عصر قم - یک فعال فرهنگی و مذهبی اهل ترکیه با تأکید بر اینکه انقلاب اسلامی دین را به عرصه اجتماعی و سیاسی بازگرداند، گفت: دفاع از مظلومان، از مهمترین ویژگیهایی است که پیام انقلاب اسلامی را فراتر از مرزهای ایران به ملتهای جهان منتقل کرده است.
اشاره: انقلاب اسلامی ایران با طرح پیوند دین و سیاست، احیای نقش اجتماعی اسلام و تأکید بر دفاع از مظلومان و مستضعفان، فراتر از مرزهای جغرافیایی ایران بر جریانهای فکری و فرهنگی جهان تأثیر گذاشت. این انقلاب با تکیه بر مبانی اعتقادی تشیع، اندیشه ولایت و پیام جهانی عدالتخواهی، زمینه آشنایی بسیاری از ملتها با اندیشههای امام خمینی(ره) را فراهم کرد. در این میان، انتقال پیام انقلاب اسلامی به جوامع مختلف، بهویژه در کشورهایی که با محدودیتهای رسانهای و فرهنگی مواجه بودند، اهمیت ویژهای دارد. در گفتوگو با این فعال فرهنگی و مذهبی اهل ترکیه که سالها در اروپا و ترکیه فعالیت داشته است، به بررسی ابعاد فرهنگی و جهانی انقلاب اسلامی، نقش امام خمینی(ره) و رهبر شهید در گسترش این اندیشه، تأثیر رسانههای غربی بر بازنمایی ایران، جایگاه جبهه مقاومت و ضرورت وحدت مسلمانان در برابر جریان استکبار پرداختیم.
در این راستا، خبرنگار سرویس فرهنگی و اجتماعی خبرگزاری رسا، با محمد اورهان فعال فرهنگی و مذهبی اهل ترکیه به گفتوگو نشسته است که مشروح این گفتوگو در ادامه تقدیم خوانندگان گرامی میشود.
رسا ـ ابتدا برای آشنایی مخاطبان، مختصری خودتان را معرفی بفرمایید.
بنده اهل ترکیه هستم و در هلند زندگی میکنم. در دو کشور اروپایی و همچنین ترکیه، در زمینه فعالیتهای فرهنگی، مذهبی و سیاسی مشغول هستم.
رسا ـ آشنایی شما با اندیشههای انقلاب اسلامی و حضرت امام خمینی(ره) چگونه شکل گرفت؟
انقلاب اسلامی زمانی به پیروزی رسید که بنده حدود ۱۲ سال داشتم و شاید حتی کمتر. در آن زمان، از طریق خانواده، دوستان و اطرافیان، مطالبی درباره افکار امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی میشنیدیم.
بعدها برای تحصیل علوم دینی به شهر دیاربکر رفتم. در آنجا با استادانی آشنا شدم که شناخت بیشتری از اندیشههای امام داشتند و همین مسئله زمینه آشنایی بیشتر من را فراهم کرد. البته در آن زمان اطلاعات ما چندان زیاد نبود؛ چراکه رسانهها نیز اخبار انقلاب اسلامی را بهصورت گسترده منعکس نمیکردند.
بهتدریج کتابهایی از شخصیتهای جمهوری اسلامی ایران، از جمله آثار امام خمینی(ره)، شهید مطهری و دکتر علی شریعتی ترجمه شد و در اختیار مردم قرار گرفت. این آثار موجب شد قشرهای مختلف، بهویژه علما و علاقهمندان به مسائل اسلامی، شناخت بیشتری از انقلاب اسلامی پیدا کنند.
البته در آن دوره، به دلیل شرایط سیاسی و حاکمیت نظامیان در ترکیه، محدودیتهایی برای انتشار و دسترسی به کتابها و رسالههای مرتبط با اندیشههای امام وجود داشت. با این حال، دوستان و علاقهمندان از راههای مختلف این آثار را به دست میآوردند و مطالب آن را در میان یکدیگر منتقل میکردند. برخی دوستان در استانبول نیز مجلههایی منتشر میکردند که در آنها درباره افکار و اندیشههای امام خمینی(ره) مطالبی نوشته میشد.
با گذشت زمان، آشنایی من با اندیشههای امام بیشتر شد. در ادامه، برای ادامه تحصیل با چند گزینه روبهرو شدم. شرایطی که در آنجا وجود داشت، برای تحصیل و حفظ هویت دینی خودم بهعنوان یک جوان مذهبی چندان مناسب نبود. سرانجام تصمیم گرفتم به ایران سفر کنم.
در آن زمان، با وجود اینکه از نظر مذهبی اهل سنت بودم و شناخت چندانی از تشیع نداشتم، ایران را برای ادامه تحصیل انتخاب کردم. در جامعهای زندگی میکردیم که دسترسی به علمای شیعه و منابع مربوط به تشیع بسیار محدود بود. بنابراین، سفر به ایران فرصتی برای آشنایی نزدیکتر با این اندیشهها به شمار میرفت.
رسا ـ به نظر شما مهمترین پیام فرهنگی انقلاب اسلامی برای ملتهای جهان چه بود؟
زمانی که انقلاب اسلامی به پیروزی رسید، دین عملاً از عرصه سیاسی و اجتماعی بسیاری از جوامع کنار گذاشته شده بود. دین را بیشتر بهعنوان یک موضوع اعتقادی میان انسان و خدا معرفی میکردند و برای آن در مسائل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جامعه نقش چندانی قائل نبودند.
در آن زمان، جهان تحت تأثیر دو جریان بزرگ قرار داشت؛ از یک سو امپریالیسم آمریکایی و از سوی دیگر کمونیسم شوروی. در چنین شرایطی، البته حرکتهای اسلامی در برخی کشورهای اهل سنت نیز وجود داشت؛ از جمله اخوانالمسلمین در مصر و جماعت اسلامی در پاکستان که شخصیتهایی همچون مولانا مودودی در آن نقش داشتند. این جریانها در بیداری اسلامی تأثیرگذار بودند، اما حرکتی که امام خمینی(ره) ایجاد کرد، از جهات مختلف ویژگیهای متفاوتی داشت و نمیتوان آن را با سایر حرکتها بهسادگی مقایسه کرد.
امام خمینی(ره) دینی را که از عرصه اجتماعی و سیاسی کنار گذاشته شده بود، دوباره به متن جامعه بازگرداند. ایشان نشان دادند که دین صرفاً مجموعهای از اعتقادات فردی نیست، بلکه برای اداره جامعه و حل مشکلات سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی نیز برنامه دارد. اساساً پیامبران الهی برای هدایت انسان در همه ابعاد زندگی مبعوث شدهاند.
این رویکرد موج تازهای در جهان ایجاد کرد. به اعتقاد من، حرکت امام چند ویژگی مهم داشت که آن را از سایر حرکتها متمایز میکرد.
نخست، جهانی بودن شعارهای امام بود.
شعارهای امام محدود به ایران یا حتی به جهان تشیع نبود. ایشان دفاع از مظلومان و مستضعفان و ایستادگی در برابر ظلم و استکبار را مطرح کردند. این پیام، یک پیام انسانی و جهانی بود.
برای مثال، وقتی از حقوق سیاهپوستان آفریقای جنوبی دفاع میکنید، این دفاع لزوماً به دلیل اشتراک دینی یا مذهبی نیست، بلکه به این دلیل است که جامعهای مورد ظلم قرار گرفته و حقوق آن پایمال شده است. همین نگاه در موضع امام نسبت به مسئله فلسطین نیز وجود داشت. ایشان فلسطین را بهعنوان مسئله اول جهان اسلام و قدس را بهعنوان مسئلهای مهم برای همه مسلمانان مطرح کردند.
این شعارها در آن زمان کمتر از زبان شخصیتهای سیاسی و مذهبی شنیده میشد و بیان چنین مواضعی شجاعت زیادی میخواست.
دوم، برخورداری از پشتوانه اعتقادی و مکتب تشیع بود.
یکی از ویژگیهای مهم حرکت امام، ارتباط عمیق میان رهبری و مردم بود. این ارتباط صرفاً یک رابطه سیاسی نبود، بلکه بر پایه اعتقاد شکل گرفته بود. امام با یک سخن یا یک فتوا میتوانستند میلیونها انسان را به حرکت درآورند.
این ویژگی از مبانی اعتقادی مکتب تشیع، بهویژه اعتقاد به ولایت و امامت، سرچشمه میگرفت. طرح نظریه ولایت فقیه از سوی امام نیز در شکلگیری و استمرار این حرکت نقش مهمی داشت.
سوم، شکلگیری این حرکت در سرزمینی با پیشینه تمدنی و تاریخی بود.
حرکتهای اسلامی در کشورهای مختلف سابقه داشتند؛ برای نمونه، در مصر و برخی کشورهای دیگر جریانهای اسلامی از سالها پیش فعالیت میکردند، اما بسیاری از آنها به نتایج مورد انتظار نرسیدند.
یکی از ویژگیهای انقلاب اسلامی این بود که در سرزمینی شکل گرفت که خود دارای پیشینهای چند هزار ساله در تمدن و تاریخ بود. بنابراین، نمیتوان نقش هویت و پیشینه تمدنی ایران را در این حرکت نادیده گرفت.
به اعتقاد من، انقلاب اسلامی بر چهار پایه استوار بود: نخست، اسلامی بودن؛ دوم، تشیع و اعتقاد به ولایت؛ سوم، برخورداری از پیام جهانی؛ و چهارم، پشتوانه تاریخی و تمدنی ایران. این چهار ویژگی در شکلگیری و پیروزی انقلاب نقش اساسی داشتند.
از سوی دیگر، امام زحمات فراوانی برای تربیت نیروهای فکری و علمی کشیدند. شخصیتهایی مانند شهید بهشتی و شهید مطهری در مکتب فکری ایشان تربیت شدند. این افراد همانقدر که با مکاتب اسلامی آشنایی داشتند، مکاتب مخالف اسلام، از جمله سرمایهداری، امپریالیسم و سوسیالیسم را نیز بهخوبی میشناختند.
این مسئله برای جهان تازگی داشت. تا پیش از آن، تصور رایجی وجود داشت که روحانی باید در مسجد بنشیند و صرفاً درباره مسائل عبادی و احکام فردی سخن بگوید؛ اما در مکتب امام، یک روحانی میتوانست در دانشگاه و محافل علمی حاضر شود و درباره فلسفه، اقتصاد، سیاست و مسائل اجتماعی بحث کند و در برابر مکاتب فکری دیگر، اندیشه اسلامی را مطرح سازد.
این اتفاق برای بسیاری از مردم جهان پدیدهای جدید بود و موجی فرهنگی، سیاسی و اعتقادی ایجاد کرد.
پیش از انقلاب اسلامی، شناخت جهان از تشیع بسیار محدود بود و گاهی تصویری نادرست از آن ارائه میشد. امام خمینی(ره) این دیوار را شکستند و زمینه آشنایی بیشتر مردم جهان با اندیشههای تشیع را فراهم کردند.
البته طبیعی بود که قدرتهای مخالف از گسترش چنین تفکری احساس خطر کنند. آنها برای جلوگیری از رسیدن پیام عدالتخواهی و استقلالطلبی انقلاب اسلامی به گوش مردم جهان، از ابزارهای مختلفی استفاده کردند؛ از جنگ و تحریم اقتصادی گرفته تا تحریم فرهنگی و رسانهای.
با وجود همه این تلاشها، این پیام به کشورهای مختلف رسید و توانست میلیونها انسان را با خود همراه کند.
رسا ـ به نظر میرسد یکی از موضوعات مهم در اندیشه امام، تمایز میان تشیع علوی و تشیع انگلیسی و همچنین اسلام ناب محمدی و اسلام آمریکایی باشد. ارزیابی شما از این مسئله چیست؟
به اعتقاد من، آنچه دشمن را نگران کرده، صرفاً مسائل مربوط به نفت و گاز ایران نیست. نفت و گاز ایران پیش از انقلاب نیز وجود داشت و ایران در آن زمان یکی از پایگاههای مهم نظامی آمریکا در منطقه بود.
آنچه امروز دشمن را نگران میکند، اندیشه و تفکری است که انقلاب اسلامی مطرح کرده است؛ یعنی تشیعی که دارای نگرش انقلابی است و در برابر ظلم و استکبار ایستادگی میکند.
امام خمینی(ره) از تشیع علوی در برابر تشیع انگلیسی سخن گفتند و میان اسلام ناب محمدی و اسلام آمریکایی تفاوت قائل شدند. امروز نیز به نظر من، کسانی که از تشیع انگلیسی حمایت میکنند، همان جریانهایی هستند که از اسلام آمریکایی پشتیبانی میکنند؛ زیرا در واقع در چارچوب اهداف و برنامههای قدرتهای بزرگ حرکت میکنند.
امکانات گستردهای که در اختیار این جریانها قرار میگیرد، قابل تأمل است. نمیتوان تصور کرد همه این امکانات صرفاً از طریق منابع معمول مذهبی تأمین میشود. میلیونها دلار در کشورهای مختلف هزینه میشود و مراکز و فعالیتهای متعددی در اختیار این جریانها قرار میگیرد.
از سوی دیگر، مشاهده میکنیم که در برخی کشورهای اروپایی، این جریانها با محدودیتهای چندانی مواجه نیستند و حتی در مواردی حمایت میشوند؛ اما مراکز و مراسم مذهبی دیگر با محدودیت روبهرو میشوند. این تفاوت برخوردها پرسشهای جدی ایجاد میکند.
رسا ـ حضرت امام خمینی(ره) بنیانگذار انقلاب اسلامی بودند، اما آنچه موجب تداوم و گسترش این انقلاب شد، رهبری امام شهید بود. ایشان نیز در تبیین اسلام ناب محمدی و تمایز آن با اسلام آمریکایی نقش مهمی داشتند. به نظر شما اندیشههای رهبر شهید چگونه در جهان منتقل شد؟ آیا فضای رسانهای غرب مانع انتشار این اندیشهها بود؟
به اعتقاد من، میان اندیشه امام خمینی(ره) و امام شهید تفاوتی وجود نداشت؛ امام شهید همان مسیر و همان اندیشه را ادامه دادند.
حفظ انقلاب از ایجاد انقلاب دشوارتر است. امام خمینی(ره) برای ایجاد انقلاب زحمات فراوانی کشیدند و پس از پیروزی انقلاب، مشکلات و چالشهای متعددی آغاز شد. در طول سالهایی که امام شهید رهبری انقلاب را بر عهده داشتند، آن بذری که امام خمینی(ره) کاشته بودند، به ثمر رسید و اندیشه انقلاب اسلامی در جهان گسترش پیدا کرد.
امروز کمتر کشوری را میتوان پیدا کرد که این تفکر به آن نرسیده باشد. با وجود تحریمها، تهدیدها و فشارهای مختلف علیه جمهوری اسلامی ایران، اندیشه انقلاب اسلامی توانسته است در نقاط مختلف جهان نفوذ کند.
به اعتقاد من، هنوز زمان شناخت کامل شخصیت و جایگاه امام شهید فرا نرسیده است و در آینده ابعاد بیشتری از نقش ایشان آشکار خواهد شد.
همانطور که در تاریخ از دوران پیش و پس از میلاد یا دوران پیش و پس از عاشورا سخن میگوییم، معتقدم در آینده از دوران پیش و پس از شهادت امام نیز سخن گفته خواهد شد؛ چراکه این شهادت مسیر تحولات را تغییر داد.
پس از شهادت ایشان، ایران جدیدی متولد شد؛ ایرانی که رسانههای غربی سالها آن را کشوری تهدیدکننده، مخالف صلح و حامی تروریسم معرفی میکردند، اما در یک مقطع، بسیاری از مردم جهان فرصت پیدا کردند واقعیتهای دیگری را درباره ایران مشاهده کنند.
سالها امپراتوری رسانهای غرب از طریق شبکههای تلویزیونی، رادیویی و رسانههای مختلف، ساعتها علیه انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی ایران تبلیغ کرده بود. این تبلیغات در کشورهای مختلف، از جمله ترکیه و کشورهای اروپایی، جریان داشت.
اما تحولات اخیر موجب شد بخشهایی از واقعیت برای مردم جهان آشکار شود. بسیاری متوجه شدند رسانههایی که پیشتر درباره ایران مطالبی منتشر میکردند، لزوماً منابع قابل اعتمادی نیستند و در مواردی دروغ، تهمت و اطلاعات نادرست منتشر کردهاند.
از سوی دیگر، فضای مجازی نیز این امکان را فراهم کرد که مردم از منابع و صداهای دیگری استفاده کنند و سخنان کسانی را بشنوند که تلاش میکنند حقیقت را بیان کنند. این مسئله به شکلگیری حرکتی در وجدان انسانها در نقاط مختلف جهان کمک کرد.
حرکت انقلاب اسلامی در مقطعی به بیداری اسلامی منجر شد. البته نتوانستیم این بیداری را بهدرستی رهبری و مدیریت کنیم و آن را به اهداف مورد نظر برسانیم. دشمن نیز از این شرایط سوءاستفاده کرد و با ایجاد جریانهایی مانند داعش، مشکلات فراوانی در منطقه به وجود آورد.
با این حال، امروز شاهد حرکتی هستیم که از مرزهای مذهب و دین فراتر رفته و به وجدان بشری ارتباط پیدا کرده است. این حرکت به برکت خون امام شهید و شهدای دیگر، از جمله شهید سیدحسن نصرالله و دیگر شهدای جبهه مقاومت، گسترش یافته است.
دشمن انتظار داشت با تحولات منطقه، جبهه مقاومت و حزبالله لبنان از بین بروند. تصور میکردند با اتفاقاتی که در سوریه رخ داد، دیگر اثری از مقاومت باقی نمیماند و با حمله به ایران نیز مردم پس از چند روز به خیابانها میآیند و در برابر نظام قرار میگیرند.
اما آنچه اتفاق افتاد، برخلاف پیشبینی آنها بود. حزبالله لبنان نهتنها از بین نرفت، بلکه با قدرت بیشتری در میدان حضور پیدا کرد.
در ایران نیز حمله دشمن بهجای ایجاد اختلاف و تضعیف نظام، موجب اتحاد و انسجام بیشتر مردم شد. دشمن تصور میکرد با فشار نظامی و حمله به ایران، مردم در برابر نظام قرار میگیرند، اما مردم برای دفاع از کشور و نظام در صحنه حاضر شدند.
حتی افرادی که پیشتر به کشورهای اروپایی رفته بودند، در شرایط جدید به ایران بازگشتند. این مسئله نشان میدهد که هویت و تمدن ایرانی و احساس تعلق به کشور، در شرایط تهدید خارجی اهمیت ویژهای پیدا میکند.
ما ممکن است در داخل کشور اختلافنظرهایی داشته باشیم، اما در برابر دشمن خارجی، این خون پاک امام شهید بود که توانست اتحاد و همبستگی بیشتری میان مردم ایران ایجاد کند.
از سوی دیگر، حرکت مقاومت که در گذشته بهصورت پراکنده و آرام در نقاط مختلف جهان شکل گرفته بود، امروز در حال تبدیل شدن به موجی گسترده است و امیدواریم بهزودی به نتیجه برسد.
رسا ـ یکی از موضوعاتی که رهبر شهید انقلاب درباره آن سخن گفته بودند، مبعوث شدن مردم بود. امروز شاهد حضور مستمر مردم در میدان و دفاع از انقلاب اسلامی هستیم. شما که در این تجمعات حضور داشتهاید، ارزیابیتان از حضور مردم چیست؟
همانطور که امام شهید فرمودند، مردم مبعوث خواهند شد. به اعتقاد من، امروز تنها مردم ایران مبعوث نشدهاند، بلکه در سطح جهان نیز نوعی بیداری و بعثت در حال شکلگیری است و مردم با حقایق بیشتری آشنا میشوند.
مقاومت مردم ایران با وجود گذشت این مدت طولانی و تحمل تحریمها، تهدیدها و مشکلات مختلف، واقعاً قابل توجه است. مردم همچنان در میدان حضور دارند و کشور و نظام خود را رها نکردهاند.
من نمیتوانم این مسئله را صرفاً بر اساس تحلیلهای سیاسی یا مکاتب فکری توضیح بدهم. به نظرم، این اتفاق چیزی جز معجزه نیست و چنین مقاومتی را تنها میتوان با مکتب عاشورا و عشق به امام حسین(ع) و ولایت تبیین کرد.
در تاریخ، نمونههای فراوانی از مقاومت وجود داشته است، اما اینکه مردم در چنین شرایطی و پس از گذشت این مدت، نهتنها خسته نشوند، بلکه روزبهروز از نظر روحی و امید به آینده قویتر شوند، اتفاقی کمنظیر است.
من برای سومین بار پس از حمله به ایران به این کشور سفر میکنم. هر بار که به ایران میآیم، حضور مردم را پررنگتر و روحیه آنها را قویتر میبینم.
مردم در مسیر اهداف خود ایستادگی میکنند و حاضر نیستند در برابر خواستههای دشمن عقبنشینی کنند. به همین دلیل معتقدم دشمن در رسیدن به اهدافش ناکام مانده و این ناکامی ادامه خواهد داشت.
امروز ایران را باید یکی از قدرتهای مهم جهان دانست. قدرت صرفاً به معنای برخورداری از اقتصاد بزرگ نیست. ممکن است کشوری مانند ژاپن از اقتصاد قدرتمندی برخوردار باشد، اما این بهتنهایی تعیینکننده جایگاه آن در معادلات جهانی نیست.
امروز جایگاه ایران بر پایه مکتب، تفکر، ایدئولوژی، مقاومت و دفاع از مظلومان شکل گرفته است. همین ویژگیها موجب شده ایران بهعنوان یک قدرت تأثیرگذار در منطقه و جهان شناخته شود.
رسا ـ یکی از موضوعات مهم، حفظ وحدت میان مسلمانان است. ایران چه نقشی میتواند در تقویت این وحدت داشته باشد؟ همچنین چگونه میتوان نسلهای آینده را با روحیه مقاومت و استکبارستیزی تربیت کرد؟
مصاحبهشونده: تمام تلاش دشمن در طول سالهای گذشته این بوده که میان مسلمانان اختلاف و تفرقه ایجاد کند. متأسفانه تا حدودی نیز در این زمینه موفق شده است. حوادث سالهای اخیر در سوریه، عراق و برخی کشورهای دیگر، نتایج تلخ این تفرقه را نشان داد.
به اعتقاد من، امروز چه شیعه و چه سنی باید مسئله مقاومت را در اولویت قرار دهند. مقاومت نباید صرفاً به یک مذهب یا گروه خاص محدود شود.
مقاومت یعنی ایستادن در برابر باطل، دفاع از مظلومان و حمایت از حقوق انسانهایی که مورد ظلم قرار گرفتهاند. هر کسی با هر مذهب، مشرب و مکتبی که در این مسیر قرار بگیرد، بخشی از جبهه مقاومت است.
امروز میتوان از جبهه مقاومت شیعی، جبهه مقاومت سنی و حتی جبهه مقاومت انسانی سخن گفت. آنچه این جریانها را به یکدیگر پیوند میدهد، دفاع از مظلومان و ایستادگی در برابر استکبار است.
بنابراین، به اعتقاد من، جبهه مقاومت میتواند محور وحدت مسلمانان و حتی محور وحدت همه مستضعفان جهان در برابر مستکبران باشد.
رسا ـ اگر در پایان سخنی با مردم ایران دارید، بفرمایید.
من حرف خاصی ندارم؛ فقط خدا را شکر میکنم که در طول عمرم این توفیق را پیدا کردم در کنار مردم ایران باشم و در خدمت آنها قرار بگیرم.
من این سرزمین را مکانی مقدس میدانم؛ زیرا پاکترین خونها در این سرزمین ریخته شده است. بودن در ایران و حضور در سرزمینی که خون شهیدان در آن جاری شده، برای من افتخار بزرگی است.
این سرزمین با خون پاکترین انسانها آمیخته شده است. از خداوند میخواهم به ما نیز توفیق دهد که بتوانیم راه این شهیدان را ادامه دهیم.