عصر قم - شیوه استفاده علماء و مراجع معظم تقلید از اوقات فراغت، می تواند الگویی برای استفاده مناسب از ساعات عمر همراه با فعالیتهای موثر علمی در طول حیات هر انسانی باشد، اگر بدانیم که حاصل اوقات فراغت برخی از مراجع، چندین جلد کتاب شده است، بهتر می توان معنای این الگوگیری را دریافت.
به گزارش خبرگزاری بین المللی اهل بیت (ع)-ابنا- اختصاص بخشی از ساعتهای روز، به استراحت یا فراغت، از نیازهای فطری انسان است و هر انسان به تناسب خصوصیات و نیازهایی روانی خویش، در اوقات فراغت به فعالیتهای متنوعی می پرداخت، اگر چه تفاوتهایی میان اوقات فراغت و تفریح کردن در تعاریف روان شناسان و جامعه شناسان بیان شده است اما در این نوشته، منظور از اوقات فراغت، زمانی است که شخص، از فعالیتهای مرتبط با تعهدات فردی مانند پژوهش های فردی، فعالیتهای خانوادگی مانند حضور در جمع خانواده یا تعهدات اجتماعی مانند تعهدات شغلی، فارغ شده و ساعاتی را به تمایلات خود اختصاص می دهد.
روایات مختلفی در مورد نحوه استفاده از اوقات فراغت در منابع روایی، بیان شده است. به عنوان نمونه دعای شماره ۱۱ صحیفه سجادیه که به عنوان « وَ کَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ بِخَوَاتِمِ الْخَیْرِ، دعای آن حضرت به اینکه عاقبت ها ختم به خیر شود» شناخته می شود، در نزد برخی از شارحان صحیفه سجادیه به عنوان «دعای اوقات فراغت» نامیده شده است زیرا در فراز دوم آن این درخواست از خداوند می شود : « فَإِنْ قَدَّرْتَ لَنَا فَرَاغاً مِنْ شُغْلٍ فَاجْعَلْهُ فَرَاغَ سَلَامَهٍ لَا تُدْرِکُنَا فِیهِ تَبِعَهٌ ، وَ لَا تَلْحَقُنَا فِیهِ سَأْمَهٌ ، حَتَّی یَنْصَرِفَ عَنَّا کُتَّابُ السَّیِّئَاتِ بِصَحِیفَهٍ خَالِیَهٍ مِنْ ذِکْرِ سَیِّئَاتِنَا ، وَ یَتَوَلَّی کُتَّابُ الْحَسَنَاتِ عَنَّا مُسْرُوریِنَ بِمَا کَتَبُوا مِنْ حَسَنَاتِنَا، و اگر در جنب کار و کوشش، «فراغت و آسایشی» برای ما مقدّر کردهای، آن فراغت و آسایش را قرین سلامت قرار ده که در عرصهگاه آن، پیآمد بدی به ما نرسد و ملالت و دلتنگی به ما نپیوندد تا فرشتگان نویسندۀ بدیها با پروندهای پاک و خالی، از ثبت بدیهای ما چشمپوشی کنند و فرشتگان نویسندۀ خوبیها، به سبب خوبیهایی که از ما نوشتهاند، خوشحال و شادان باز آیند.» به بیان دیگر مهمترین ویژگی اوقات فراغت در این عبارت، داشتن فعالیتهایی است که پیامد بدی نداشته، ملالت و دلتنگی ایجاد نکند و نه تنها در اوقات فراغت، گناهی نشود، بلکه فعالیتهایی انجام شود که موجب شادمانی فرشتگان شود.»
در میان آثار مراجع معظم تقلید، می توان کتابهایی چند جلدی یافت که در اوقات فراغت ایشان تدوین شده است، به عنوان نمونه کتاب «داستان باستان» از آثار آیت الله العظمی نوری همدانی که در سال ۱۳۷۶ منتشر شد، از تالیفات اوقات فراغت ایشان است، مرحوم آیت الله محمدی اشتهاردی در مقدمه ای که بر این کتاب نوشته است آورده است: «کتاب حاضر کتاب حاضر محتوی فرازهایی از تاریخ قبل از اسلام و بعد از اسلام است که... حضرت آیت الله حسین نوری همدانی در مواقع فراغت جمع آوری کرده اند»
نکته جالب در این مقدمه آن است که این کتاب حاوی بخشی از یادداشت های آیت الله العظمی نوری همدانی است و به نظر می رسد مجموعه این یادداشت هایی که ایشان در اوقات فراغت خویش، نوشته اند، به چندین جلد برسد،تصور اینکه چندین جلد کتاب، حاصل اوقات فراغت یک شخص باشد، می تواند نمادی از سبک زندگی عالمانه یک شخصیت برجسته شیعی باشد. شیوه ای که برای هر علاقمند به علم و دانش می تواند درس آموز است.
یکی دیگر از نمونه های این گونه از تالیفات، بخش هایی از مجموعه پنج جلدی «جرعه ای از دریا» از آثار مرحوم آیت الله العظمی شبیری زنجانی است که با عنوان «طریقیات» در هر کدام از جلدهای این کتاب منتشر شده است. بخش هایی از صفحات این کتاب، حاصل گفتگوی شاگردان و استاد شبیری زنجانی در مسیر رفت و برگشت به کلاس یا در جمع های دوستانه و گاه در هنگام اوقات فراغت ایشان بیان شده است. این اثر به عنوان کتاب سال جمهوری اسلامی در سال ۱۳۹۱ شمسی انتخاب شده است.
بدون شک با بررسی زندگی دیگر مراجع تقلید می توان نمونه های دیگری از این آثار و نوشته هایی را یافت.
سید علی اصغر حسینی/ خبرگزاری ابنا
____
پایان پیام