عصر قم - معاون فرهنگی، تبلیغی و رسانه های نوین دفتر تبلیغات اسلامی با تأکید بر ضرورت رفع موازی‌کاری در نهادهای تبلیغی، تشکیل شورای سیاست‌گذاری کلان با دو بازوی اجرایی و عملیاتی را برای سامان‌دهی نظام تبلیغ دین پیشنهاد کرد.
به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام والمسلمین سعید روستاآزاد، معاون فرهنگی، تبلیغی و رسانه های نوین دفتر تبلیغات اسلامی در چهارمین نشست از سلسله نشست‌های «جامعه‌شناسی حوزه و روحانیت» با موضوع «بایسته‌های نظام تبلیغ دین در وضع تعیینی نهاد روحانیت»، با اشاره به اهمیت نامه رهبر شهید انقلاب اسلامی خطاب به مسئولان نهادهای حوزوی و تبلیغی، این نامه را فرصتی مغتنم برای اصلاح نابسامانی‌های موجود در عرصه تبلیغ دین دانست و اظهار کرد: موازی‌کاری، فعالیت‌های تکراری و ناکارآمدی‌های ناشی از نبود تقسیم کار مشخص، بیش از همه مجموعه‌هایی را دچار مشکل کرده است که مستقیماً در عرصه تبلیغ و مدیریت فعالیت‌های تبلیغی حضور دارند.
معاون فرهنگی، تبلیغی و رسانه های نوین دفتر تبلیغات اسلامی با قدردانی از برگزارکنندگان این سلسله نشست‌ها افزود: برگزاری چنین جلساتی برای بررسی و گفت‌وگو درباره مسائل نهاد حوزه و روحانیت اهمیت فراوانی دارد؛ چراکه در سال‌های گذشته نیز تلاش‌هایی برای بررسی نابسامانی‌های این عرصه صورت گرفته، اما به نتیجه مشخصی منتهی نشده است. از این جهت، باید اهمیت این فرصت را شناخت و از ظرفیت گفت‌وگو میان مسئولان، فعالان و کنشگران حوزوی برای دستیابی به راهکارهای عملی استفاده کرد.
حجت‌الاسلام والمسلمین روستا آزاد با اشاره به سه محور چیستی، چرایی و چگونگی تحقق مطالبات رهبر معظم انقلاب اسلامی تصریح کرد: به نظر می‌رسد چیستی و چرایی نامه تا حدود زیادی روشن است و مسئله اصلی، چگونگی تحقق آن و رسیدن به وضع تعیینی در نهاد حوزه و روحانیت است. این مطالبه باید از سوی همه دستگاه‌ها و مجموعه‌های مخاطب جدی گرفته شود و برای اجرای آن مسیرهای مشخصی طراحی شود.
وی با تأکید بر اینکه تفکیک مورد نظر رهبر شهید انقلاب، تفکیک نهادی است، نه صرفاً تفکیک کارکردی، گفت: در این نامه به‌صراحت از دو نهاد متمایز حوزه و روحانیت سخن گفته شده و بر ضرورت تعیین جایگاه و مأموریت هر یک تأکید شده است. بر این اساس، نهاد حوزه باید در چارچوب مأموریت اصلی خود، یعنی تعلیم و تعلم دین، تعریف شود و نهاد روحانیت نیز متناسب با مأموریت‌های اجتماعی و تبلیغی خود سامان پیدا کند.
معاون فرهنگی، تبلیغی و رسانه های نوین دفتر تبلیغات اسلامی با اشاره به سابقه این تفکیک در اندیشه رهبر شهید انقلاب خاطرنشان کرد: این موضوع در دیدار سال های قبل ایشان با طلاب و فضلای تهران نیز مورد اشاره قرار گرفته بود. حتی در سیره امام خمینی(ره) نیز می‌توان توجه به این تمایز را مشاهده کرد؛ به‌گونه‌ای که ایشان با وجود فعالیت حوزه‌های علمیه، نهادی مستقل برای تقویت ظرفیت‌های تبلیغی طلاب و آماده‌سازی آنان برای کنشگری اجتماعی تأسیس کردند که بعدها به دفتر تبلیغات اسلامی تبدیل شد.
حجت‌الاسلام والمسلمین روستاآزاد با بیان اینکه ناکارآمدی‌های موجود بخشی از ضرورت تفکیک نهادی را آشکار می‌کند، اظهار داشت: رسیدن به وضع تعیینی در هر دو نهاد حوزه و روحانیت ضروری است و باید مشخص شود که هر مأموریت بر عهده کدام مجموعه قرار دارد. البته این فرایند ساده نیست؛ زیرا نهادهای موجود طی حدود ۳۰ تا ۴۰ سال به وضعیت فعلی رسیده‌اند و بازتعریف مأموریت‌ها و بازگرداندن هر مجموعه به جایگاه اصلی خود، نیازمند همکاری همه فعالان، مبلغان و دستگاه‌های تبلیغی است.
وی با تأکید بر اینکه وضع فعلی را نباید به معنای فقدان کامل نظم و ساختار دانست، افزود: در برخی بخش‌ها سازوکارهای مشخصی وجود دارد، اما این سازوکارها جامع و قاعده‌مند نیستند. تعدد دستگاه‌های متولی، پراکنده‌کاری و نبود نظام یکپارچه موجب شده است که فعالیت‌های تبلیغی گاه بدون هماهنگی و تقسیم مسئولیت انجام شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین روستاآزاد ادامه داد: یکی از مشکلات این است که فعالیت‌های میدانی و اجتماعی، به دلیل جذابیت و امکان ارائه گزارش سریع از نتایج، مورد توجه بیشتری قرار می‌گیرند؛ در حالی که تربیت، نگهداشت، آموزش و توانمندسازی علمی و تبلیغی طلبه، فرایندی زمان‌بر و نیازمند برنامه‌ریزی مستمر است. بنابراین باید هر مجموعه در جایگاه تخصصی خود قرار گیرد و تعامل میان دستگاه‌های آموزشی و متولیان میدان تبلیغ به‌درستی شکل بگیرد.
وی با اشاره به تجربه همکاری نهادهای تبلیغی در دهه ۶۰ و ۷۰ گفت: در آن دوره، دفتر تبلیغات اسلامی بیشتر مسئولیت تجهیز، آموزش و سازمان‌دهی طلاب را بر عهده داشت و سازمان تبلیغات اسلامی نیز مدیریت میدان تبلیغ را دنبال می‌کرد. این تقسیم کار در عرصه‌های مختلف، از جمله اعزام مبلغان به جبهه‌ها و مناطق روستایی، نتایج قابل توجهی داشت.
معاون فرهنگی، تبلیغی و رسانه های نوین دفتر تبلیغات اسلامی با اشاره به حضور گسترده طلاب در دوران دفاع مقدس بیان کرد: در آن مقطع، از میان طلاب حاضر در قم، نزدیک به هفت هزار طلبه از طریق دفتر تبلیغات اسلامی سازمان‌دهی و به جبهه‌ها اعزام شدند. بسیاری از این طلاب نیز چندین مرتبه در عملیات‌ها و مناطق مختلف حضور تبلیغی داشتند. این تجربه نشان می‌دهد که با وجود مدیریت مشخص میدان و وجود سازوکار هماهنگ برای فراخوان، آموزش، پشتیبانی و اعزام، می‌توان ظرفیت‌های حوزوی را به‌صورت مؤثر به کار گرفت.
حجت‌الاسلام والمسلمین روستاآزاد با بیان اینکه تغییر شرایط اجتماعی و گسترش مأموریت‌های دستگاه‌های مختلف به شکل‌گیری موازی‌کاری‌های کنونی منجر شده است، اظهار داشت: در سال‌های بعد، مأموریت‌های جدیدی به دفتر تبلیغات اسلامی و سازمان تبلیغات اسلامی اضافه شد و حوزه‌های علمیه نیز با طرح‌هایی همچون طرح هجرت، سفیران هدایت و اعزام طلاب از قم، حضور گسترده‌تری در عرصه تبلیغ پیدا کردند. مجموعه این تحولات، بدون شکل‌گیری تقسیم کار جامع، به تعدد متولیان و تداخل فعالیت‌ها انجامیده است.
وی با اشاره به ضرورت توجه به اقتضائات جدید تبلیغ دین تصریح کرد: امروز بخش قابل توجهی از جامعه در فضاهای رسمی تبلیغ حضور ندارد و در مقابل، فضای مجازی و شبکه‌هایی همچون اینستاگرام به عرصه‌ای گسترده برای عرضه محصولات و خدمات دینی تبدیل شده‌اند. در چنین شرایطی، حتی گاهی افرادی بدون برخورداری از تخصص دینی، محصولات و مطالبی با عناوین معنوی و آرامش‌بخش عرضه می‌کنند و مخاطبان نیز از آنها استقبال می‌کنند؛ در حالی که ظرفیت مبلغان متخصص و استادان حوزوی به‌درستی در این فضا به کار گرفته نشده است.
معاون فرهنگی، تبلیغی و رسانه های نوین دفتر تبلیغات اسلامی در تبیین راهکار پیشنهادی خود برای سامان‌دهی نظام تبلیغ دین گفت: پیشنهاد ما تشکیل یک شورای سیاست‌گذاری کلان است که وظیفه آن سیاست‌گذاری و نظارت باشد، نه تصدی‌گری و ورود مستقیم به فعالیت‌های اجرایی. این شورا می‌تواند با حضور چند شخصیت حقوقی از دستگاه‌های مرتبط و تعدادی از مبلغان آشنا با مسائل کشور، عرصه بین‌الملل، فضای مجازی و تعاملات اجتماعی تشکیل شود.
وی افزود: این شورا باید دو بازوی اجرایی و عملیاتی داشته باشد؛ بازوی نخست، مسئولیت پشتیبانی تبلیغ تا میدان را بر عهده بگیرد و موضوعاتی همچون آموزش، توانمندسازی، سازمان‌دهی مبلغان و تشکیل گروه‌های تخصصی تبلیغی را دنبال کند. بازوی دوم نیز مدیریت میدان تبلیغ را بر عهده داشته باشد و با شناسایی مستمر نیازهای جامعه، زمینه اعزام و فعالیت هدفمند مبلغان را فراهم کند. ارتباط مستمر این دو مجموعه می‌تواند به هماهنگی میان ظرفیت‌های آموزشی و نیازهای واقعی میدان منجر شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین روستاآزاد با اشاره به پیشنهادهای مطرح‌شده در جمع‌بندی جلسات مسئولان نهادهای تبلیغی خاطرنشان کرد: درباره ساختار شورای سیاست‌گذاری دو دیدگاه مطرح شده است؛ نخست تشکیل شورایی گسترده با حضور نمایندگان دستگاه‌های مختلف و دوم تشکیل شورایی محدودتر با حضور چند عضو حقوقی و تعدادی از مبلغان متخصص. به نظر می‌رسد بررسی دقیق این پیشنهادها و بازآفرینی ساختارهای موجود می‌تواند به شکل‌گیری نظامی جامع‌تر کمک کند.
وی در پایان با اشاره به ضرورت حفظ ارتباط متقابل نهاد حوزه و نهاد روحانیت گفت: یکی از نگرانی‌های مهم این است که با محدود شدن مأموریت نهاد حوزه به تعلیم و تعلم، ارتباط آن با مسائل اجتماعی و نیازهای فرهنگی و تبلیغی جامعه کمرنگ شود. حوزه نباید نسبت به تحولات بیرونی و نیازهای میدان تبلیغ بی‌تفاوت باشد؛ بلکه باید میان آموزش، پژوهش و تربیت طلبه با مأموریت‌های اجتماعی و تبلیغی روحانیت ارتباطی منطقی و مستمر برقرار شود. تحقق وضع تعیینی در گرو آن است که این دو نهاد ضمن برخورداری از مأموریت‌های مشخص، مکمل یکدیگر باشند و برای ارتقای اثربخشی و کارآمدی نظام تبلیغ دین همکاری کنند.