روضه حضرت زهرا(س) هم جرم شد؟ یورش طالبان به مدرسه علمیه صادقیه هرات و بازداشت دو روحانی شیعه

عصر قم - در ادامه فشارهای فزاینده طالبان بر عالمان و مراکز مذهبی شیعیان افغانستان، منابع محلی از بازداشت دو تن از مسئولان مدرسه علمیه صادقیه هرات به دلیل برگزاری مجلس عزاداری حضرت فاطمه زهرا(س) خبر داده‌اند. بر اساس این گزارش‌ها، مأموران اطلاعاتی طالبان با ورود به این مرکز دینی، حجت‌الاسلام والمسلمین محمدآقا روحانی و حجت‌الاسلام والمسلمین محمدجواد رجب‌زاده را بازداشت کرده‌اند؛ اقدامی که بار دیگر نگرانی‌ها درباره نقض آزادی مذهبی و تشدید فشار بر جامعه شیعه افغانستان را افزایش داده است.

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ بر اساس گزارش‌های محلی، مأموران اداره اطلاعات طالبان روز شنبه، ۲۳ آبان‌ماه ۱۴۰۵، با ورود به مدرسه علمیه صادقیه در شهر هرات، دو تن از مسئولان و استادان برجسته این مرکز مذهبی را بازداشت کردند.
بازداشت‌شدگان حجت‌الاسلام والمسلمین محمدآقا روحانی، مسئول مدرسه علمیه صادقیه، و حجت‌الاسلام والمسلمین محمدجواد رجب‌زاده، از دیگر مسئولان و استادان این حوزه علمیه، معرفی شده‌اند.
به گفته منابع محلی، این بازداشت‌ها در ارتباط با برگزاری مجلس بزرگداشت و عزاداری حضرت فاطمه زهرا(س)، دختر پیامبر اکرم(ص)، صورت گرفته است.
مأموران اطلاعاتی طالبان پس از ورود به مدرسه، این دو روحانی را با خود برده‌اند. تاکنون جزئیات روشنی درباره محل نگهداری آنان، اتهامات احتمالی یا روند رسیدگی قضایی منتشر نشده است.
همچنین مشخص نیست که آیا بازداشت‌شدگان به وکیل و خانواده‌های خود دسترسی دارند یا خیر.
در صورت تأیید ارتباط مستقیم این بازداشت‌ها با برگزاری مراسم مذهبی، اقدام طالبان نمونه‌ای آشکار از مداخله امنیتی در آزادی انجام مناسک دینی خواهد بود؛ آزادی‌ای که از حقوق بنیادین پیروان همه مذاهب اسلامی محسوب می‌شود.
از مجلس عزاداری تا بازداشتگاه؛ برخورد امنیتی با مناسک مذهبی شیعیان
برگزاری مجالس یادبود و سوگواری حضرت فاطمه زهرا(س)، از سنت‌های ریشه‌دار مذهبی شیعیان است که هر سال در مساجد، حسینیه‌ها، مدارس علمیه و خانه‌های مؤمنان برگزار می‌شود.
این مراسم، علاوه بر جایگاه اعتقادی و معنوی، بخشی از هویت فرهنگی و مذهبی جامعه شیعه افغانستان به شمار می‌رود.
با این حال، گزارش‌های متعدد در سال‌های اخیر نشان می‌دهد که طالبان برگزاری برخی مراسم مذهبی شیعیان را با محدودیت‌های امنیتی و اداری مواجه کرده‌اند.
محدودکردن آیین‌های محرم و عاشورا، جلوگیری از نصب برخی نمادهای مذهبی، نظارت بر برنامه‌های دینی و احضار یا بازداشت روحانیون شیعه، از جمله مواردی است که در گزارش‌های نهادهای ناظر بر حقوق بشر ثبت شده است.
اگرچه طالبان در مواضع رسمی خود از احترام به حقوق پیروان مذاهب اسلامی سخن گفته‌اند، برخورد مأموران این گروه با برخی آیین‌ها و شخصیت‌های مذهبی شیعه، پرسش‌های جدی درباره اعتبار عملی این وعده‌ها ایجاد کرده است.
بازداشت دو روحانی به اتهام برگزاری مراسم عزاداری دختر پیامبر اسلام، چنانچه علت بازداشت همین موضوع باشد، اقدامی است که نمی‌توان آن را با ادعای احترام به شعائر دینی و آزادی مذهبی توجیه کرد.
پرسش اساسی آن است که چگونه می‌توان از احترام به مقدسات اسلامی سخن گفت، اما برگزاری مجلس عزاداری برای حضرت فاطمه زهرا(س) را به موضوع مداخله نیروهای اطلاعاتی تبدیل کرد؟
مدرسه صادقیه؛ مرکزی دینی زیر فشارهای مکرر طالبان
مدرسه علمیه صادقیه هرات از مراکز شناخته‌شده آموزش علوم اسلامی و فعالیت‌های مذهبی شیعیان در غرب افغانستان است.
این مرکز علاوه بر آموزش طلاب علوم دینی، در برگزاری نماز جمعه، مراسم مذهبی و برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی نقش داشته است.
بر اساس اطلاعات محلی، حجج اسلام محمدآقا روحانی، محمدجواد رجب‌زاده و سیدحیدر علوی‌نژاد از شخصیت‌های مذهبی فعال در برنامه‌های دینی و نماز جمعه این مجموعه هستند.
با بازگشت طالبان به قدرت در مرداد ۱۴۰۰، فعالیت مراکز مذهبی شیعیان در بخش‌هایی از افغانستان با محدودیت‌ها و نظارت‌های تازه روبه‌رو شد.
منابع محلی می‌گویند مسئولان مدرسه صادقیه نیز در سال‌های گذشته بارها از سوی نهادهای وابسته به طالبان احضار شده و برای پیروی از دستورهای مذهبی و اداری این گروه تحت فشار قرار گرفته‌اند.
به گفته این منابع، مقام‌های طالبان تلاش داشته‌اند بر برنامه‌های مذهبی، فعالیت‌های آموزشی و نحوه اداره این مرکز نظارت بیشتری اعمال کنند.
در چنین شرایطی، بازداشت تازه مسئولان مدرسه صادقیه نگرانی‌ها درباره آینده فعالیت مستقل این مرکز و امنیت استادان و طلاب آن را افزایش داده است.
سابقه بازداشت روحانیون شیعه در هرات
فشار بر مدرسه صادقیه و روحانیون شیعه هرات موضوع تازه‌ای نیست.
در اسفندماه ۱۴۰۴ نیز گزارش‌هایی درباره بازداشت چند تن از عالمان شیعه در هرات، از جمله حجت‌الاسلام محمدآقا روحانی و یکی از روحانیون با نام خانوادگی رجب‌زاده، منتشر شده بود.
در آن زمان، اختلاف بر سر تعیین روز عید فطر و برگزاری نماز عید مطابق فقه جعفری، زمینه تنش میان مقام‌های طالبان و شماری از علمای شیعه را فراهم کرده بود.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده در همان مقطع، مسئولان طالبان از روحانیون شیعه خواسته بودند زمان برگزاری نماز عید را با تصمیم رسمی این گروه هماهنگ کنند.
در مقابل، علمای شیعه بر ضرورت رعایت احکام فقه جعفری و پیروی از فتوای مراجع تقلید خود تأکید کرده بودند.
پس از این اختلاف، شماری از روحانیون بازداشت شدند و تلاش بزرگان مذهبی برای پیگیری وضعیت آنان نیز با مشکلاتی مواجه شد.
تکرار گزارش‌های بازداشت عالمان شیعه در ارتباط با اختلافات فقهی و برگزاری مناسک مذهبی، نگرانی درباره استقلال مذهبی جامعه شیعه افغانستان را افزایش داده است.
از هرات تا کابل؛ گسترش فشار بر نهادهای شیعیان
بازداشت تازه در هرات در شرایطی گزارش شده که طی ماه‌های گذشته، اقدامات طالبان علیه نهادهای مذهبی، آموزشی و فرهنگی مرتبط با جامعه شیعه در دیگر مناطق افغانستان نیز افزایش یافته است.
بر اساس گزارش رسمی دفتر هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان، در سپتامبر ۲۰۲۶ مجموعه‌ای از بازداشت‌ها و تعطیلی مراکز وابسته به جامعه شیعه در کابل ثبت شده است.
در یکی از این موارد، نیروهای وابسته به وزارت دادگستری طالبان با همراهی مأموران امنیتی، ۲۸ نفر از کارکنان مرد دانشگاه خاتم‌النبیین را بازداشت کردند.
همچنین تعدادی از افرادی که به اقدامات طالبان علیه این مرکز اعتراض کرده بودند، بازداشت شدند.
در ادامه، مجوز فعالیت دانشگاه خاتم‌النبیین و شعبه آن در غزنی لغو شد.
در موارد دیگری نیز طالبان یک مجموعه آموزشی و فرهنگی مذهبی را تعطیل کردند و هفت مرکز مرتبط با جامعه شیعه، شامل مراکز آموزشی، مدارس دینی، درمانگاه، باشگاه ورزشی و مسجد، بسته شدند.
طالبان در شماری از این پرونده‌ها، مسائل مالکیت زمین یا تخلف از مقررات اداری را مطرح کرده‌اند؛ با این حال، گسترش این اقدامات و پیامدهای آن برای مراکز شیعیان، نگرانی نهادهای حقوق بشری را برانگیخته است.
اکنون گزارش بازداشت دو روحانی دیگر در هرات، پرسش درباره استمرار این روند و میزان حمایت حکومت طالبان از حقوق مذهبی شیعیان را بار دیگر مطرح کرده است.
آزادی مذهبی؛ حقی که نباید تابع قرائت حاکمان باشد
یکی از مهم‌ترین مسائل مطرح‌شده در پی بازداشت روحانیون شیعه، حق استقلال فقهی و آزادی انجام مناسک مذهبی است.
جامعه شیعه افغانستان دارای سنت‌های فقهی و عبادی مشخصی است که در طول تاریخ، بخش جدایی‌ناپذیر هویت دینی آن بوده‌اند.
اختلاف در تعیین مناسبت‌های مذهبی، شیوه انجام برخی عبادات یا برگزاری مراسم سوگواری، از مسائل شناخته‌شده میان مذاهب اسلامی است و نباید به توجیهی برای بازداشت عالمان دینی تبدیل شود.
حکومت طالبان نمی‌تواند صرفاً بر مبنای تفسیر مذهبی مورد پذیرش خود، حقوق پیروان دیگر مذاهب اسلامی را نادیده بگیرد.
استفاده از ابزارهای امنیتی برای تحمیل یک قرائت مذهبی، نه نشانه اقتدار دینی، بلکه نشانه ناتوانی در پذیرش تنوع فقهی و مذهبی جامعه افغانستان است.
برگزاری مجلس سوگواری حضرت فاطمه زهرا(س)، تا زمانی که با ارتکاب جرم مشخصی همراه نباشد، نمی‌تواند به‌خودی‌خود مبنایی موجه برای بازداشت برگزارکنندگان آن باشد.
اگر طالبان ادعا می‌کنند که حقوق مذهبی همه شهروندان را محترم می‌شمارند، باید روشن کنند که بر اساس کدام مقررات و با استناد به چه اتهام مشخصی، دو روحانی شیعه در ارتباط با برگزاری یک مراسم دینی بازداشت شده‌اند.
سکوت در برابر بازداشت‌ها؛ نگرانی از تداوم فشار بر شیعیان
ادامه بازداشت روحانیون و مداخله در فعالیت مراکز مذهبی، می‌تواند فضای ترس و خودسانسوری را در میان عالمان دینی و برگزارکنندگان مراسم شیعیان گسترش دهد.
چنین وضعیتی تنها به دو روحانی یا یک مدرسه علمیه محدود نمی‌شود؛ زیرا محدودشدن فعالیت یک مرکز دینی، بر صدها طلبه، نمازگزار و خانواده‌ای که با آن ارتباط دارند نیز تأثیر می‌گذارد.
در شرایطی که افغانستان با مشکلات گسترده اقتصادی و اجتماعی روبه‌رو است، برخوردهای امنیتی با مراکز مذهبی می‌تواند احساس محرومیت و بی‌اعتمادی را در میان بخش‌هایی از جامعه افزایش دهد.
برخورد با روحانیونی که فعالیت شناخته‌شده آنان تدریس علوم اسلامی، اقامه نماز و برگزاری مراسم مذهبی است، بدون اعلام اتهام روشن و فراهم‌کردن امکان دفاع قانونی، اقدامی نگران‌کننده و مغایر با اصول دادرسی عادلانه است.
حفظ امنیت عمومی، مسئولیتی اساسی برای هر حکومتی است؛ اما امنیت نباید به ابزاری برای محدودکردن آزادی‌های مشروع مذهبی تبدیل شود.
طالبان در برابر پرسش‌های جدی
گزارش تازه بازداشت دو مسئول مدرسه علمیه صادقیه هرات، ضرورت پاسخ‌گویی حکومت طالبان درباره وضعیت آنان را دوچندان کرده است.
مقام‌های طالبان باید مشخص کنند که این دو روحانی با چه اتهامی بازداشت شده‌اند، در کجا نگهداری می‌شوند و آیا از حقوق قانونی خود برخوردارند یا خیر.
همچنین روشن‌شدن وضعیت فعالیت مدرسه صادقیه و اطمینان از امکان ادامه آزادانه برنامه‌های آموزشی و مذهبی آن، از مطالبات اساسی جامعه شیعه افغانستان است.
حکومتی که از وحدت مسلمانان سخن می‌گوید، نمی‌تواند نسبت به نگرانی پیروان یک مذهب اسلامی بی‌اعتنا باشد و هم‌زمان، اقدامات امنیتی علیه مراسم دینی آنان را بدون توضیح رها کند.
احترام به ساحت مقدس حضرت فاطمه زهرا(س)، آزادی برگزاری مراسم مذهبی و حفظ حرمت عالمان دینی، موضوعاتی نیستند که بتوان آن‌ها را به سلیقه مأموران امنیتی یا اختلافات فقهی وابسته کرد.
چنانچه بازداشت این دو روحانی تنها به دلیل برگزاری مراسم عزاداری صورت گرفته باشد، این اقدام مصداقی جدی از محدودسازی آزادی مذهبی است و باید مورد رسیدگی قرار گیرد.
بازداشت برگزارکنندگان مجلس سوگواری دختر پیامبر اسلام، اگر به‌دلیل خود این مراسم باشد، نه دفاع از ارزش‌های اسلامی، بلکه نقض آشکار حق مسلمانان برای عمل به باورهای مذهبی خویش است.
در نهایت، پاسخ‌گویی درباره سرنوشت حجت‌الاسلام والمسلمین محمدآقا روحانی و حجت‌الاسلام والمسلمین محمدجواد رجب‌زاده، روشن‌شدن علت بازداشت و تضمین آزادی فعالیت مراکز مذهبی شیعیان، آزمونی جدی برای ادعاهای طالبان درباره احترام به حقوق همه شهروندان افغانستان خواهد بود.
....................................
پایان پیام/