عصر قم - در مجموعهای از مصاحبههای میدانی با طلاب فعال در شهرک مهدیه قم، پرچمگردانی شبانه در قالب برپایی موکب و حضور جمعی در حاشیه این شهرک، بهعنوان پدیدهای چندلایه با ابعاد دینی، اجتماعی و هویتی مورد بررسی قرار گرفت.
به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، در جریان یک مجموعه مصاحبه میدانی با طلاب فعال در شهرک مهدیه قم، دیدگاههای تعدادی از شرکتکنندگان درباره «پرچمگردانی» و برپایی موکبهای شبانه در حاشیه این شهرک گردآوری شد. این فعالیتها که در شبهای متوالی و در فضای عمومی و خیابانی انجام میشود، با محوریت در دست گرفتن پرچم و حضور جمعی در قالب موکب و تجمعهای فرهنگی ـ مذهبی شکل گرفته و از سوی شرکتکنندگان، حامل معانی اعتقادی، اجتماعی و سیاسی متعددی تلقی میشود.
این گزارش، تلاش دارد تصویری توصیفی از مهمترین محورهای مطرحشده در این گفتوگوها ارائه دهد.
پرچم به مثابه «شعائر الهی» و تقوای قلبی
بخش قابل توجهی از مصاحبهشوندگان، مبنای دینی و قرآنی برای این فعالیت ذکر کردهاند. در نگاه آنان، پرچمگردانی در این فضا، ذیل مفهوم «تعظیم شعائر الهی» قابل فهم است و به آیه «و من یعظّم شعائر الله فإنها من تقوى القلوب» استناد شده است.
بر این اساس، پرچم تنها یک نماد ظاهری یا ملی تلقی نمیشود، بلکه نشانهای از شعائر دینی و ارزشهای الهی دانسته شده که بزرگداشت آن، نوعی بروز تقوای درونی افراد است. در این نگاه، برافراشته نگه داشتن پرچم در مناسبتهای مذهبی و اجتماعی، امتداد همان تعظیم شعائر محسوب میشود و نوعی کنش دینی و اعتقادی به شمار میآید.
برخی مصاحبهشوندگان تأکید دارند که این پرچمها، در شرایط امروز، بهعنوان نمادهای آشکار هویت دینی و اجتماعی در فضای عمومی حضور دارند و این حضور، خود نوعی اعلام پایبندی به ارزشهای دینی تلقی میشود.
پرچم، هویت سیاسی و مفهوم «حرم»
در بخشی دیگر از گفتوگوها، پرچم جمهوری اسلامی بهعنوان نماد هویت سیاسی و حاکمیتی مورد توجه قرار گرفته است. برخی از مصاحبهشوندگان با اشاره به شرایط منطقهای و جهانی، بر این باورند که برافراشته ماندن این پرچم، نشانه استمرار یک نظام دینی در سطح حاکمیت است.
در همین چارچوب، به تعبیر شهید حاج قاسم سلیمانی درباره جمهوری اسلامی بهعنوان «حرم» اشاره شده است؛ برداشتی که بر اساس آن، حفظ این ساختار سیاسی، بهمنزله حفاظت از سایر ارزشها و مقدسات نیز تلقی میشود. در این نگاه، اگر این «حرم» آسیب ببیند، سایر لایههای فرهنگی و دینی نیز در معرض تهدید قرار خواهند گرفت.
از این منظر، پرچمگردانی نوعی اعلام وفاداری به این ساختار و تأکید بر ضرورت حفظ آن تا سطح یک وظیفه مستمر و همیشگی تعبیر شده است.
پرچم بهعنوان نماد ایستادگی و حضور در میدان
محور مهم دیگری که در مصاحبهها تکرار شده، مفهوم «حضور در میدان» و «ایستادگی» است. بسیاری از شرکتکنندگان پرچم را نماد حضور فعال در صحنه اجتماعی و سیاسی دانستهاند.
در این نگاه، بالا بودن پرچم به معنای ترک نکردن میدان و نشان دادن آمادگی برای مقاومت در شرایط سخت است. برخی نیز وضعیت کنونی را بهصورت «شبهجنگی» توصیف کردهاند و بر این باورند که در چنین شرایطی، برافراشته ماندن پرچم، نوعی اعلام آمادگی دائمی تلقی میشود.
این گروه، پرچم را نشانهای از زنده بودن جامعه و استمرار حیات سیاسی و اجتماعی کشور میدانند و معتقدند که افتادن یا پایین آمدن آن، در ادبیات تاریخی به معنای شکست یا ضعف تلقی شده است.
پیوند با فرهنگ عاشورا و مفهوم علمدارى
یکی از پرتکرارترین مضامین در این مصاحبهها، پیوند دادن مفهوم پرچم با فرهنگ عاشورا است. برخی از طلاب، پرچمداری امروز را ادامه همان نقش «علمدار» در واقعه عاشورا دانستهاند.
در این تحلیل، پرچم نه تنها یک نماد سیاسی یا ملی، بلکه نشانهای از استمرار یک سنت تاریخی ـ دینی معرفی شده است که ریشه در ادبیات عاشورایی دارد. در این چارچوب، نقش مردم در به دست گرفتن پرچم، بهعنوان ادامهدهنده مسیر تاریخی مقاومت تفسیر شده است.
برخی دیدگاهها نیز بر این نکته تأکید دارند که حضور مردم در این نقش، نشاندهنده نوعی آگاهی دینی و اجتماعی است که آنان را در موقعیت «حاملان پرچم» قرار میدهد.
بعد اجتماعی: همبستگی، عزت جمعی و هویت مشترک
در کنار ابعاد دینی و سیاسی، بخش مهمی از مصاحبهها به کارکرد اجتماعی این تجمعات اشاره دارد. برخی از شرکتکنندگان، پرچمگردانی را عاملی برای تقویت «عزت نفس جمعی» و همبستگی اجتماعی دانستهاند.
در این نگاه، تجمع شبانه و حضور جمعی در قالب موکبها، نوعی نمایش وحدت و انسجام اجتماعی است که میتواند حس تعلق به یک هویت مشترک را تقویت کند. این هویت مشترک، هم در سطح ملی و هم در سطح دینی تعریف میشود.
همچنین اشاره شده است که در عرصههای بینالمللی نیز پرچم کشورها نقش هویتی مهمی دارد و در برخی رویدادها، حساسیت نسبت به برافراشته ماندن یا دیده شدن آن، اهمیت نمادین پیدا میکند.
پرچم و مفهوم مقاومت در سطح جهانی
برخی مصاحبهشوندگان پرچم را فراتر از مرزهای ملی دانسته و آن را نمادی از «مقاومت» در سطح جهانی معرفی کردهاند. در این نگاه، پرچم نه صرفاً نشانه یک کشور، بلکه حامل یک گفتمان سیاسی و فرهنگی تلقی میشود.
بر اساس این دیدگاه، پرچم میتواند در سطح بینالمللی پیام ایستادگی در برابر ظلم یا سلطه را منتقل کند و به همین دلیل، برافراشته ماندن آن دارای معنا و اثرگذاری فراملی است.
جنبه تاریخی: پرچم بهعنوان نشانه حیات و شکست
در برخی مصاحبهها به کارکرد تاریخی پرچم در جنگها اشاره شده است. بر این اساس، پرچم در میدانهای نبرد، نشانه نظم، انسجام و ادامه حیات یک سپاه تلقی میشده و افتادن آن به معنای شکست یا از هم پاشیدن جبهه بوده است.
این نگاه تاریخی، در تحلیلهای ارائهشده به شرایط امروز نیز تعمیم داده شده و پرچمگردانی بهعنوان استمرار همان منطق تاریخی معرفی شده است؛ یعنی حفظ نماد به معنای حفظ انسجام و پایداری.
ابعاد انگیزشی و وفاداری سیاسی
در بخشی از گفتوگوها، انگیزههای سیاسی و وفاداری به نظام و رهبری نیز بهعنوان یکی از پشتوانههای این فعالیت مطرح شده است. برخی شرکتکنندگان تأکید کردهاند که حضور در این تجمعات، نوعی اعلام حمایت و ایستادگی در برابر مخالفان تلقی میشود.
در این چارچوب، بر ضرورت حفظ وحدت، جلوگیری از دوگانگی و استمرار تبعیت از مسیر واحد تأکید شده است. همچنین این حضور، بهعنوان نشانهای از آمادگی برای دفاع از کشور و آرمانهای آن معرفی شده است.
بعد هویتی و ملیگرایانه
در کنار ابعاد دینی و سیاسی، برخی مصاحبهشوندگان به جنبه ملیگرایانه پرچم نیز اشاره کردهاند. در این نگاه، پرچم سهرنگ ایران نماد تعلق خاطر به وطن و آمادگی برای دفاع از خاک کشور است.
این دیدگاه تأکید دارد که افراد با گرایشهای مختلف فکری نیز میتوانند زیر این پرچم مشترک قرار گیرند و نوعی هویت جمعی حول آن شکل بگیرد. این هویت، فراتر از تفاوتهای سیاسی و اجتماعی، بر مفهوم «وطن» تأکید دارد.
مجموع مصاحبههای انجامشده با طلاب فعال در شهرک مهدیه قم نشان میدهد که پدیده پرچمگردانی در این فضا، دارای لایههای متعدد معنایی است. از یکسو، این پدیده در چارچوب دینی و قرآنی و بهعنوان تعظیم شعائر الهی تفسیر میشود و از سوی دیگر، حامل معانی سیاسی، هویتی و اجتماعی است.
در سطح اجتماعی، این فعالیت بهعنوان عاملی برای تقویت همبستگی و عزت جمعی معرفی شده و در سطح سیاسی، بهعنوان نمادی از وفاداری و ایستادگی تلقی میشود. همچنین در سطح تاریخی و فرهنگی، این مفهوم با سنتهای عاشورایی و نقش علمدار در میدان نبرد پیوند خورده است.
در مجموع، از نگاه مصاحبهشوندگان، پرچم در این تجربه میدانی صرفاً یک نماد فیزیکی نیست، بلکه حامل شبکهای از معانی اعتقادی، تاریخی، اجتماعی و هویتی است که در قالب یک کنش جمعی شبانه در فضای عمومی بازنمایی میشود.