عصر قم - موضوع انتقام در دعاهای صحیفه سجادیه، نشان میدهد که از نگاه امام سجاد(ع)، انتقام تنها به قصاص قاتلان کربلا محدود نیست، بلکه ابزاری برای تحقق اراده الهی و آشکار شدن آثار گناه در دنیاست.
به گزارش سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، موضوع انتقام از قاتلان قائد شهید، دارای مبانی عقلی، فقهی و تمدنی فراوانی است که در نوشتههای قبلی به آن پرداخته شده است. در میان ائمه معصومین(ع)، در سیره امام سجاد(ع) به عنوان میراثدار کربلا، موضوع انتقام از قاتلان امام حسین(ع) مورد تأکید و توجه بوده و در دعاهای مختلف ایشان بر این موضوع تأکید شده است. به عنوان نمونه، در دعاها و نفرینهای ایشان، نام اشخاصی مانند «عبیدالله بن زیاد» و «حرمله بن کاهل»، «اهالی شام» و «بنیامیه» و تقدیر از عوامل گرفتن این انتقام، مانند مختار، دیده میشود که نمونه این سخنان را میتوان در منابع مختلف حدیثی یافت. اما در دعاهای صحیفه سجادیه، موضوع «انتقام» به گونهای بیان شده است که میتوان هم «جایگاه الهی آن»، هم درخواست برای قرار گرفتن در فهرست «انتقامگیرندگان» به عنوان «ابزارهای تحقق» این دستور الهی و هم خصوصیات و برخی از شرایط «انتقامگیرندگان» را مشاهده کرد.
روشن است که تفاوت انتقام میان انسانها و خداوند در این است که انتقام میان انسانها گاه برای «تشفی قلوب» و «خنکای دل» صورت میگیرد، اما در مورد خداوند، این سخن صحیح نیست و «ذیالانتقام» بودن خداوند، به معنای رؤیت و چشاندن «نتیجه عمل» به «گناهکاران» است. امام سجاد(ع) در فراز ۱۲ از دعای ۳۱ صحیفه سجادیه، که با موضوع «توبه» بیان شده است، از اینکه تأخیر در «انتقام» از گناههای انجامشده انسان توسط خداوند، باعث «پردهپوشی» و آبروداری شده است، خداوند را مورد تجلیل قرار میدهد:
«اللَّهُمَّ فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ الْقَنِی بِمَغْفِرَتِکَ کَمَا لَقِیتُکَ بِإِقْرَارِی، وَ ارْفَعْنِی عَنْ مَصَارِعِ الذُّنُوبِ کَمَا وَضَعْتُ لَکَ نَفْسِی، وَ اسْتُرْنِی بِسِتْرِکَ کَمَا تَأَنَّیْتَنِی عَنِ الِانْتِقَامِ مِنِّی. خدایا! پس بر محمّد و آلش درود فرست و با من با آمرزشت برخورد کن، چنانکه من با اعتراف به گناه با تو برخورد کردم؛ و مرا از لغزشگاههای گناهان برگیر، چنانکه خود را برای تو پست کردم؛ و به پردهپوشیات بر من پردهپوشان، چنانکه از انتقام گرفتن از من درنگ کردی.»
امام سجاد(ع) در فراز ۱۲۴ از دعای چهلوهفتم صحیفه، که به دعای عرفه مشهور است، از خداوند میخواهد که او را عامل و ابزار تحقق «انتقام» خداوند در میان مردم قرار دهد. روشن است که اگر شخصی قرار است «ابزار الهی» برای تحقق دستور خداوند باشد، باید براساس دستورات الهی و در حدود شرعی، موضوع انتقام را دنبال کند: «لَا تَبَعاً إِلَّا لِمَرْضَاتِکَ وَ لَا مُمْتَهَناً إِلَّا بِالِانْتِقَامِ لَکَ. مرا جز برای دنبال کردن خشنودیات و انتقام گرفتن از دشمنانت، به زحمت نینداز.»
اما روشن است که با توجه به محدودیتهای دنیایی، ممکن است امکان تحقق بخشی از انتقام فراهم شود یا اصولاً شرایط به گونهای شود که امکان انتقام فراهم نشود، همانگونه که امکان تحقق انتقام همه قاتلان واقعه کربلا فراهم نشد یا اصولاً امکان انتقام بسیاری از ائمه معصومین(ع) در دنیا ممکن نشد.
امام سجاد(ع) در فراز ۱۴ از دعای ۱۴ صحیفه سجادیه، از خداوند میخواهد که در صورت تأخیر در انتقام، او را در «نیت صادق» برای داشتن دیدگاه الهی به موضوع انتقام و «صبر دائم» برای فراموش نکردن و مأیوس نشدن از آن یاری دهد:
«اللَّهُمَّ وَ إِنْ کَانَتِ الْخِیَرَهُ لِی عِنْدَکَ فِی تَأْخِیرِ الْأَخْذِ لِی وَ تَرْکِ الِانْتِقَامِ مِمَّنْ ظَلَمَنِی إِلَی یَوْمِ الْفَصْلِ وَ مَجْمَعِ الْخَصْمِ فَصَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ، وَ أَیِّدْنِی مِنْکَ بِنِیَّهٍ صَادِقَهٍ وَ صَبْرٍ دَائِمٍ. خدایا! اگر خیر من نزد تو در این است که در گرفتن حقّم تأخیر افتد و انتقام از کسی که به من ستم روا داشته تا روز جدا شدن حق از باطل و جایگاه گردآمدن مدعیان فرو گذاشته شود، همان را در حقّ من اجرا کن؛ پس بر محمّد و آلش درود فرست و مرا از سوی خود، به نیّت راستین و پایداری همیشگی یاری ده.»
سید علیاصغر حسینی