عصر قم - استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر نقش حوزه‌های علمیه در تدوین مبانی فلسفی و اخلاقی هوش مصنوعی، گفت: باید قواعد اخلاق اسلامی به دستورالعمل‌های عملی برای هدایت رفتار سامانه‌های هوشمند تبدیل شود تا جامعه صرفاً مصرف‌کننده این فناوری‌ها نباشد.
حجت‌الاسلام سید محمد سادات منصوری، استاد حوزه و دانشگاه، در گفت‌وگو با خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، با تأکید بر نقش مراکز مطالعاتی حوزوی در تمدن‌سازی نوین اسلامی، گفت: حوزه‌های علمیه می‌توانند در بخش‌های مختلف علوم انسانی، به‌ویژه فلسفه اسلامی و حکمت عملی، مبانی نظری و اخلاقی هوش مصنوعی اسلامی را فراهم کنند.
وی با تشبیه فلسفه اسلامی به فوندانسیون علوم انسانی اظهار کرد: فلسفه، بنیان شکل‌گیری علومی همچون انسان‌شناسی، جامعه‌شناسی و علوم سیاسی است؛ ازاین‌رو، در بحث هوش مصنوعی و هوش مصنوعی اسلامی نیز فلسفه علم و مبانی فلسفی از اهمیت اساسی برخوردارند و حوزه‌های علمیه می‌توانند در این عرصه نقش‌آفرینی کنند.
حجت‌الاسلام سادات منصوری با اشاره به اهمیت حکمت عملی و اخلاق در توسعه هوش مصنوعی افزود: یکی از مسائل مهم در این حوزه، طراحی سامانه‌های خودمختار است که بدون دخالت مستقیم اپراتور، قدرت تصمیم‌گیری دارند؛ مانند برخی سلاح‌های هوشمند که خود درباره انتخاب هدف و نحوه مواجهه تصمیم می‌گیرند.
وی با تأکید بر ضرورت تدوین مبانی اخلاقی برای چنین فناوری‌هایی تصریح کرد: باید مشخص شود هوش مصنوعی تا چه اندازه مجاز است در زندگی و حقوق انسان‌ها مداخله کند و تصمیم‌های آن بر چه مبانی اخلاقی استوار باشد. اگر مبنای طراحی این فناوری‌ها صرفاً اخلاق کارکردگرا و دستیابی به نتیجه باشد، ممکن است پیروزی و کارآمدی بر حفظ جان انسان‌ها اولویت پیدا کند.
استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به پیامدهای اخلاقی استفاده از سلاح‌های هوشمند و حمله به اهداف غیرنظامی، خاطرنشان کرد: مبانی اخلاق اسلامی باید به‌گونه‌ای تدوین شود که صرفاً به بیان قواعد کلی محدود نباشد، بلکه بتواند دستورالعمل‌ها و سازوکارهای عملی در اختیار مهندسان و طراحان هوش مصنوعی قرار دهد تا رفتار سامانه‌های هوشمند بر اساس ضوابط اخلاقی تنظیم شود.
وی با اشاره به مخاطرات رویکردهای صرفاً کارکردگرایانه در اخلاق هوش مصنوعی، اظهار کرد: اگر مبنای اخلاقی سامانه‌های هوشمند صرفاً دستیابی به نتیجه و پیروزی باشد، ممکن است حفظ جان انسان‌ها و جلوگیری از تلفات در اولویت قرار نگیرد؛ چنان‌که در حمله به مدرسه میناب و شهادت کودکان بی‌گناه، چنین رویکردی قابل مشاهده است.
حجت‌الاسلام سادات منصوری در پایان با اشاره به حرکت تمدن بشری به سمت هوشمندسازی ابعاد مختلف زندگی تأکید کرد: اگر اکنون روی مبانی اصلی و قواعد رفتاری ابزارهای هوشمند کار نکنیم، در آینده صرفاً مصرف‌کننده این فناوری‌ها خواهیم بود و ناچار باید پیامدهای آن را بپذیریم، بدون آنکه امکان تأثیرگذاری جدی بر مسیر توسعه و عملکرد آنها را داشته باشیم.
نویسنده: علی رشیدیان