عصر قم - عضو هیئترئیسه مجلس خبرگان رهبری، با تبیین ابعاد قرآنی، فقهی و حقوقی مفهوم خونخواهی، تأکید کرد که انتقام در منطق اسلام یک واکنش مقطعی یا شخصی نیست، بلکه فرآیندی مستمر بر پایه سنتهای الهی است که از مقاومت، تولید قدرت، جهاد و نصرت الهی آغاز میشود.
به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا ، آیتالله عباس کعبی، عضو هیئترئیسه مجلس خبرگان رهبری، اظهار داشت: معارف اسلامی در حوزه انتقام و خونخواهی، عرصهای بسیار گسترده است و ابعاد فلسفی، کلامی، قرآنی، روایی، سیاسی، اجتماعی، فقهی و حقوقی را دربر میگیرد. مفاهیمی همچون انتقام، نصرت الهی، غلبه دین خدا، پیروزی جندالله، یاری پیامبران، نابودی ظالمان و چگونگی حمایت خداوند از رهبران الهی، همگی در قرآن کریم با یکدیگر ارتباط دارند و از دل این منظومه، هم سنتهای الهی و هم احکام فقهی قابل استنباط است .
استاد درس خارج حوزه علمیه قم ادامه داد: هنگامی که ظلم، طغیان و فساد به اوج میرسد و همه راههای اصلاح بسته میشود، خداوند متعال بر اساس سنت قطعی خود، به یاری اولیای الهی و مؤمنان برمیخیزد، جبهه حق را پیروز میکند و ظالمان، مفسدان و تبهکاران را به هلاکت میرساند . این سنت الهی در فرهنگ اهلبیت(ع) نیز تجلی یافته است. در زیارت وارث و زیارت عاشورا، امام حسین(ع) با عنوان « السلام علیک یا ثارالله وابن ثاره » مورد خطاب قرار میگیرد؛ تعبیری که بیانگر استمرار پرچم خونخواهی آن حضرت تا تحقق کامل عدالت الهی است .
عضو هیئت امنای مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) با اشاره به واژگان قرآنی مرتبط با انتقام اظهار کرد: در قرآن کریم، انتقام به معنای کیفر عادلانه الهی مطرح شده و با قصاص تفاوت دارد؛ زیرا قصاص، حق شخصی اولیای دم در پرونده قتل است، اما انتقام الهی ناظر به مقابله خداوند با جبهه ظلم و طغیان است .
آیتالله کعبی با قرائت آیات «إِنَّا مِنَ الْمُجْرِمِینَ مُنْتَقِمُونَ»، «فَانْتَقَمْنَا مِنْهُم» و «إِنَّ اللَّهَ عَزِیزٌ ذُو انْتِقَامٍ» از تفاوت انتقام با قصاص گفت و افزود: انتقام الهی پس از اتمام حجت، بر پایه عدالت و در برابر جبهه طاغوت و دشمنان پیامبران و رهبران الهی تحقق مییابد و هدف آن، حفظ حق، غلبه حق بر باطل و اجرای سنت تغییرناپذیر الهی است .
نماینده مردم خوزستان در مجلس خبرگان رهبری در ادامه شمارش واژههای قرآنی که کارکرد انتقام را دارد، به مفهوم «نصرت الهی» اشاره کرد و گفت: خداوند وعده داده است که مظلومان را تنها نخواهد گذاشت.«وَلَمَنِ انْتَصَرَ بَعْدَ ظُلْمِهِ فَأُولَ ٰ ئِکَ مَا عَلَیْهِمْ مِنْ سَبِیلٍ» یعنی دفاع پس از ظلم، مشروع است و هیچ ملامتی بر مظلومی که از خود دفاع میکند، وارد نیست . «إِنَّ اللَّهَ یُدَافِعُ عَنِ الَّذِینَ آمَنُوا » بیانگر دفاع از مؤمنان بهعنوان یک سنت الهی است.
وی با اشاره به اصل غلبه الهی با قرائت آیه «َاللَّهُ غَالِبٌ عَلَى أَمْرِه » و «کَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَرُسُلِی » خاطرنشان کرد: خداوند امر خود را غالب می کند و این غلبه، هم جنبه تکوینی دارد و هم جنبه تشریعی؛ بدین معنا که خداوند افزون بر حاکمیت تکوینی، راههای تحقق پیروزی را نیز از طریق تکالیفی همچون جهاد، امر به معروف و نهی از منکر بر بندگان واجب کرده است .
فرهنگ عاشورا، محور همبستگی و امتداد خونخواهی در جامعه اسلامی است
عضو هیئترئیسه مجلس خبرگان رهبری، با اشاره به وعده الهی درباره پیروزی جبهه حق اظهار کرد: «إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنَا وَالَّذِینَ آمَنُوا فِی الْحَیَاهِ الدُّنْیَا وَیَوْمَ یَقُومُ الْأَشْهَادُ » بر اساس این آیه، نصرت الهی تنها به آخرت اختصاص ندارد، بلکه مؤمنان و پیامبران الهی در دنیا نیز از پیروزی الهی بهرهمند میشوند. در تفسیر این آیه، از امام باقرنقل شده که امام حسین(ع) از جمله کسانی است که مشمول این وعده الهی و پیروز در دنیا هستند. در این روایت گریه بر سیدالشهدا(ع)، زنده نگهداشتن یاد مصائب آن حضرت، قرائت مقتل، زیارت امام حسین(ع) و تجدید عهد با ایشان را از عوامل شکلگیری پیروزی در جامعه اسلامی معرفی می شود؛ زیرا این اعمال، همبستگی اجتماعی، وحدت و فرهنگی را پدید میآورد که محور آن خونخواهی و دفاع از حق است .
وی تصریح کرد: این فرهنگ، امتداد جهاد و دفاع در راه خدا است و از منظر فقهی، یکی از جلوههای خونخواهی امام حسین(ع) به شمار میرود. توانمندیهای موشکی کشور که به همت شهید حسن طهرانیمقدم، شهید امیرعلی حاجیزاده و دیگر مجاهدان این عرصه شکل گرفت، ریشه در همین فرهنگ عاشورایی دارد. آنان این حرکت را در مجالس و مکتب حضرت اباعبدالله الحسین(ع) آغاز کردند و آن را تجلی فرهنگ خونخواهی و دفاع از اسلام میدانستند .
آیتالله کعبی با نقل خاطرهای از شهید حاجیزاده اظهار کرد: وی نقل میکرد که شهید طهرانیمقدم در یکی از مجالس حضرت اباعبدالله الحسین(ع) بر ضرورت تحول توان دفاعی کشور تأکید داشت و معتقد بود که برای یاری امام حسین(ع) باید از توان توپخانه عبور کرده و به فناوری موشکی دست یافت. این مسیر با توسل به حضرت فاطمه زهرا(س)، توکل بر خداوند و تلاش مستمر دنبال شد . همانگونه که امام خمینی(ره) فرمودند «گریه ما سیاسی است»، اشک بر سیدالشهدا(ع) تنها یک احساس عاطفی نیست، بلکه در مسیر خونخواهی، حفظ هویت اسلامی و استمرار مقاومت معنا پیدا میکند .
عضو هیئت امنای مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) ادامه داد: تشییع باشکوه و ملکوتی امام شهید در مسیر خونخواهی امام حسین است. حضور در مجالس بزرگداشت امام شهید و مقتل ایشان حرکت در مسیر خون خواهی است و این پرچم باید برافراشته بماند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به مفهوم «جندالله» در قرآن کریم پرداخت و بیان کرد: جندالله تنها به نیروهای نظامی محدود نمیشود، بلکه در منطق قرآن، فرشتگان، مؤمنان، عوامل طبیعی و امدادهای غیبی نیز در شمار سپاهیان الهی قرار دارند که در آیاتی نظیر « وَلِلَّهِ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْض» آمده است. اساس این سنت الهی، جبهه حق، پیامبران و اولیای الهی در نهایت پیروز خواهند شد و این پیروزی، وعده قطعی خداوند متعال است . گاهی این پیروزی در قالب تشکیل حکومت الهی تحقق مییابد؛ همانند حکومت حضرت داوود(ع) و حضرت سلیمان(ع) و در دوران معاصر نیز پیروزی انقلاب اسلامی بر رژیم پهلوی به رهبری امام خمینی(ره) را میتوان از همین سنخ دانست .
پیروزی جبهه حق جلوهای از سنت الهیِ انتقام است
استاد درس خارج حوزه علمیه قم ادامه داد: گاهی نیز انتقام الهی به صورت تکوینی و از طریق نابودی دشمنان تحقق پیدا میکند؛ همانگونه که سرنوشت اقوام نوح، عاد و ثمود در قرآن کریم بیان شده است. در مواردی نیز پیروزی پس از شهادت رهبر الهی و از مسیر ماندگاری مکتب او حاصل میشود که قیام حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و استمرار فرهنگ عاشورا نمونه روشن آن است .
وی تصریح کرد: قرآن کریم همچنین از نابودی تمدنهای ستمگر به عنوان یکی دیگر از جلوههای سنت الهی یاد میکند و بیان می دارد چه بسیار نسلها و تمدنهایی که پیش از آنان به سبب ظلم و فساد نابود شدند. علت هلاکت این جوامع، ظلم، فساد، تکذیب پیامبران، استکبار و طغیان در برابر فرمان الهی بوده است .
نماینده مردم خوزستان در مجلس خبرگان رهبری با اشاره به نمونههای قرآنی نصرت الهی به داستان حضرت نوح و حضرت موسی اشاره کرده و افزود: نزول ملائکه، ایجاد آرامش، ایجاد رعب در دشمن، هدایت دلهای مؤمنان و امدادهای غیبی سنت الهی در هدایت مؤمنان است. سنت الهی بر این است که اگر دشمنان با پیامبران و اولیای الهی درگیر شوند، سرانجام آنان نابودی در دنیا و سپس عذاب آخرت خواهد بود؛ مگر آنکه امت، رهبر الهی را تنها بگذارد که در این صورت، نصرت دین از مسیر شهادت و در امتداد تاریخ تحقق خواهد یافت.
آیتالله کعبی در ادامه اظهار کرد: خداوند درباره توطئه مشرکان علیه پیامبر اکرم(ص) میفرماید: «وَإِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ ۚ وَیَمْکُرُونَ وَیَمْکُرُ اللَّهُ ۖ وَاللَّهُ خَیْرُ الْمَاکِرِینَ » آنان برای زندانی کردن، کشتن یا تبعید پیامبر نقشه کشیدند، اما خداوند تدبیر آنان را خنثی کرد و بهترین تدبیرکنندگان است. نتیجه این سنت الهی، هجرت پیامبر اکرم(ص) به مدینه، تشکیل حکومت اسلامی، تشریع جهاد، پیروزی بر دشمنان، فتح مکه و گسترش تمدن اسلامی بود؛ بدین ترتیب، توطئه دشمنان به زمینهساز پیروزی اسلام تبدیل شد .
استاد درس خارج حوزه علمیه قم با تطبیق این سنت بر تاریخ انقلاب اسلامی گفت: امام خمینی(ره) نیز بر اساس همین سنت الهی، آماده شهادت بود. قیام ۱۵ خرداد، تبعید ایشان و سپس بازگشت پیروزمندانه پس از سالها، سرانجام به پیروزی انقلاب اسلامی انجامید؛ زیرا ملت ایران با وحدت و الهام از فرهنگ عاشورا، در کنار رهبری ایستاد و رژیم پهلوی را سرنگون کرد . ایستادگی ملت ایران در سالهای پس از انقلاب نیز در امتداد همین سنت الهی قرار دارد و شهادت رهبران و فرماندهان جبهه مقاومت نیز نقطه عطفی در استمرار مسیر خونخواهی و مقاومت امت اسلامی به شمار میرود ؛ شهادت قائد عظیم الشأن اتفاق بزرگی در مسیر خون خواهی ملت ایران است.
تولید قدرت در همه عرصهها از مهمترین تکالیف امت اسلامی در مسیر خونخواهی است
وی با قرائت آیه «َلَا یَحْسَبَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا سَبَقُوا ۚ إِنَّهُمْ لَا یُعْجِزُونَ» اظهار داشت: کافران هرگز گمان نکنند که بر جبهه حق پیشی گرفتهاند یا میتوانند اراده الهی را ناکام بگذارند، زیرا هیچ قدرتی توان مقابله با سنت قطعی خداوند را ندارد؛ در ادامه این آیه آمده «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّهٍ». بر اساس این آیات، دشمنان هرگز توان مقابله با اراده تکوینی خداوند را ندارند، اما این وعده الهی، مسئولیت امت اسلامی را ساقط نمیکند؛ بلکه مسلمانان موظفاند همه ظرفیتهای خود را برای تولید قدرت به کار گیرند .
استاد درس خارج حوزه علمیه قم تصریح کرد: مقصود از «قوه» در آیه شریفه، تنها قدرت نظامی نیست. قدرت فرهنگی، اجتماعی، رسانهای، سیاسی، دفاعی، امنیتی و نظامی، همگی در مفهوم جامع «قوه» جای میگیرند و فراهمسازی این توانمندیها، از مهمترین وظایف امت اسلامی در مسیر خونخواهی و دفاع از جبهه حق به شمار میرود؛ تبدیل ضعف به قدرت و تبدیل تهدیدها به فرصتها، از واجبات این مسیر است و همه مسئولان و آحاد مردم در تحقق آن مسئولیت دارند. حضور مردم در صحنه، پاسداری از آرمانهای انقلاب، ایجاد وحدت کلمه، خدمت به مردم و حفظ انسجام اجتماعی نیز در امتداد همین فرهنگ قرار دارد.
خونخواهی در منطق اسلام یک فرآیند تمدنی است، نه یک اقدام مقطعی
وی در ادامه خونخواهی در منطق اسلام را نه یک اقدام مقطعی، بلکه فرآیندی مستمر دانست و گفت: قصاص به مجازات قاتل محدود میشود، اما خونخواهی عمومی، یک حرکت تمدنی و اجتماعی است.
عض هیئت رئیسه مجلس خبرگان رهبری در ادامه به شیوههای نصرت الهی برای اولیای خدا اشاره کرد و گفت: نخستین شیوه، هدایت الهی است. خداوند از طریق وحی و هدایت، مسیر پیروزی را به بندگان خود نشان میدهد و در مواردی نیز با ایجاد بیداری در میان امتها، زمینه تحقق نصرت را فراهم میسازد . شیوه دیگر نصرت الهی، معجزه است که ویژه پیامبران الهی است؛ اما در عصر غیبت، امدادها و کرامتهای الهی جایگزین معجزات میشوند و آثار آن را میتوان در تحولات اجتماعی و سیاسی مشاهده کرد .
آیتالله کعبی با اشاره به آثار شهادت رهبر شهید انقلاب و رهبران جبهه مقاومت بیان کرد: حضور گسترده مردم در صحنه و انسجام ملی از جلوههای کرامت الهی و برکات خون امام شهید و این همبستگی، امری عادی نیست، بلکه جلوهای از نصرت و لطف ویژه الهی به شمار میرود؛ کشور ما 8 روز رهبر نداشت و خبرگان ملت نیز مانند ملت مبعوق شدند و انتخاب جانشین امام شهید از جلوه های کرامت الهی است.
استاد درس خارج حوزه علمیه قم با اشاره به دیگر جلوههای یاری الهی گفت: نزول آرامش بر دل مؤمنان، ایجاد رعب در دل دشمنان، امدادهای غیبی، ایجاد اختلاف در جبهه باطل، افزایش بصیرت و آگاهی مؤمنان، تقویت وحدت کلمه، استقامت در میدان و تثبیت گامهای جبهه حق، همگی از سنتهای الهی در یاری مؤمنان به شمار میروند . نابودی دشمنان الهی، در بسیاری از موارد به صورت تدریجی و در بستر تحولات تاریخی تحقق مییابد و بر اساس سنتهای الهی، جبهه باطل هرچند ممکن است در مقاطعی دستاوردهای تاکتیکی داشته باشد، اما تا الآن دچار خطاهای راهبردی متعدد شده است.
آیتالله عباس کعبی، عضو هیئترئیسه مجلس خبرگان رهبری، با تبیین ابعاد قرآنی مفهوم خونخواهی اظهار کرد: دشمنان تلاش میکنند با تحمیل جنگهای فرسایشی، جبهه حق را دچار فرسودگی کنند، اما این راهبرد با حضور مردم در صحنه و استمرار مقاومت بیاثر خواهد شد و در نهایت، پیروزی از آنِ جبهه حق خواهد بود .
وی در توضیح فرایند انتقام خاطرنشان کرد: از منظر قرآن کریم و روایات، الهیات انتقام مجموعهای از مفاهیم بههمپیوسته است. این فرآیند با ظلم و طغیان آغاز میشود، سپس خداوند اتمام حجت میکند، پس از آن صبر، استقامت و مقاومت مؤمنان شکل میگیرد، رهبران الهی امت را هدایت میکنند، نصرت الهی و حضور جندالله تحقق مییابد، حق بر باطل غلبه میکند و در نهایت، انتقام عادلانه الهی و هلاکت ظالمان محقق میشود . بر همین اساس، انتقام در منطق قرآن یک حادثه مقطعی نیست، بلکه فرآیندی مستمر در مسیر تحقق سنتهای الهی است که سرانجام به پیروزی جبهه حق و نابودی ستمگران میانجامد.
عضو مجلس خبرگان رهبری با اشاره به آیات سوره ابراهیم اظهار کرد: گفتوگوی پیامبران با اقوام خود، نمونه روشنی از این سنت الهی را به تصویر میکشد. در این آیات، توکل، صبر، استقامت و اعتماد به نصرت الهی بهعنوان ارکان حرکت مؤمنان معرفی شده و این مؤلفهها در امتداد فرهنگ خونخواهی و مقاومت قرار دارند. قرآن کریم در ادامه، تهدید دشمنان را نیز به خروج از سرزمین نقل می کند و در پاین می فرماید: «فَأَوْحَى ٰ إِلَیْهِمْ رَبُّهُمْ لَنُهْلِکَنَّ الظَّالِمِین» این آیات بیانگر سنت قطعی الهی در نابودی ستمگران است .
وی با بیان اینکه هرچه جایگاه شهید والاتر باشد، دامنه خونخواهی او نیز گستردهتر خواهد بود، خاطرنشان کرد: از همین رو، خونخواهی حضرت اباعبدالله الحسین(ع) با تحقق کامل عدالت جهانی پایان مییابد؛ در روایات آمده است که حضرت حجت(عج) هنگام ظهور، با شعار خونخواهی امام حسین(ع) قیام میکنند و اصلاح جهانی را بر محور عدالت الهی دنبال خواهند کرد. این نشان میدهد که خونخواهی سیدالشهدا(ع)، یک انتقام شخصی نیست، بلکه حرکتی جهانی برای برپایی عدالت است . خونخواهی حضرت آیت الله خامنه ای به دلیل جایگاه رهبری و هدایت امت، دامنهای فراتر از مرزهای جغرافیایی دارد.
آیت الله کعبی با تأکید بر مسیر خونخواهی با ادامه راه شهیدان، تقویت خودسازی، جامعهپردازی، تمدنسازی، حمایت از آرمان آزادی فلسطین و زمینهسازی برای تحقق عدالت جهانی استمرار مییابد گفت: اینمسیر تا تحقق کامل اهداف الهی پایان نخواهد یافت .
جهاد و مقاومت از منظر فقهی تعطیلبردار نیست
آیتالله عباس کعبی، عضو هیئترئیسه مجلس خبرگان رهبری، در بخش پایانی سخنان خود با تبیین ابعاد فقهی مفهوم خونخواهی اظهار کرد: بر اساس مبانی فقه اسلامی، خونخواهی به معنای استمرار جهاد و مقاومت در راه خدا است و نباید فرهنگ جهاد و مقاومت به فرهنگ تسلیم یا سازش تبدیل شود . فرهنگ تسلیم و سازش در نقطه مقابل فرهنگ خونخواهی قرار دارد. از اینرو، استمرار جهاد از منظر فقهی یک اصل اساسی است؛ البته این به معنای نفی مطلق مذاکره یا آتشبس نیست، زیرا در فقه اسلامی، «هدنه» یا آتشبس موقت در شرایط خاص پیشبینی شده است.
وی با اشاره به تقابل دائمی جبهه حق و باطل آیات قتال با کفار را تلاوت کرد و گفت: این آیات، استمرار مقابله با جبهه باطل را بهعنوان یک تکلیف شرعی تبیین میکنند؛ تقویت اقتدار ملی، تبدیل ضعف به قدرت، حرکت به سوی ایران پیشرفته، قوی، عزتمند و سربلند نیز در امتداد همین فرهنگ قرار دارد و از منظر فقهی، مصداقی از استمرار جهاد و خونخواهی محسوب میشود . پرچم جهاد نباید بر زمین گذاشته شود؛ زیرا پرچم جهاد، همان پرچم خونخواهی و مقاومت است. حتی اگر در مقاطعی صلح یا آتشبس موقت نیز شکل گیرد، این اقدام باید در راستای تقویت جبهه اسلام و استمرار جهاد باشد، نه به معنای سازش با دشمن . صلح حدیبیه نمونهای روشن از یک تدبیر راهبردی بود که زمینهساز پیروزیهای بعدی مسلمانان شد. این صلح در سال ششم هجری منعقد شد و در ادامه، به فتح خیبر در سال هفتم و سپس فتح مکه در سال هشتم هجری انجامید .
آیتالله کعبی از متوقف نشدن تاریخ جهاد در تاریخ صدر اسلام افزود: تشکیل حکومت اسلامی در مدینه، غزوه بدر، احد، مقابله با بنینضیر، جنگ احزاب، صلح حدیبیه، فتح خیبر، فتح مکه، غزوه تبوک و دیگر رخدادهای این دوره، همگی حلقههای یک مسیر پیوسته برای تثبیت و گسترش جامعه اسلامی بودند . امام خمینی (ره) مسئله فلسطین را از مهمترین محورهای تحقق فرج میدانستند و بر این باور بودند که آرمان آزادی فلسطین، امتداد خونخواهی همه شهیدان و مقابله با ظلم و تجاوز است .
وی با بیان اینکه در حقوق بینالملل، آنچه در ادبیات دینی از آن با عنوان خونخواهی و مقابله با تجاوز یاد میشود، در چارچوب دفاع مشروع قابل تبیین است، گفت: بر اساس ماده ۵۱ منشور سازمان ملل متحد، دفاع مشروع از حقوق شناختهشده دولتها است و تا زمان رفع تجاوز و مقابله با متجاوز استمرار دارد. از این منظر، مقابله با متجاوز و واداشتن او به پذیرش مسئولیت اقدامات خود، در چارچوب حق دفاع مشروع قابل تحلیل است .