عصر قم - تحلیل دیدگاههای اساتید برجسته نشان از یک اتفاقنظر بنیادین دارد که تحول حوزه نه در نفی دانش، بلکه در «امتداد اجتماعی فقاهت» و گذار از ساحت نظری به عرصه حکمرانی برای پاسخگویی به نیازهای استراتژیک نظام نهفته است.
به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، مراسم افتتاحیه سال تحصیلی جدید حوزههای علمیه با سخنرانی حضرت آیت الله سبحانی در مدرسه مبارکه فیضیه قم برگزار شد.
حوزه علمیه نه یک نهاد آموزشی صرف، که قلب تپنده و پشتوانه تمدنی نظام اسلامی است. این گزاره، نه یک شعار، بلکه محور اصلی و دغدغهی مشترک بسیاری از مسئولین و اساتید برجستهای است که در گفتوگو با خبرگزاری رسا به آن تاکید شده و برآن هم نظر بودند.
در گفتوگوی خبرنگار خبرگزاری رسا، با حداقل 10 نفر از علما، مسئولان عالی و اساتید حاضر در مراسم افتتاحیه سال تحصیلی جدید حوزههای علمیه، یک ندای واحد به گوش میرسید که «حوزه برای سربلندی در برابر چالشهای عصر و بقا و تأثیرگذاری در مقیاس تمدن اسلامی، باید از یک نهاد صرفاً آموزشی درونگرا و متمرکز بر متن، فراتر رفته و به یک نهاد حکمران و برونگرا و متمرکز بر میدان تبدیل شود؛ بدون آنکه اصالت سنتهای فقهی خود را در این مسیر، قربانی کند».
این گزارش، بازخوانی این اجماع فکری است.
نقشهی راه؛ نه برای بایگانی، بلکه برای زیستن
نخستین نکته در کلام بزرگان، ضرورت تبدیل پیام «حوزه پیشرو و سرآمد» رهبر شهید انقلاب، از «متنهای اداری» به «گفتمان جاری» است.
آیتالله محمدمهدی شبزندهدار، دبیر شورای عالی حوزههای علمیه در تبیین این جایگاه، بیانیه قائد شهید انقلاب را یک نقشه راه حیاتی میداند و بر «نهادینهسازی» آن تأکید میکند.
وی صراحتاً خطاب به اساتید میگوید: «توصیه میشود اساتید، بخشی از پیام قائد شهید انقلاب اسلامی را پیش از آغاز درس به مباحثه بگذارند تا تصویر مشترکی از اهداف ایجاد شود.»
آیتالله شبزندهدار در تشریح ماهیت این پیشرو بودن، این تبیین دقیق را ارائه میدهد که: «پیشرو بودن به معنای گسست از سنت نیست، بلکه پیمودن راه راست با ابزارهای روز است.
در همین راستا،
آیتالله نجمالدین طبسی نیز با نگاهی انتقادی به وضعیت موجود، خواستار تناسب فعالیتها با جایگاه انقلاب شد و تصریح کرد: ضرورت دارد فعالیتهای حوزه با عظمت انقلاب اسلامی تناسب داشته باشد و حوزه باید پاسخگویی فعالانهتری به نیازهای نظام داشته باشد.
حوزه، هدف استراتژیک و خاستگاه قدرت
در نگاه راهبردی و امنیتی، بزرگان حوزه معتقدند که دشمن، حوزه را بهعنوان رقیب اصلی تمدنی خود، تلقی کرده و آن را رصد میکند.
حجتالاسلام والمسلمین محمدی گلپایگانی رئیس دفتر قائد شهید انقلاب اسلامی با تأکید بر هویت انقلابی حوزه، معتقد است که «آیندهنگری و انقلابی ماندن، از ویژگیهای رهبر شهید بود و حوزه باید در تحقق اقتدار بینالمللی نظام اسلامی، نقشآفرین باشد.»
در تکمیل این نگاه کلان،
آیتالله محمدی عراقی رئیس دفتر رهبر معظم انقلاب در قم نیز با استناد به پیام منشور روحانیت امام راحل، هشدار داد که حوزه، نهتنها یک نهاد عادی نیست، بلکه دشمنان بر آن سرمایهگذاری کردهاند.
وی بیان داشت: حوزه علمیه باید با تمام توان، نیروهای خود را برای مقابله با تهدیدات و دفاع از دستاوردها و جایگاه انقلاب اسلامی بسیج کند.
ضرورت خروج از حالت «کتابخانه ای» و ورود «میدانی»
یکی از جدیترین محورهای مورد اتفاق، تغییر محل اثرگذاری حوزویان است. در حالی که مسئولین آموزشی از جهش رشتهها به بیش از ۱۰۰ گرایش و نهضت فقه معاصر سخن میگویند، چهرههای حوزوی بر پیوند با میدانهای واقعی جامعه تأکید دارند.
آیتالله محسن فقیهی با بیانی صریح، ضرورت خروج از فضای صرفاً نظری را گوشزد کرد و بیان داشت: «باید از محدودیت دروس کتابخانهای عبور کرد و حوزویان را برای حضور در میدان و خیابان جهت تحقق مفاهیم مقاومت و پایداری آماده ساخت.»
بنابراین آنچه در کلام همه این بزرگان، علما و اساتید حوزه های علمیه بهوضوح دیده میشود، ضرورت «عبور از حالت انفعالی» است. تمام این سخنان مستند، بر یک محور واحد تمرکز دارند که «حوزهی علمیه باید با حفظ میراث فقهی خود، به بلوغ «حکمرانی» متناسب با عصر زیست خود، برسد. این بزرگان متفقالقولند که اگر حوزه در لایههای آموزشی، سیاسی و تمدنی، خود را با اقتضائات جهانی انقلاب اسلامی همتراز نکند، رسالت تاریخی خویش را بهجا نیاورده است. به عبارت دیگر «پیشرو بودن» نه یک انتخاب تشریفاتی، بلکه یک ضرورت اجتنابناپذیر برای بقا و بالندگی جریان اصیل انقلاب اسلامی است.
نویسنده: سعید چراغی