارج شود و به خشونت، آشوب و تهدید امنیت عمومی بینجامد، شرایط تغییر میکند.
وی افزود: هیچ حکومتی در جهان اجازه نمیدهد امنیت مردم و جامعه قربانی اقدامات خشونتآمیز گروهی محدود شود. اگر فرد یا گروهی به اموال عمومی آسیب بزند، امنیت مردم را مختل کند یا دست به سلاح ببرد، این اقدام در همه نظامهای سیاسی جرم محسوب میشود و با آن برخورد خواهد شد.
این استاد حوزه و دانشگاه تصریح کرد: تفاوت حکومت اسلامی با بسیاری از نظامهای دیگر در این است که پیش از رسیدن به مرحله برخورد سخت، همه ظرفیتهای اقناع، هدایت، روشنگری و گفتوگو را به کار میگیرد تا افراد به جامعه بازگردند و مسیر اصلاح را انتخاب کنند.
وی با اشاره به جنگهای جمل، صفین و نهروان گفت: در همه این موارد، امیرالمؤمنین(ع) پیش از آغاز درگیری تلاش فراوانی برای جلوگیری از جنگ انجام دادند. مذاکره، گفتوگو، اتمام حجت و آگاهیبخشی از جمله اقداماتی بود که حضرت برای پیشگیری از خونریزی انجام میدادند.
حجتالاسلام و المسلمین ایزدهی با بیان اینکه رویکرد اصلی نظام اسلامی هدایت و بازگرداندن افراد به جامعه است، اظهار داشت: در مواجهه با جوانان و افرادی که ممکن است تحت تأثیر تبلیغات رسانهای یا فضای مجازی دچار اشتباه شده باشند، باید رویکردی متفاوت از برخورد با جاسوسان، نفوذیها و عوامل سازمانیافته دشمن اتخاذ شود.
وی افزود: هدف اصلی آن است که افراد آگاه شوند و به حقیقت دست یابند. بسیاری از کسانی که در مقاطعی دچار سوءبرداشت شدهاند، پس از روشن شدن واقعیتها در کنار نظام و مردم قرار گرفتهاند.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به حوادث سال ۱۳۸۸ خاطرنشان کرد: در آن مقطع نیز افراد بسیاری بر اساس تصوراتی که از شرایط داشتند وارد عرصه اعتراض شدند؛ اما با گذشت زمان و روشن شدن ابعاد مختلف ماجرا، بخش قابل توجهی از همان افراد در دفاع از اصل نظام و انقلاب اسلامی حضور یافتند.
دشمن به دنبال تغییر هویت انقلاب اسلامی است
حجتالاسلام و المسلمین ایزدهی در ادامه به فشارهای خارجی علیه جمهوری اسلامی اشاره کرد و گفت: از نخستین روزهای پیروزی انقلاب اسلامی، جریان سلطه جهانی تلاش کرده است نظام اسلامی را تضعیف یا از مسیر اصلی خود منحرف کند.
وی افزود: جنگ تحمیلی، تحریمهای اقتصادی، اقدامات تروریستی، جنگ رسانهای و فشارهای سیاسی همگی در راستای این هدف بودهاند که جمهوری اسلامی از اصول و آرمانهای خود عقبنشینی کند و به بخشی از نظم سلطه جهانی تبدیل شود.
این استاد حوزه و دانشگاه تصریح کرد: مسئله اصلی انقلاب اسلامی از ابتدا حفظ استقلال، عزت و کرامت ملت ایران بوده است. جمهوری اسلامی نه به دنبال تجاوز به دیگران بوده و نه خواستار سلطه بر ملتهای دیگر؛ بلکه بر حفظ استقلال و مقاومت در برابر زورگویی تأکید داشته است.
وی با اشاره به تجربه برخی کشورهای منطقه اظهار داشت: تجربه کشورهایی مانند لیبی، افغانستان، عراق و سوریه نشان میدهد که عقبنشینی در برابر فشارهای خارجی لزوماً به رفاه و امنیت منجر نمیشود.
حجتالاسلام و المسلمین ایزدهی افزود: در بسیاری از این کشورها، پس از تضعیف حاکمیت ملی، نه تنها مشکلات حل نشد، بلکه بحرانهای امنیتی، اقتصادی و اجتماعی گستردهتری به وجود آمد.
وی خاطرنشان کرد: تجربه تاریخی نشان میدهد که تسلیم شدن در برابر فشارهای خارجی، لزوماً رفاه و آرامش به همراه نمیآورد و گاه زمینهساز مشکلات عمیقتری میشود.
امنیت؛ زیربنای پیشرفت و رفاه
عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در بخش پایانی سخنان خود با تأکید بر پیوند امنیت و معیشت گفت: بدون امنیت نمیتوان به رفاه پایدار دست یافت. اقتصاد، سرمایهگذاری، تولید و اشتغال همگی نیازمند محیطی امن و باثبات هستند.
وی افزود: از همین رو امنیت را میتوان زیربنای بسیاری از ارزشهای دیگر دانست. البته مقصود از امنیت صرفاً امنیت نظامی نیست، بلکه امنیتی است که بر پایه اعتماد عمومی، آگاهی مردم و مشارکت اجتماعی شکل میگیرد.
حجتالاسلام و المسلمین ایزدهی تصریح کرد: امنیت در نظام اسلامی بیش از آنکه امنیتی سخت و نظامی باشد، امنیتی مردمبنیاد، اقناعمحور و مبتنی بر حضور آگاهانه مردم است. هرجا مردم واقعیتها را بهتر درک کردهاند، بسیاری از فتنهها و بحرانها نیز فروکش کرده است.
وی در پایان تأکید کرد: امنیت مطلوب در اندیشه اسلامی، امنیتی بازدارنده، پیشگیرانه و متکی بر مشارکت عمومی است؛ امنیتی که در آن اقتدار با عدالت، مدارا و آگاهیبخشی همراه میشود. در چنین الگویی، همه اقشار جامعه در کنار یکدیگر قرار میگیرند تا از استقلال، عزت و پیشرفت کشور دفاع کنند و در برابر تهدیدهای مشترک ایستادگی داشته باشند.