عصر قم - استاد حوزه علمیه قم با استناد به آیات ۱۴۴ و ۱۴۶ سوره آلعمران، خونخواهی را مفهومی اجتماعی، تمدنی و فراتر از انتقام شخصی دانست و تأکید کرد: در منطق قرآن، خونخواهی به معنای استمرار راه شهید، تقویت جبهه حق، مقابله با نظام سلطه است.
به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، حجتالاسلام ذبیحالله نعیمیان، استاد حوزه علمیه قم، در نشست «مطالعه جامعهشناختی آیینهای خونخواهی» که در خبرگزاری رسا برگزار شد، حجتالاسلام ذبیحالله نعیمیان، استاد حوزه علمیه قم، در سخنانی با اشاره به دو آیه ۱۴۴ و ۱۴۶ سوره آلعمران، این آیات را از مهمترین مبانی قرآنی برای تبیین مفهوم مقاومت، خونخواهی و امتسازی دانست و اظهار داشت: آیات یادشده تنها به یک واقعه تاریخی اشاره ندارند، بلکه منشوری برای استمرار مسیر انبیا و جامعه مؤمنان در همه دورانها به شمار میروند.
وی با قرائت آیه «وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ...» و آیه «وَکَأَیِّنْ مِنْ نَبِیٍّ قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّیُّونَ کَثِیرٌ...» ابراز داشت: اگر بخواهیم آیهای را به عنوان منشور مجاهدت حوزویان معرفی کنیم، شاید کمتر آیهای به اندازه آیه ۱۴۶ سوره آلعمران چنین ظرفیتی داشته باشد. معمولاً درباره حوزههای علمیه، بیشتر به آیاتی که ناظر به تفقه در دین است استناد میشود، اما این آیه، چهرهای مجاهد از عالمان ربانی را ترسیم میکند که در کنار پیامبران، در میدانهای گوناگون جهاد حضور داشتهاند.
نعیمیان با اشاره به تعبیر «رِبِّیون کثیر» اظهار داشت: این همراهی را نباید صرفاً به نبرد نظامی محدود کرد، بلکه همه عرصههای جهاد از جمله جهاد تبیین، تبلیغ، فرهنگ و دفاع را در بر میگیرد. قرآن نیز ویژگی این انسانهای ربانی را در سه تعبیر «فما وهنوا»، «وما ضعفوا» و «وما استکانوا» بیان میکند که هر یک مرتبهای از شکست روحی انسان را نفی میکند.
وی افزود: «وهن» به معنای سستی اراده، «ضعف» به معنای کاهش توان اقدام و «استکانت» به معنای تسلیم و درماندگی در برابر دشمن است و قرآن هر سه حالت را از جامعه مؤمنان نفی کرده و در پایان میفرماید: «وَاللَّهُ یُحِبُّ الصَّابِرِینَ».
این استاد حوزه علمیه قم با اشاره به فضای نزول این آیات خاطرنشان کرد: این آیات پس از جنگ احد و در شرایطی نازل شد که شایعه شهادت پیامبر اکرم(ص) در میان مسلمانان منتشر شده بود. قرآن در چنین فضایی به جای دعوت به عقبنشینی، جامعه اسلامی را به استمرار راه پیامبر فرا میخواند و تأکید میکند که محور حرکت، شخص نیست، بلکه راه الهی است؛ ازاینرو فقدان رهبر الهی نباید موجب فروپاشی جبهه مؤمنان شود.
وی سپس با طرح مفهوم خونخواهی در قرآن اظهار داشت: یکی از خطاهای رایج، تقلیل خونخواهی به قصاص فردی است؛ در حالی که در جنایتهای سازمانیافته، مسئله تنها قتل یک فرد نیست، بلکه هدف، نابودی یک جریان الهی است. اگر گروهی برای ترور پیامبر اکرم(ص) همدست شوند، آیا صرف قصاص افراد، حقیقت آن جنایت را جبران میکند؟ قطعاً چنین نیست؛ زیرا آنان درصدد شکستن جبهه نبوت بودند.
نعیمیان ادامه داد: در چنین مواردی خونخواهی به معنای مقابله با جبههای است که آن جنایت را سامان داده و جلوگیری از تکرار همان مسیر است. از همین منظر، خونخواهی یک رهبر الهی یا فرمانده بزرگ هرگز مسئلهای شخصی یا خانوادگی نیست، بلکه موضوعی اجتماعی، تاریخی و تمدنی است.
وی با اشاره به عملکرد رسانههای غربی تصریح کرد: یکی از مهمترین تلاشهای رسانههای وابسته به غرب، تقلیل مفهوم خونخواهی و معرفی آن به عنوان رفتاری احساسی، قبیلهای و غیرعقلانی است. این رسانهها از یک سو آغازگری جنگ و تجاوز را پنهان میکنند و از سوی دیگر، مدافعان را جنگطلب معرفی میکنند تا دفاع مشروع را نیز اقدامی غیرعقلانی جلوه دهند.
این استاد حوزه علمیه قم افزود: متأسفانه گاهی همین گفتمان در داخل نیز بازتولید میشود و برخی در میانه میدان نبرد، صرفاً بر شعار صلح تأکید میکنند، بیآنکه شرایط تجاوز دشمن را در نظر بگیرند؛ در حالی که قرآن در میدان نبرد، عقبنشینی و تضعیف روحیه جبهه مؤمنان را نمیپذیرد.
وی اظهار داشت: البته ممکن است برخی از این مواضع ناشی از خطای تحلیلی باشد، نه همراهی آگاهانه با دشمن، اما حتی در این صورت نیز چنین تحلیلی، خطای محاسباتی است؛ زیرا دعوت به عقبنشینی در شرایط دفاع، عملاً به سود متجاوز تمام میشود.
نعیمیان با تأکید بر اینکه خونخواهی در شرایط تجاوز، دستکم به معنای دفاع و مقاومت است، خاطرنشان کرد: انتقام در چنین شرایطی مفهومی شخصی ندارد، بلکه همان ایستادگی در برابر تجاوز و جلوگیری از تحقق اهداف دشمن است.
وی در ادامه با اشاره به نظریه جنگ نامتقارن ابراز داشت: برخی با استناد به برتری قدرتهای بزرگی همچون آمریکا و رژیم صهیونیستی، هرگونه سخن از خونخواهی و مقاومت را غیرواقعبینانه میدانند؛ در حالی که جنگ امروز، جنگ نامتقارن است و برتری دشمن در برخی مؤلفهها، هرگز به معنای شکست قطعی طرف مقابل نیست.
این استاد حوزه علمیه قم افزود: در جنگ نامتقارن، شناخت نقاط آسیبپذیر دشمن اهمیت اساسی دارد. همانگونه که باید ظرفیتها و نقاط قوت جبهه خودی نیز بهدرستی شناسایی و فعال شود.
وی با تأکید بر اینکه نباید این مسئله را صرفاً در سطح نظامی تحلیل کرد، اظهار داشت: اگر از منظر تمدنی به موضوع نگاه کنیم، خونخواهی نیز معنایی فراتر پیدا میکند. جهان اسلام در طول تاریخ بارها درگیر رویاروییهای تمدنی بوده و امروز نیز جمهوری اسلامی ایران در متن یکی از مهمترین تقابلهای تمدنی با نظام سلطه قرار دارد.
نعیمیان با اشاره به اندیشه امام خمینی(ره) و رهبر معظم انقلاب گفت: هدف نهایی انقلاب اسلامی صرفاً حفظ یک دولت نیست، بلکه امتسازی است. انقلاب اسلامی، نظام اسلامی، دولت اسلامی و جامعه اسلامی، حلقههایی از مسیر شکلگیری امت اسلامی به شمار میروند.
وی با اشاره به بیانیه «حوزه پیشرو و سرآمد» رهبر معظم انقلاب تصریح کرد: مفهوم «فقه امتساز» بیانگر آن است که افق فقه اسلامی تنها اداره یک کشور نیست، بلکه ساختن امت اسلامی را دنبال میکند.
این استاد حوزه علمیه قم با بیان اینکه تحولات سالهای اخیر ظرفیت تازهای برای امتسازی ایجاد کرده است، اظهار داشت: مقاومت مردم غزه و ایستادگی جبهه مقاومت موجب شد بسیاری از مسلمانان جهان، ظرفیت جمهوری اسلامی را برای محوریت امت اسلامی با نگاه جدیدی ارزیابی کنند.
وی ادامه داد: از همین منظر میتوان از شکلگیری «امت شاهد» سخن گفت؛ امتی که با رفتار، مقاومت و الگوی خود، برای دیگر ملتهای مسلمان الهامبخش باشد، نه اینکه در پی کشورگشایی یا تحمیل اراده خود بر دیگران باشد.
نعیمیان با اشاره به تحولات عراق نیز اظهار داشت: سالها تلاش شد میان مرجعیت، حوزههای علمیه و هویت دینی عراق با جمهوری اسلامی فاصله ایجاد شود، اما رخدادهای سالهای اخیر نشان داد پیوندهای اعتقادی و ایمانی بسیار عمیقتر از این پروژههاست.
وی همچنین به افزایش همدلی میان مسلمانان اهل سنت با جریان مقاومت اشاره کرد و افزود: گزارشهای فراوانی از کشورهای اسلامی حکایت از افزایش احترام و اقبال نسبت به مقاومت دارد و این امر نشان میدهد ظرفیت امتسازی بسیار فراتر از مرزهای مذهبی و قومی است.
این استاد حوزه علمیه قم در ادامه با اشاره به بیانات رهبر معظم انقلاب درباره خونخواهی شهید سپهبد حاج قاسم سلیمانی اظهار داشت: اخراج آمریکا از منطقه یکی از مصادیق خونخواهی است، اما این مسئله نباید تنها به خروج نظامیان آمریکایی محدود شود؛ زیرا تا زمانی که سلطه سیاسی، اقتصادی و فرهنگی ادامه داشته باشد، اهداف خونخواهی به طور کامل تحقق نیافته است.
وی در پایان تأکید کرد: خونخواهی در منطق قرآن، صرفاً انتقام شخصی یا قصاص فردی نیست، بلکه استمرار راه شهید، تقویت جبهه حق، شکستن جبهه باطل و حرکت در مسیر امتسازی است. هر اندازه این مفهوم با چنین افقی فهم شود، ظرفیت آن برای بیداری امت اسلامی و شکلگیری تمدن نوین اسلامی نیز گستردهتر خواهد بود.