عصر قم - عضو هیئت علمی گروه فقه و حقوق اسلامی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ، با تأکید بر اینکه بسیاری از آسیبهای متوجه کودکان ریشه در ناآگاهی والدین از نقش تربیتی خود دارد، گفت: اصلاح بستر خانواده پیش از هر چیز نیازمند آموزش نقشهای والدین و اصلاح رفتار آنان است.
به گزارش خبرنگار گروه جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا، هجدهمین پیشنشست همایش ملی «کودک، عرفان و سلامت معنوی» با حضور جمعی از استادان و پژوهشگران در پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی برگزار شد .
حجتالاسلام علی محمدی جورکویه عضو هیئت علمی گروه فقه و حقوق اسلامی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی مهمترین مسئله مغفولمانده را آموزش نقشهای والدین دانست و گفت: خانواده نخستین بستر شکلگیری شخصیت و تربیت کودک است، اما متأسفانه بسیاری از والدین نسبت به نقشهای خود آگاهی و تسلط کافی ندارند .
وی ادامه داد: پدر باید نقش پدری خود و مادر نیز نقش مادری خود را بشناسد و نسبت به مسئولیتهایی که در قبال فرزند بر عهده دارد، آگاهی پیدا کند .
حجت الاسلام محمدی جورکویه با بیان اینکه عوامل موازی تربیتی در سالهای اخیر افزایش یافتهاند، اظهار داشت: مدرسه، محیط اجتماعی، دوستان و بهویژه فضای مجازی حتی از سنین خردسالی با خانواده در عرصه تربیت کودک رقابت میکنند، اما با وجود همه این عوامل، نخستین محیطی که کودک با آن مواجه میشود خانواده و والدین هستند .
وی آموزش نقشهای والدین را یکی از اصلاحات اساسی در بستر خانواده دانست و تصریح کرد: بسیاری از آسیبهایی که امروز از ناحیه خانواده متوجه کودک میشود، ریشه در این دارد که والدین بهدرستی نسبت به نقش خود واقف نیستند .
این پژوهشگر با اشاره به آموزههای دینی و برخی دعاهای امام سجاد(ع) درباره مسئولیت انسان نسبت به کسانی که تحت ولایت او قرار دارند، گفت: وقتی والدین نسبت به نقش خود اشراف نداشته باشند، طبیعتاً نمیتوانند آن را بهدرستی ایفا کنند و این خلأ میتواند زمینهساز انحرافات عمیق در کودکان شود .
وی افزود: حمایت آموزشی از والدین در اسناد بینالمللی نیز مورد توجه قرار گرفته و در منابع دینی و تحقیقات جرمشناختی نیز بر نقش آگاهی والدین در پیشگیری از آسیبهای رفتاری و بزهکاری تأکید شده است .
اصلاح رفتار والدین، مقدم بر نصیحت فرزندان
حجت الاسلام محمدی جورکویه یکی دیگر از مباحث مغفول را اصلاح رفتار خود والدین عنوان کرد و گفت: وقتی از اصلاح بستر خانواده سخن میگوییم، باید مشخص شود که این اصلاح دقیقاً به چه معناست؛ یکی از مهمترین ابعاد آن، رفتار والدین است .
وی ادامه داد: گاهی برای تربیت فرزند سادهترین راه را انتخاب میکنیم و صرفاً میگوییم این کار را انجام بده و آن کار را انجام نده، در حالی که در آموزههای دینی، اگرچه گفتار و نصیحت اهمیت دارد، اما رفتار والدین تأثیر بسیار بیشتری بر فرزند میگذارد .
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی تأکید کرد: رفتار اعضای خانواده با یکدیگر، بهویژه رفتار والدین با هم و رفتار آنان با کودک، باید مورد توجه جدی قرار گیرد .
وی با اشاره به پیامدهای تنش در محیط خانواده اظهار داشت: اگر فضای خانواده متشنج باشد و والدین دائماً با یکدیگر جر و بحث کنند، هرچقدر هم فرزند خود را نصیحت کنند، آن نصیحت اثر لازم را نخواهد داشت؛ زیرا فضای متشنج خانه زمینه گوش دادن کودک به سخنان والدین را از بین میبرد .
حجت الاسلام محمدی جورکویه افزود: اگر کودک میان گفتار و رفتار والدین تناقض مشاهده کند، گفتار آنان اثر خود را از دست خواهد داد؛ بنابراین اصلاح روابط میان والدین و همچنین نحوه تعامل آنان با فرزند، از ارکان اصلاح بستر خانواده است .
وی همچنین بر ضرورت رعایت بهداشت و حریم جنسی در خانواده تأکید کرد و گفت: این موضوع در روایات نیز مورد توجه قرار گرفته و بیتوجهی به آن میتواند آثار مخربی بر کودکان داشته باشد .
اقتدار والدین با جایگاه مدیریتی تداخل دارد
عضو هیئت علمی گروه فقه و حقوق اسلامی پژوهشگاه درباره بحث «حفظ جایگاه آمرانه یا مدیریتی والدین» نیز گفت: به نظر میرسد تعبیر «مدیریتی» نسبت به «آمرانه» تعبیر مناسبتری باشد .
وی افزود: از سوی دیگر، این بحث با راهبرد «تقویت اقتدار والدین» تداخل دارد و تفکیک آنها دشوار است، مگر اینکه نویسندگان قصد داشته باشند این موضوع را از دو زاویه متفاوت بررسی کنند .
حجت الاسلام محمدی جورکویه با اشاره به استناد به آیه «قُوا أَنْفُسَکُمْ وَأَهْلِیکُمْ نَارًا» و روایت امام صادق(ع) گفت: این روایت لزوماً دلالت بر حفظ جایگاه آمرانه والدین ندارد؛ روایت بر امر به معروف و نهی از منکر تأکید میکند و میفرماید اگر آنان پذیرفتند، از آتش حفظ شدهاند و اگر نپذیرفتند، والدین وظیفه خود را انجام دادهاند .
وی تصریح کرد: بنابراین این روایت دلالت مستقیمی بر این ادعا که جایگاه آمرانه والدین باید حفظ شود، ندارد و در استناددهی باید به این نکته توجه کرد .
جداسازی کودک، اصلاح بستر خانواده نیست
وی در بخش پایانی سخنان خود به موضوع حمایت از خانوادههای بدسرپرست در اسناد بینالمللی پرداخت و گفت: اگر منظور از حمایت، جداسازی کودک از خانواده باشد، این موضوع دیگر در چارچوب اصلاح بستر خانواده قرار نمیگیرد؛ چراکه کودک از خانواده خارج شده است .
حجت الاسلام محمدی جورکویه افزود: البته در مقررات بینالمللی، در شرایط خاص و زمانی که هیچ راهی برای اصلاح شرایط خانواده وجود نداشته باشد، جداسازی کودک به عنوان آخرین راهکار پیشبینی شده است، اما حتی در همان اسناد نیز بر ضرورت پرهیز از این اقدام تا حد امکان تأکید شده است .
وی خاطرنشان کرد: در درجه نخست باید برای اصلاح خانواده تلاش کرد و جداسازی کودک باید به عنوان راهکار نهایی و در شرایط استثنایی مورد توجه قرار گیرد .