رهبری امام شهید؛ از فرمان آزادسازی سوسنگرد تا راهبری جبهه مقاومت

عصر قم - در گفت‌وگویی با محوریت سالروز آزادسازی سوسنگرد، استاد عبدالکاظم علی‌نژاد، تاریخ‌نگار و مدیر مرکز پژوهش شبکه الاهواز، به تبیین نقش تاریخی امام شهید حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای در پیگیری عملیات آزادسازی این شهر پرداخت و با بازخوانی حماسه مردم دشت آزادگان در دوران دفاع مقدس، مقاومت امروز ملت ایران را امتداد همان ایستادگی تاریخی دانست؛ مقاومتی که به گفته وی، جلوه‌ای از خیزش و بعثت ملت ایران در برابر سلطه‌طلبی و تجاوز دشمنان است.

خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا: استاد عبدالکاظم علی‌نژاد، تاریخ‌نگار و مدیر مرکز پژوهش شبکه الاهواز، با بازخوانی ابعاد تاریخی حماسه ۲۶ آبان ۱۳۵۹، نقش امام شهید حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای در پیگیری فرمان امام خمینی(ره) برای آزادسازی سوسنگرد را تشریح کرد و گفت: همان روحیه ایمان، وحدت و مقاومت که در روزهای نخست جنگ تحمیلی موجب ناکامی محاسبات رژیم بعث شد، امروز نیز در ایستادگی ملت ایران در برابر تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی جریان دارد.
گفت‌وگو با این تاریخ‌نگار را در ادامه می‌خوانید:
۲۶ آبان ۱۳۵۹، سالروز آزادسازی سوسنگرد، یکی از نقاط عطف تاریخ دفاع مقدس است. برای شناخت اهمیت این حماسه، ابتدا لازم است از موقعیت تاریخی دشت آزادگان و شرایط آغاز جنگ تحمیلی بگویید. چه عواملی موجب پیشروی اولیه نیروهای بعثی شد و محاسبات صدام درباره مردم این منطقه چه بود؟
اگر دشت آزادگان، یا همان دشت‌میشان سابق، را در گستره تاریخی آن بررسی کنیم، علاوه بر ۲۶ آبان، روزهای مهم دیگری نیز در تاریخ مقاومت این منطقه وجود دارد؛ از جمله ۹ مهر، سالروز آزادسازی حمیدیه، ۱۰ آذر، سالروز آزادسازی رفیع، ۲۳ آبان، سالگرد مقاومت ابوحمیظه و ۸ آذر، سالروز آزادسازی بستان پس از ۴۰۹ روز اشغال. با این حال، سوسنگرد به‌عنوان مرکز این منطقه، جایگاه ویژه‌ای در جغرافیای سیاسی و نظامی آن روز داشت.
درباره آغاز جنگ نیز باید تأکید کنم که بهتر است به‌جای عراق، از رژیم بعثی سخن بگوییم؛ زیرا ملت عراق، ملتی مسلمان و برادر ماست و یکی از اهداف صدام از جنگ، ایجاد دشمنی و کینه میان دو ملت ایران و عراق و جلوگیری از تأثیرگذاری انقلاب اسلامی بود. رژیم بعث با تصور ضعف ساختار نظامی ایران پس از انقلاب، از شرایط ارتش، سپاه تازه‌تأسیس و کمبود تجهیزات و تجربه نظامی بهره برد و با سازمان‌دهی دست‌کم ده لشکر مکانیزه، تهاجم خود را آغاز کرد.
من چند ماه پیش از آغاز جنگ، در روزنامه «خلیج فارس» درباره تحرکات نظامی رژیم بعث در منطقه‌ای به نام «زورا» هشدار داده بودم، اما توجه لازم به این هشدارها نشد. صدام همچنین با ارسال صندوق‌های اسلحه به مناطق مختلف خوزستان تصور می‌کرد مردم عرب این منطقه به دلیل هویت عربی خود از نیروهای او استقبال خواهند کرد؛ محاسبه‌ای که نشان‌دهنده شناخت نادرست او از مردم خوزستان بود.
مردم عرب این سرزمین، در عین پایبندی به فرهنگ و هویت اصیل عربی، پیوندی ناگسستنی با ایران، اسلام و مکتب اهل‌بیت(ع) دارند و هرگز حاضر نبودند سرزمین خود را به مطامع رژیم متجاوز واگذار کنند. همین روحیه در مقاومت اولیه شهر حمیدیه نیز آشکار شد؛ جایی که شهید علی هاشمی، فرمانده سپاه حمیدیه، سردار ابوهادی حاج عبدالامیر عفراوی، سردار شهید مجید سیلاوی و نیروهای مردمی با ابتکار رهاسازی آب در مسیر دشمن، تانک‌های بعثی را در گل‌ولای گرفتار کردند و آن‌ها را به عقب‌نشینی واداشتند.
مردم سوسنگرد نیز با امکانات محدود خود مقاومت کردند و نیروهای دشمن را تا نزدیکی مرز عقب راندند؛ هرچند رژیم بعث پس از آن ضدحمله کرد و بخش‌هایی از منطقه، از جمله بستان و سوسنگرد، را به اشغال درآورد.
پس از اشغال سوسنگرد، چه ظرفیت‌هایی برای مقاومت و آزادسازی شهر شکل گرفت؟ نقش شهید دکتر مصطفی چمران و ابتکار جنگ‌های نامنظم در تغییر معادلات میدان چه بود؟
پس از اشغال سوسنگرد، مقاومت مردم و نیروهای مدافع شهر ادامه یافت. بخشی از نیروها در داخل شهر مقاومت می‌کردند و گروهی دیگر در بیرون از شهر و محورهای عملیاتی، به فرماندهی شهید دکتر مصطفی چمران، به مقابله با دشمن می‌پرداختند.
شهید چمران که تجربه مبارزاتی و نظامی ارزشمندی در جنوب لبنان داشت و پیش‌تر نیز در آزادسازی کردستان نقش‌آفرینی کرده بود، با وجود مسئولیت معاونت نخست‌وزیری، شخصاً به خوزستان آمد و در میدان دفاع حضور یافت. او به‌خوبی می‌دانست که در شرایط آن روز، نیروهای ایرانی از نظر تجهیزات و امکانات با ارتش بعثی قابل مقایسه نیستند؛ بنابراین، نمی‌توان صرفاً با الگوی جنگ کلاسیک با دشمن مقابله کرد. راه‌حل، بهره‌گیری از جنگ‌های نامنظم و نامتقارن بود؛ شیوه‌ای مبتنی بر تحرک، غافلگیری، شناخت جغرافیا و استفاده از ظرفیت نیروهای مردمی.
در همین راستا، شهید چمران ستاد جنگ‌های نامنظم را تشکیل داد و با استفاده از تجربیات خود، شیوه‌های چریکی و پارتیزانی را در میدان نبرد به کار گرفت. این نوع جنگ، در تاریخ نظامی ایران نیز سابقه دارد و می‌توان نمونه‌هایی از آن را در شیوه نبرد پارت‌ها در برابر رومیان مشاهده کرد.
در واقع، هنگامی که دشمن از برتری تسلیحاتی برخوردار است، ایمان، ابتکار، شناخت میدان و سازمان‌دهی نیروهای مردمی می‌تواند معادلات را تغییر دهد. همین منطق در مقاومت سوسنگرد نیز نقش داشت و در کنار مجاهدت مردم، نیروهای ارتش، سپاه و رزمندگان، زمینه آزادسازی شهر را فراهم کرد.
امروز نیز تجربه مقاومت ملت ایران نشان می‌دهد که قدرت یک ملت صرفاً به تعداد تانک‌ها، هواپیماها و تجهیزات نظامی محدود نیست؛ بلکه اراده، ایمان و وحدت ملی از عناصر تعیین‌کننده در دفاع از سرزمین و استقلال کشور به شمار می‌روند.
یکی از مهم‌ترین فرازهای حماسه سوسنگرد، فرمان تاریخی امام خمینی(ره) برای آزادسازی شهر بود. نقش امام شهید خامنه‌ای در پیگیری این فرمان و فراهم شدن مقدمات عملیات ۲۶ آبان چه بود؟
در آن مقطع، وضعیت سوسنگرد بسیار حساس بود و ادامه محاصره و احتمال سقوط کامل شهر می‌توانست پیامدهای سنگینی برای جبهه جنوب و امنیت اهواز داشته باشد. در چنین شرایطی، امام خمینی(ره) بر ضرورت اقدام فوری تأکید کردند و فرمان تاریخی ایشان مبنی بر اینکه «سوسنگرد باید تا فردا آزاد شود»، نقطه عطفی در تصمیم‌گیری برای اجرای عملیات بود.
در کنار این فرمان، نقش آیت‌الله خامنه‌ای، که در آن زمان نماینده امام در شورای عالی دفاع بودند، بسیار برجسته بود. ایشان با جدیت موضوع را پیگیری کردند و بر ضرورت تأمین نیرو و امکانات مورد نیاز برای عملیات تأکید داشتند. پیگیری حضور تیپ دوم لشکر ۹۲ زرهی اهواز در عملیات، از فرازهای مهم و ماندگار نقش ایشان در این واقعه تاریخی است.
برای درک اهمیت این نقش باید شرایط فرماندهی جنگ در آن روزها را نیز در نظر گرفت. بنی‌صدر که فرماندهی کل قوا را بر عهده داشت، اعتقاد چندانی به ظرفیت نیروهای مردمی، بسیج و سپاه نداشت و در زمینه تأمین سلاح و امکانات برای این نیروها نیز محدودیت‌هایی ایجاد می‌کرد. او عملاً دیدگاه فرماندهان ارتش را بر سایر ظرفیت‌های دفاعی ترجیح می‌داد؛ در حالی که کشور برای مقابله با تجاوز رژیم بعث به هماهنگی ارتش، سپاه و نیروهای مردمی نیاز داشت.
در چنین شرایطی، پیگیری‌های آیت‌الله خامنه‌ای، فرمان امام خمینی(ره)، مجاهدت شهید چمران و همکاری نیروهای ارتش، سپاه و مردم، مجموعه عواملی بودند که زمینه آزادسازی سوسنگرد را فراهم کردند. سرانجام در ۲۶ آبان ۱۳۵۹، این شهر آزاد شد و نیروهای بعثی تا منطقه دهلاویه عقب‌نشینی کردند؛ منطقه‌ای که در مراحل بعدی جنگ نیز اهمیت یافت و محل شهادت شهید چمران در جریان عملیات‌های بعدی شد.
شما از امام شهید خامنه‌ای به‌عنوان شخصیتی مبارز و حاضر در میدان یاد کردید. با توجه به سابقه مبارزاتی ایشان و نقششان در حماسه سوسنگرد، چگونه می‌توان جایگاه ایشان را در تاریخ مقاومت ملت ایران ارزیابی کرد؟ همچنین مردم دشت آزادگان چه نقشی در شکل‌گیری این هویت مقاومتی داشته‌اند؟
امام شهید، حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای، شخصیتی بودند که روحیه مبارزه و حضور در میدان در سراسر زندگی ایشان استمرار داشت. مبارزات ایشان به دوران پیش از انقلاب بازمی‌گشت؛ سال‌هایی که زندان، شکنجه و تبعید را تجربه کردند و در برابر رژیم پهلوی ایستادند.
من از منبعی موثق اطلاع دارم که در سه روز پایانی رژیم پهلوی، هم‌زمان با درگیری‌های خیابانی تهران، ایشان نیز با سلاح در خیابان‌ها حضور داشتند و در روند پیروزی نهایی انقلاب اسلامی نقش ایفا کردند. پس از انقلاب نیز در مسئولیت‌هایی همچون عضویت در شورای انقلاب، مسئولیت‌های مرتبط با وزارت دفاع و نمایندگی امام خمینی(ره) در شورای عالی دفاع، مسائل دفاعی کشور و وضعیت جبهه‌ها را از نزدیک پیگیری می‌کردند.
نقش ایشان در آزادسازی سوسنگرد را باید در همین چارچوب تاریخی و در امتداد روحیه مبارزه، مسئولیت‌پذیری و حمایت از حضور همه ظرفیت‌های دفاعی کشور بررسی کرد.
از سوی دیگر، مردم دشت آزادگان نیز از دیرباز هویتی مبتنی بر مقاومت و دفاع از سرزمین داشته‌اند. کافی است به حماسه جهاد مردم این منطقه در جنگ جهانی اول و مبارزه آنان با نیروهای اشغالگر انگلیسی توجه کنیم؛ مبارزاتی که پس از آن با خشم، قتل و غارت ارتش اشغالگر مواجه شد.
مردم این منطقه حتی پیش از پیروزی انقلاب اسلامی نیز در مبارزات انقلابی حضور داشتند و در یک روز سه شهید تقدیم کردند. در دوران دفاع مقدس نیز همین وفاداری به ایران، اسلام و مکتب اهل‌بیت(ع) آشکار شد.
باید از شهید علی هاشمی، شهید جرفی، بخشدار هویزه که با وجود خطرات حاضر به ترک شهر و مسئولیت خود نشد، و شهید سبحانی یاد کنیم که در برابر نیروهای دشمن و هنگام احداث پل شناور، با وجود نداشتن نیروی کمکی، به‌تنهایی ایستادگی کرد و مظلومانه به شهادت رسید.
این شهدا و بسیاری دیگر از قهرمانان دشت آزادگان، سرمایه‌های ماندگار تاریخ مقاومت این منطقه‌اند. هویت عربی مردم این سرزمین نه در تضاد با هویت ایرانی و اسلامی آنان، بلکه بخشی از سرمایه فرهنگی و تمدنی ایران اسلامی است.
با توجه به تحولات اخیر و شهادت امام خامنه‌ای و دیگر شهدای مظلوم تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی، چه پیوندی میان حماسه ۲۶ آبان ۱۳۵۹ و مقاومت امروز ملت ایران می‌توان برقرار کرد؟ تعبیر شما از «ملت مبعوث» در این زمینه چیست؟
به اعتقاد من، اهمیت بازخوانی حماسه ۲۶ آبان تنها در شناخت یک عملیات نظامی خلاصه نمی‌شود؛ بلکه باید پیام تاریخی آن را در شرایط امروز نیز مورد توجه قرار داد.
در آغاز جنگ تحمیلی، رژیم بعث و حامیان خارجی آن تصور می‌کردند با استفاده از شرایط خاص ایران پس از انقلاب، برتری تسلیحاتی و ضعف‌های مقطعی ساختار نظامی کشور می‌توانند اراده ملت ایران را درهم بشکنند؛ اما محاسبات آنان با مقاومت مردم، نیروهای ارتش، سپاه و فرماندهان مؤمن و انقلابی ناکام ماند.
امروز نیز در برابر تجاوزها و جنایت‌های آمریکا و رژیم صهیونیستی، همان منطق مقاومت جریان دارد. ترور فرماندهان و شخصیت‌های برجسته کشور، شهادت مردان بزرگ جبهه مقاومت، شهادت امام شهید، حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای، و همچنین کودکان مظلوم میناب و دیگر قربانیان بی‌گناه تجاوز، نشان‌دهنده ابعاد این جنایت‌هاست. خون‌هایی که از ملت ایران گرفته شده، مسئله‌ای نیست که بتوان به‌سادگی از کنار آن گذشت؛ همان‌گونه که ملت ایران در برابر تجاوز رژیم بعثی ایستاد، امروز نیز حق دفاع از استقلال، سرزمین و موجودیت خود را دارد.
من معتقدم امروز ملت ایران، ملتی مبعوث است؛ ملتی که در لحظه‌های سرنوشت‌ساز تاریخی، ظرفیت‌های نهفته خود را آشکار می‌کند و در برابر تجاوز و سلطه‌طلبی به میدان می‌آید. این همان روحیه‌ای است که در سوسنگرد، حمیدیه، بستان و دیگر جبهه‌های دفاع مقدس شاهد آن بودیم و امروز نیز در استمرار مقاومت ملت ایران مشاهده می‌شود.
امام شهید خامنه‌ای در امتداد همان مسیر مبارزه، همواره بر استقلال، عزت و ایستادگی ملت ایران تأکید داشتند. بازخوانی نقش تاریخی ایشان در حماسه سوسنگرد فرصتی است تا نسل امروز بداند مقاومت، شعاری مقطعی نیست؛ بلکه ریشه در تاریخ، ایمان، هویت و تجربه مبارزاتی این ملت دارد.
سوسنگرد در ۲۶ آبان ۱۳۵۹ آزاد شد، اما پیام آن حماسه همچنان زنده است: هیچ قدرتی نمی‌تواند ملتی را که به ایمان، هویت، سرزمین و آرمان‌های خود پایبند است، به تسلیم وادار کند. این میراثی است که از نسل مدافعان سوسنگرد به نسل امروز ملت مبعوث ایران رسیده است.
........
پایان پیام