عصر قم - شیراز- اجلاسیه فصلی مدیران مدارس علمیه و معاونان تبلیغ استان فارس با موضوع «خانواده و جوانی جمعیت» صبح امروز با حضور مدیران مدارس علمیه، معاونان تبلیغ، اساتید حوزه و کارشناسان مسائل جمعیتی و خانواده آغاز به کار کرد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری رسا در شیراز، اجلاسیه فصلی مدیران مدارس علمیه و معاونان تبلیغ استان فارس با موضوع «خانواده و جوانی جمعیت» صبح امروز با حضور مدیران مدارس علمیه، معاونان تبلیغ، اساتید حوزه و کارشناسان مسائل جمعیتی و خانواده آغاز به کار کرد.
این اجلاسیه با هدف بررسی ابعاد مختلف تحولات جمعیتی کشور، تبیین چالشها و آسیبهای پیش روی نهاد خانواده، ارتقای سطح آگاهی و توانمندی مدیران و معاونان تبلیغ مدارس علمیه و بهرهگیری از ظرفیتهای علمی، فرهنگی و تبلیغی حوزههای علمیه در راستای ترویج فرهنگ فرزندآوری و تحکیم بنیان خانواده برگزار شده است.
در این برنامه، جمعی از اساتید و صاحبنظران حوزه جمعیت، خانواده و مسائل اجتماعی، با ارائه مباحث تخصصی و برگزاری کارگاههای آموزشی، ابعاد مختلف این موضوع راهبردی را مورد بررسی قرار میدهند. حجتالاسلام والمسلمین ساکی، مدیر ستاد راهبری جمعیت و خانواده حوزههای علمیه، حجتالاسلام والمسلمین خورشیدی، رئیس مجتمع قضائی خانواده شیراز، حجتالاسلام والمسلمین مزروعی و دکتر قاسمی از جمله اساتید و ارائهدهندگان مباحث تخصصی این اجلاسیه هستند.

مسئله خانواده و جوانی جمعیت از اولویتهای مهم فعالیتهای تبلیغی حوزههای علمیه است
حجتالاسلام والمسلمین محمودی، مدیر حوزه علمیه استان فارس، در ابتدای این اجلاسیه ضمن خیرمقدم به مدیران مدارس علمیه، معاونان تبلیغ و اساتید حاضر، بر ضرورت توجه جدی به موضوع خانواده و جوانی جمعیت تأکید کرد و این مسئله را از موضوعات مهم و تعیینکننده در آینده فرهنگی و اجتماعی کشور دانست.
وی با اشاره به اهداف برگزاری اجلاسیه فصلی مدیران و کارگاههای آموزشی مرتبط با خانواده و جمعیت اظهار داشت: یکی از اهداف اصلی این برنامه، ایجاد شناخت دقیقتر نسبت به مسائل و چالشهای جمعیتی کشور و فراهم کردن زمینه برای حضور مؤثرتر حوزههای علمیه در عرصه فرهنگسازی، ترویج فرزندآوری و تحکیم بنیان خانواده است.
مدیر حوزه علمیه استان فارس با بیان اینکه مسئله جمعیت و خانواده از موضوعاتی نیست که بتوان نسبت به آن بیتفاوت بود، افزود: تحولات جمعیتی کشور، کاهش تمایل به فرزندآوری، تغییر نگرشها نسبت به تشکیل خانواده و برخی آسیبهای اجتماعی مرتبط با روابط خانوادگی، ضرورت برنامهریزی و اقدام هدفمند را بیش از گذشته آشکار کرده است.
وی تصریح کرد: حوزههای علمیه به واسطه برخورداری از سرمایه عظیم علمی، دینی و تبلیغی و ارتباط مستمر با خانوادهها و اقشار مختلف جامعه، میتوانند نقش مؤثری در تبیین اهمیت تشکیل خانواده، ازدواج، فرزندآوری و تربیت نسل آینده ایفا کنند. این ظرفیت نباید صرفاً به مناسبتها و برنامههای مقطعی محدود شود، بلکه لازم است موضوع خانواده و جمعیت در متن فعالیتهای آموزشی، پژوهشی و تبلیغی حوزههای علمیه قرار گیرد.
حجت الاسلام والمسلمین محمودی با تأکید بر ضرورت توانمندسازی مدیران و معاونان تبلیغ مدارس علمیه خاطرنشان کرد: مدیران و معاونان تبلیغ در خط مقدم برنامهریزی و اجرای فعالیتهای فرهنگی و تبلیغی قرار دارند و آشنایی آنان با ابعاد علمی، اجتماعی، فرهنگی و حقوقی مسائل جمعیتی میتواند در ارتقای کیفیت برنامههای تبلیغی بسیار مؤثر باشد.
وی ادامه داد: مبلغان باید بتوانند متناسب با شرایط و اقتضائات جامعه، درباره اهمیت خانواده، مسئولیتپذیری زوجین، تربیت فرزند، آثار اجتماعی کاهش جمعیت و ضرورت توجه به نسل آینده با مردم گفتوگو کنند. در این مسیر، صرف بیان توصیههای کلی کافی نیست و باید با شناخت موانع و دغدغههای واقعی خانوادهها، راهکارهای مناسب و قابل اجرا ارائه شود.
مدیر حوزه علمیه فارس در پایان بر ضرورت تبدیل مباحث این اجلاسیه به برنامههای عملیاتی در مدارس علمیه تأکید کرد و خواستار بهرهگیری از ظرفیت مدیران، معاونان تبلیغ و شبکه مبلغان استان برای گسترش فرهنگ خانوادهمحوری و فرزندآوری شد.

همکاری حوزههای علمیه با نهادها برای حل مسائل خانواده و جمعیت ضروری است
در ادامه این نشست، حجتالاسلام مهدی پناهی، مدیر ارتباط با سازمانها و نهادهای حاکمیتی حوزههای علمیه، با تأکید بر ضرورت تعامل و همکاری مجموعههای حوزوی با دستگاهها و نهادهای مسئول در حوزه جمعیت و خانواده، بر اهمیت همافزایی ظرفیتهای علمی، فرهنگی و اجرایی برای مواجهه با چالشهای این عرصه تأکید کرد.
وی با اشاره به گستردگی مسائل مرتبط با خانواده و جمعیت اظهار داشت: موضوع خانواده و جوانی جمعیت دارای ابعاد مختلف فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، حقوقی و حتی مدیریتی است و طبیعتاً مواجهه با چنین مسئلهای نیازمند مشارکت و همکاری مجموعههای مختلف کشور است.
مدیر ارتباط با سازمانها و نهادهای حاکمیتی حوزههای علمیه افزود: حوزههای علمیه از یک سو دارای ظرفیت گستردهای در زمینه تبیین مبانی دینی و فرهنگی خانواده هستند و از سوی دیگر، به واسطه حضور مبلغان و روحانیون در نقاط مختلف جامعه، امکان ارتباط مستقیم با خانوادهها و شناخت مسائل و دغدغههای آنان را دارند. استفاده درست از این ظرفیت میتواند به ارتقای اثربخشی برنامههای مرتبط با جمعیت و خانواده کمک کند.
حجت الاسلام پناهی با بیان اینکه همکاری با نهادهای مرتبط نباید صرفاً به برگزاری جلسات و نشستهای مشترک محدود شود، خاطرنشان کرد: ضروری است تعامل حوزههای علمیه با دستگاههای حاکمیتی و اجرایی به سمت تعریف برنامههای مشخص، تقسیم مسئولیتها، شناسایی نیازها و پیگیری نتایج حرکت کند تا ظرفیتهای موجود به اقدامات مؤثر و ملموس تبدیل شود.
وی ادامه داد: در حوزههایی مانند ترویج ازدواج، حمایت فرهنگی از خانواده، تبیین اهمیت فرزندآوری، پیشگیری از آسیبهای اجتماعی و ارتقای آگاهی عمومی، مجموعههای حوزوی میتوانند در کنار دستگاههای مسئول نقشآفرینی کنند. البته تحقق این هدف مستلزم شناخت دقیق مأموریتها و ظرفیتهای هر مجموعه و ایجاد ارتباط منسجم میان آنهاست.
مدیر ارتباط با سازمانها و نهادهای حاکمیتی حوزههای علمیه همچنین بر ضرورت بهرهگیری از ظرفیت مدیران مدارس علمیه و معاونان تبلیغ در ایجاد ارتباط با نهادهای مرتبط در سطح استان تأکید کرد و افزود: شبکه تبلیغی حوزه میتواند با شناسایی مسائل بومی، انتقال دغدغههای خانوادهها و مشارکت در برنامههای فرهنگی و اجتماعی، به تکمیل چرخه سیاستگذاری و اجرای برنامههای مرتبط با خانواده و جمعیت کمک کند.

جمعیت یکی از مؤلفههای اساسی قدرت ملی و آیندهساز کشور است
در بخش تخصصی این اجلاسیه، دکتر قاسمی در کارگاه آموزشی «تحولات جمعیتی ایران؛ علل، پیامدها و چشمانداز آینده» به بررسی روندهای جمعیتی کشور و تأثیر این تحولات بر ابعاد مختلف اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و امنیتی پرداخت.
وی با تبیین جایگاه جمعیت در ساختار قدرت و توسعه کشور، اظهار داشت: جمعیت را نباید صرفاً از منظر تعداد افراد یک جامعه مورد بررسی قرار داد؛ بلکه ساختار سنی، ترکیب نسلی، میزان باروری، نسبت جمعیت جوان و سالمند، وضعیت نیروی انسانی و ظرفیتهای اجتماعی هر جامعه، از جمله مؤلفههایی هستند که در تحلیل وضعیت جمعیتی و پیشبینی آینده کشور اهمیت دارند.
قاسمی با اشاره به ارتباط مستقیم تحولات جمعیتی با مسائل اقتصادی و اجتماعی افزود: جمعیت جوان و برخوردار از تواناییهای علمی، تخصصی و مهارتی، یکی از مهمترین سرمایههای هر کشور برای تولید، نوآوری، کارآفرینی و پیشرفت اقتصادی است. در مقابل، کاهش مستمر سهم جمعیت جوان و افزایش نسبت سالمندان میتواند در بلندمدت ساختار اقتصادی و اجتماعی کشور را با چالشهای جدی مواجه کند.
وی با بیان اینکه کاهش باروری و تغییر ساختار سنی جمعیت، پیامدهایی فراتر از مسائل خانوادگی دارد، تصریح کرد: هنگامی که جامعه با کاهش جمعیت جوان مواجه میشود، این مسئله بهتدریج بر بازار کار، میزان نیروی انسانی فعال، نظام بازنشستگی، تأمین اجتماعی، هزینههای سلامت و حتی الگوی مصرف و تولید تأثیر میگذارد.
این کارشناس مسائل جمعیتی ادامه داد: در حوزه اقتصادی، سالمند شدن جمعیت میتواند نسبت جمعیت شاغل به جمعیت وابسته را تحت تأثیر قرار دهد و در صورت نبود برنامهریزی مناسب، فشار بیشتری بر منابع عمومی و نظامهای حمایتی وارد کند. از سوی دیگر، کاهش نیروی انسانی جوان و متخصص ممکن است ظرفیت تولید، رقابتپذیری اقتصادی و توان کشور در دستیابی به اهداف توسعهای را با محدودیت مواجه سازد.
قاسمی با اشاره به ابعاد اجتماعی تحولات جمعیتی خاطرنشان کرد: ساختار جمعیت بر روابط بیننسلی، الگوی زندگی خانوادگی، میزان حمایتهای اجتماعی و حتی سبک زندگی جامعه اثرگذار است. افزایش جمعیت سالمند، در کنار کاهش تعداد فرزندان در خانوادهها، میتواند الگوهای مراقبت و حمایت از سالمندان را تغییر دهد و مسئولیتهای بیشتری را بر دوش خانوادهها و نظام خدمات اجتماعی قرار دهد.
وی در ادامه به جایگاه جمعیت در مسائل سیاسی و امنیتی پرداخت و اظهار داشت: قدرت ملی صرفاً به برخورداری از منابع طبیعی، امکانات اقتصادی یا تجهیزات نظامی محدود نمیشود، بلکه سرمایه انسانی، پویایی نسلی، توان تولید و ظرفیت مشارکت اجتماعی نیز از مؤلفههای مهم اقتدار کشور به شمار میروند. از این منظر، تحولات جمعیتی میتواند در بلندمدت بر توان راهبردی و امنیت ملی تأثیرگذار باشد.
دکتر قاسمی همچنین با تأکید بر اینکه سیاستگذاری جمعیتی نیازمند نگاه بلندمدت است، بیان کرد: تصمیمهایی که امروز در زمینه تشکیل خانواده، فرزندآوری و حمایت از والدین اتخاذ میشود، آثار خود را در سالهای آینده نشان خواهد داد. به همین دلیل، نمیتوان مسائل جمعیتی را با برنامههای کوتاهمدت و اقدامات مقطعی مدیریت کرد، بلکه باید مجموعهای از سیاستهای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و حمایتی بهصورت هماهنگ دنبال شود.
وی با اشاره به ضرورت رفع موانع فرزندآوری افزود: در کنار فرهنگسازی، باید شرایطی فراهم شود که خانوادهها برای تشکیل زندگی و داشتن فرزند احساس امنیت و اطمینان بیشتری داشته باشند. مسائل اقتصادی، مسکن، اشتغال، هزینههای تربیت فرزند، نگرانیهای مربوط به آینده و تغییر نگرشهای فرهنگی از جمله عواملی هستند که باید در تحلیل رفتار جمعیتی جامعه مورد توجه قرار گیرند.
قاسمی در پایان، آگاهیبخشی و ارتقای شناخت عمومی نسبت به پیامدهای تحولات جمعیتی را ضروری دانست و بر نقش نهادهای فرهنگی و آموزشی، بهویژه حوزههای علمیه، در تبیین علمی و اجتماعی این موضوع تأکید کرد.

تحکیم خانواده نیازمند پیشگیری از آسیبها و تقویت بنیانهای اخلاقی و حقوقی است
در ادامه این اجلاسیه، حجتالاسلام والمسلمین خورشیدی، رئیس مجتمع قضائی خانواده شیراز، به تبیین چالشها و مسائل پیش روی خانواده در شرایط کنونی جامعه پرداخت و بر ضرورت توجه به ابعاد مختلف آسیبهای خانوادگی و اتخاذ رویکردی پیشگیرانه در مواجهه با این مسائل تأکید کرد.
وی با اشاره به تغییرات اجتماعی و فرهنگی و تأثیر آن بر روابط خانوادگی اظهار داشت: خانواده بهعنوان مهمترین نهاد اجتماعی، نقش اساسی در شکلگیری شخصیت افراد، تربیت نسل آینده و انتقال ارزشهای اخلاقی و فرهنگی دارد. هرگونه آسیب به بنیان خانواده، صرفاً به روابط میان زن و شوهر محدود نمیشود، بلکه میتواند آثار گستردهای بر فرزندان، محیط اجتماعی و سلامت عمومی جامعه بر جای بگذارد.
رئیس مجتمع قضائی خانواده شیراز با بیان اینکه مسائل و اختلافات خانوادگی از عوامل متعددی تأثیر میپذیرند، افزود: مشکلات اقتصادی، ضعف مهارتهای ارتباطی، ناآگاهی از حقوق و تکالیف متقابل، دخالتهای نادرست اطرافیان، تغییر سبک زندگی، انتظارات غیرواقعبینانه از زندگی مشترک و ضعف در مسئولیتپذیری از جمله موضوعاتی هستند که میتوانند زمینهساز بروز اختلافات و تنشهای خانوادگی شوند.
حجت الاسلام خورشیدی تصریح کرد: یکی از نکات مهم در مواجهه با مسائل خانواده این است که نباید تنها زمانی به فکر حل مشکل باشیم که اختلافات به مرحله بحرانی رسیده و پرونده قضائی تشکیل شده است. بخش مهمی از آسیبهای خانوادگی را میتوان از طریق آموزش، مشاوره، آگاهیبخشی و مداخله بهموقع کاهش داد و از تبدیل اختلافات کوچک به بحرانهای جدی جلوگیری کرد.
وی با تأکید بر اهمیت آموزش پیش از ازدواج و ارتقای مهارتهای زندگی مشترک خاطرنشان کرد: جوانان باید پیش از ورود به زندگی مشترک، شناخت مناسبی از مسئولیتهای ازدواج، مهارت گفتوگو، مدیریت اختلافات، شیوه حل تعارض و حقوق متقابل زوجین داشته باشند. زندگی مشترک صرفاً با علاقه و احساسات اولیه استمرار پیدا نمیکند، بلکه نیازمند آگاهی، تعهد، صبر، گذشت و مسئولیتپذیری است.
رئیس مجتمع قضائی خانواده شیراز همچنین به نقش مهم نهادهای فرهنگی و آموزشی در پیشگیری از آسیبهای خانواده اشاره کرد و گفت: دستگاه قضائی بهتنهایی نمیتواند متولی حل همه مشکلات خانواده باشد. بخش مهمی از این مسئولیت باید در مراحل پیشگیری و آموزش دنبال شود و در این زمینه، حوزههای علمیه، مدارس، مراکز مشاوره، رسانهها و نهادهای فرهنگی میتوانند نقش مکمل و مؤثری داشته باشند.
حجت الاسلام خورشیدی با تأکید بر ظرفیت روحانیت در ارتباط با خانوادهها افزود: مبلغان و روحانیون به دلیل برخورداری از ارتباط نزدیک با مردم و جایگاه فرهنگی و اجتماعی خود، میتوانند در شناسایی و کاهش بسیاری از آسیبهای خانوادگی نقشآفرین باشند. تبیین صحیح حقوق و تکالیف زوجین، ترویج اخلاق در خانواده، تقویت فرهنگ گفتوگو و مسئولیتپذیری و ارائه مشاورههای آگاهانه میتواند به تحکیم بنیان خانواده کمک کند.
وی در ادامه بر ضرورت نگاه جامع به موضوع خانواده تأکید کرد و افزود: برای تقویت نهاد خانواده باید از اقدامات جزیرهای فاصله گرفت و میان دستگاه قضائی، نهادهای فرهنگی، حوزههای علمیه و مجموعههای اجتماعی ارتباط و همکاری مؤثر ایجاد کرد.

برگزاری کارگاه تخصصی بررسی ابعاد گوناگون بحران سقط عمدی جنین
از دیگر برنامههای تخصصی این اجلاسیه، کارگاه آموزشی «بررسی ابعاد گوناگون بحران سقط عمدی جنین» با ارائه حجتالاسلام والمسلمین مزروعی است.
در این کارگاه، موضوع سقط عمدی جنین بهعنوان یکی از مسائل مرتبط با خانواده و تحولات جمعیتی مورد بررسی قرار میگیرد و ابعاد مختلف این مسئله از منظر دینی، اخلاقی، اجتماعی و فرهنگی در دستور کار قرار دارد.
پرداختن به موضوع سقط عمدی جنین از این جهت اهمیت دارد که مواجهه با این مسئله صرفاً با بیان احکام و توصیههای اخلاقی امکانپذیر نیست، بلکه شناخت زمینهها و عوامل مؤثر در شکلگیری آن، بررسی نگرانیها و مشکلات خانوادهها و توجه به ابعاد فرهنگی و اجتماعی آن نیز ضروری است.
در این چارچوب، آگاهیبخشی نسبت به اهمیت حفظ حیات جنین، تبیین مسئولیتهای فردی و اجتماعی، شناخت زمینههای بروز این پدیده و بررسی راهکارهای پیشگیرانه و حمایتی از جمله محورهایی است که میتواند در برنامههای آموزشی و تبلیغی حوزههای علمیه مورد توجه قرار گیرد.

تبیین ظرفیتهای حوزههای علمیه در راهبری مسائل جمعیت و خانواده
حجتالاسلام والمسلمین ساکی، مدیر ستاد راهبری جمعیت و خانواده حوزههای علمیه، نیز از دیگر اساتید و ارائهدهندگان مباحث تخصصی این اجلاسیه است که با توجه به مسئولیت و حوزه فعالیت خود، به موضوعات مرتبط با راهبری فعالیتهای حوزوی در عرصه جمعیت و خانواده میپردازد.
با توجه به اهمیت مسئله جمعیت در برنامهریزیهای کلان کشور، یکی از ضرورتهای اساسی، ایجاد هماهنگی میان ظرفیتهای آموزشی، پژوهشی، تبلیغی و فرهنگی حوزههای علمیه برای ورود هدفمند به این عرصه است.
حوزههای علمیه میتوانند با بهرهگیری از ظرفیت اساتید، مبلغان، پژوهشگران و مدیران مدارس علمیه، زمینه تبیین صحیح مسائل جمعیتی و پاسخگویی به پرسشها و شبهات خانوادهها را فراهم کنند. همچنین شناسایی موانع فرهنگی فرزندآوری، تقویت نگرش مثبت به تشکیل خانواده، تبیین جایگاه فرزند در آموزههای دینی و ارتقای مهارتهای تبلیغی در این حوزه، از موضوعات مهمی است که میتواند در برنامهریزیهای راهبردی حوزه مورد توجه قرار گیرد.

تأکید بر تبدیل آموزشهای تخصصی به برنامههای عملیاتی در مدارس علمیه
اجلاسیه فصلی مدیران مدارس علمیه و معاونان تبلیغ استان فارس در شرایطی با محوریت خانواده و جوانی جمعیت برگزار میشود که تحولات ساختار جمعیتی، کاهش نرخ باروری، افزایش سهم جمعیت سالمند و تغییر برخی الگوهای فرهنگی و اجتماعی، ضرورت توجه جدیتر به مسئله خانواده را دوچندان کرده است.
برگزاری چنین برنامههایی میتواند فرصتی برای آشنایی مدیران و معاونان تبلیغ با آخرین مباحث و تحلیلهای مرتبط با جمعیت و خانواده و همچنین ایجاد هماهنگی میان فعالان حوزوی برای طراحی برنامههای تبلیغی و فرهنگی باشد.
از مهمترین ضرورتهای پیش روی حوزههای علمیه در این زمینه، عبور از طرح مباحث کلی و حرکت به سمت برنامهریزیهای کاربردی و متناسب با نیازهای واقعی جامعه است؛ بهگونهای که مباحث مطرحشده در نشستها و کارگاههای تخصصی، در فعالیتهای تبلیغی، آموزشی و فرهنگی مدارس علمیه بازتاب پیدا کند.
در این مسیر، تقویت ارتباط مبلغان با خانوادهها، پاسخگویی به پرسشهای نسل جوان درباره ازدواج و فرزندآوری، تبیین اهمیت تربیت نسل آینده، توجه به مسائل حقوقی و اخلاقی خانواده و همکاری با دستگاههای مرتبط میتواند از جمله محورهای فعالیتی باشد.
همچنین ضروری است در کنار ترویج فرهنگ فرزندآوری، دغدغهها و مشکلات واقعی خانوادهها نیز مورد توجه قرار گیرد و نگاه تبلیغی و فرهنگی با شناخت شرایط اقتصادی و اجتماعی جامعه همراه باشد؛ چراکه فرهنگسازی مؤثر زمانی به نتیجه میرسد که ضمن تبیین ارزشها و مبانی دینی، راهکارهای واقعبینانه برای رفع موانع و حمایت از خانوادهها نیز مورد توجه قرار گیرد.
اجلاسیه فصلی مدیران مدارس علمیه و معاونان تبلیغ استان فارس با برگزاری این نشستها و کارگاههای تخصصی، درصدد است زمینه ارتقای دانش و توانمندی فعالان حوزوی در حوزه خانواده و جمعیت را فراهم کرده و با بهرهگیری از ظرفیت گسترده حوزههای علمیه، گامی در جهت تقویت فرهنگ خانوادهمحوری، ترویج فرزندآوری و تحکیم بنیان خانواده بردارد.

