عصر قم - استاد حوزه علمیه و دانشگاه، با تبیین ابتکارات حکمرانی رهبر انقلاب در دوره جدید، تأکید کرد: تداوم مسیر انقلاب به تقویت وحدت ملی، حفظ اعتماد عمومی و پیوند راهبردهای رهبری با مطالبات مردم وابسته است.
حجت‌الاسلام محمدرضا حسن‌بیگی، معاونت راهبردی موسسه میقات جوانان انقلاب اسلامی در گفت‌وگو با خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، با تشریح ابتکارات حکمرانی آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای پس از شهادت رهبر شهید انقلاب، مدیریت انتقال رهبری، تقویت حضور مردم، برجسته‌سازی وحدت ملی و خنثی‌سازی تهدیدهای دشمن را از مهم‌ترین محورهای حکمرانی در دوره جدید دانست و تأکید کرد که موفقیت این رویکردها به تبدیل پیام‌های راهبردی به سیاست‌های اجرایی، تقویت اعتماد عمومی و حل مسائل مردم وابسته است.
وی با اشاره به ضرورت بررسی شرایط تاریخی دوره پس از شهادت رهبر شهید انقلاب، اظهار داشت: فقدان رهبر انقلاب در شرایط جنگی، با مجموعه‌ای از تهدیدهای امنیتی، فشارهای خارجی، نگرانی‌های اجتماعی و مخاطرات اقتصادی همراه بود. در چنین وضعیتی، مسئله صرفاً انتخاب رهبر جدید نبود، بلکه این پرسش اهمیت داشت که آیا نظام سیاسی جمهوری اسلامی با وجود سابقه چند دهه‌ای خود می‌تواند تداوم نهادی‌اش را حفظ کند، جامعه را در صحنه نگه دارد و مانع تبدیل یک شوک بزرگ به بحرانی پایدار شود.
این مبلغ عرصه جهاد تبیین افزود: از منظر علم حکمرانی، پاسخ به این مسئله را می‌توان در سه محور تداوم نظام، حفظ سرمایه اجتماعی و نگه‌داشتن مردم در میدان و همچنین تبدیل تهدیدها به ظرفیت‌های راهبردی بررسی کرد. پیام‌های رسمی حضرت آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای نیز محورهایی را برای تحلیل این دوره آشکار می‌کند؛ البته باید میان جهت‌گیری‌های اعلام‌شده در پیام‌ها و نتایج عملی سیاست‌ها تفکیک قائل شد، زیرا ارزیابی نهایی حکمرانی به شواهد اجرایی و نتایج قابل اندازه‌گیری نیاز دارد.
مدیریت انتقال رهبری و جلوگیری از خلأ حکمرانی
حجت‌الاسلام حسن‌بیگی، نخستین ابتکار حکمرانی در دوره جدید را مدیریت انتقال رهبری و جلوگیری از ایجاد خلأ در ساختار تصمیم‌گیری کشور دانست و گفت: پس از شهادت حضرت آیت‌الله سید علی خامنه‌ای، فرایند انتخاب رهبر جدید از سوی مجلس خبرگان رهبری در چارچوب قانون اساسی دنبال شد و در هفدهم اسفندماه، آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای به‌عنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی معرفی شد.
وی تصریح کرد: اهمیت این رخداد در شرایط جنگی و با وجود تهدیدهای امنیتی، از منظر حکمرانی آن است که تداوم نظام نباید به حضور فیزیکی یک فرد وابسته بماند، بلکه نهادهای قانونی، سازوکارهای انتقال مسئولیت و آمادگی ساختارهای تصمیم‌گیری باید امکان مدیریت دوران گذار را فراهم کنند. انتقال موفق قدرت صرفاً به معنای معرفی جانشین نیست، بلکه حفظ قابلیت تصمیم‌گیری، تداوم خدمات عمومی، انسجام فرماندهی و جلوگیری از شکل‌گیری احساس بی‌ثباتی در جامعه را نیز در بر می‌گیرد.
حجت‌الاسلام حسن‌بیگی خاطرنشان کرد: یکی از شاخص‌های مهم ارزیابی این دوره، میزان موفقیت نهادهای کشور در حفظ استمرار تصمیم‌گیری و پاسخ‌گویی به نیازهای مردم است؛ به‌گونه‌ای که تغییر در رأس نظام سیاسی به اختلال در روند اداره کشور منجر نشود.
مردم؛ بخشی از قدرت و سرمایه راهبردی کشور
وی دومین ابتکار را تبدیل حضور مردم به سرمایه‌ای راهبردی عنوان کرد و افزود: در پیام‌های اولیه رهبر جدید، نقش مردم صرفاً به حمایت سیاسی محدود نشده، بلکه بر حضور مؤثر آنان، حفظ وحدت، یاری‌رسانی متقابل و مشارکت در عرصه‌های اجتماعی و فرهنگی تأکید شده است. از منظر حکمرانی، این مسئله اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در شرایط بحران، دولت و دستگاه‌های رسمی به‌تنهایی قادر به حل همه مسائل نیستند و مشارکت مردم و فعال‌شدن شبکه‌های مردمی می‌تواند به نتایج پایدار منجر شود.
حجت‌الاسلام حسن‌بیگی با تأکید بر جایگاه مردم در حکمرانی اسلامی اظهار داشت: مردم تماشاگر صحنه قدرت نیستند، بلکه خود بخشی از قدرت و از ارکان اصلی حکمرانی به شمار می‌روند. هرچه پیوند میان مردم، نهادهای قانونی و نظام تصمیم‌گیری عمیق‌تر باشد، هزینه تحمیل اراده دشمن افزایش می‌یابد و ظرفیت کشور برای عبور از بحران تقویت می‌شود. مشارکت مستمر مردم و همکاری آنان با دولت نیز می‌تواند در کاهش آسیب‌های اجتماعی و بهبود کیفیت اداره جامعه مؤثر باشد.
معاونت راهبردی موسسه میقات جوانان انقلاب اسلامی تأکید کرد: پایداری این ظرفیت، به عملکرد مسئولان نیز وابسته است. مسئولان باید در کنار مردم حضور داشته باشند، پاسخ‌گوی مطالبات آنان باشند و مشکلات معیشتی را جدی بگیرند؛ چراکه اعتماد عمومی با عملکرد واقعی تقویت می‌شود و مشارکت مردم و مسئولان باید رابطه‌ای متقابل داشته باشد.
وحدت ملی؛ ضرورتی راهبردی در حکمرانی
حجت‌الاسلام حسن‌بیگی، سومین ابتکار برجسته را تأکید بر وحدت ملی به‌عنوان یک راهبرد حکمرانی دانست و گفت: در پیام‌های رهبر جدید، به‌ویژه پیام‌های مرتبط با تحولات پس از شهادت رهبر شهید انقلاب، بر وحدت ملی و پرهیز از اختلافات و منازعات سیاسی و اجتماعی تأکید شده است. این رویکرد از آن جهت اهمیت دارد که منازعات مخرب می‌تواند جبهه داخلی را تضعیف کند و از قدرت کشور برای مواجهه با تهدیدها بکاهد.
وی افزود: وحدت ملی صرفاً یک توصیه اخلاقی نیست، بلکه مؤلفه‌ای از امنیت ملی و ضرورتی راهبردی در حکمرانی است. البته وحدت به معنای تعطیل‌کردن نقد نیست؛ حکمرانی کارآمد به نقد کارشناسی، شفافیت و شنیدن دیدگاه‌های گروه‌های مختلف نیاز دارد. مسئولان باید از تبدیل اختلاف‌نظرها به شکاف‌های مخرب جلوگیری کنند و در عین حال، نقدها را فرصتی برای اصلاح سیاست‌ها و افزایش کارآمدی بدانند.
حجت‌الاسلام حسن‌بیگی خاطرنشان کرد: منتقدان نیز باید اقتضائات کشور، شرایط جنگی، تحولات مربوط به انتقال رهبری و وضعیت منطقه‌ای و بین‌المللی را در نظر بگیرند. حفظ وحدت ملی مستلزم توجه هم‌زمان به ضرورت همبستگی داخلی و فراهم‌کردن زمینه اصلاح سیاست‌ها از طریق نقد سازنده است.
تبدیل فرصت‌های بحران به ظرفیت‌های راهبردی
وی با اشاره به چهارمین محور حکمرانی در دوره جدید، بهره‌برداری از فرصت‌های برخاسته از بحران را مورد توجه قرار داد و گفت: بحران‌ها می‌توانند هم‌زمان منشأ تهدید و زمینه‌ساز فرصت باشند، اما فرصت به‌صورت خودکار از دل بحران پدید نمی‌آید؛ بلکه نتیجه تشخیص صحیح، تصمیم‌گیری مناسب و اجرای مؤثر سیاست‌هاست.
حجت‌الاسلام حسن‌بیگی اظهار داشت: پیام‌های رهبر جدید، نشان‌دهنده شناخت شرایط میدان و توجه به ظرفیت‌های موجود است. تقویت همبستگی اجتماعی، به‌کارگیری ظرفیت ساختارهای بزرگ کشور و هدایت مجموعه‌های مسئول در مسیر سیاست‌های مشخص، می‌تواند زمینه تبدیل شرایط دشوار به فرصت‌هایی برای تقویت انسجام و ارتقای توان اداره کشور را فراهم کند.
شناخت محاسبات دشمن و خنثی‌سازی تهدیدها
وی پنجمین ابتکار را خنثی‌سازی تهدیدها از طریق شناخت محاسبات دشمن دانست و تصریح کرد: مقابله مؤثر با تهدیدها مستلزم شناخت و پیش‌بینی محاسبات طرف مقابل است. در شرایط تقابل خارجی، تهدید صرفاً به حمله نظامی محدود نمی‌شود، بلکه فشارهای اقتصادی، جنگ روانی، عملیات رسانه‌ای، ایجاد بی‌اعتمادی عمومی و تشدید اختلافات داخلی نیز می‌تواند ظرفیت تصمیم‌گیری کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
حجت‌الاسلام حسن‌بیگی افزود: تأکیدهای رهبر جدید بر حضور همه‌جانبه مردم، تحلیل شرایط منطقه‌ای و جهت‌گیری‌های مطرح‌شده در دیدارهای مسئولان با ایشان، بیانگر اشراف بر شرایط میدان است. چنین شناختی می‌تواند در تنظیم سیاست‌ها و مقابله با تهدیدهایی که ابعاد نظامی، اقتصادی، رسانه‌ای و اجتماعی دارند، نقش مؤثری ایفا کند.
ضرورت تبدیل پیام‌های رهبری به برنامه‌های اجرایی
وی با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری عملی از پیام‌ها و توصیه‌های رهبر انقلاب در ساختارهای اجرایی کشور، گفت: یکی از مهم‌ترین معیارهای ارزیابی حکمرانی، نسبت میان پیام‌های راهبردی رهبری و عملکرد دستگاه‌های اجرایی است. زمانی می‌توان از تبدیل این پیام‌ها به دستاورد حکمرانی سخن گفت که جهت‌گیری‌های کلی به سیاست‌های روشن، تقسیم کار مشخص، شاخص‌های ارزیابی و گزارش‌دهی عمومی مسئولان تبدیل شود.
حجت‌الاسلام حسن‌بیگی خاطرنشان کرد: اگر بر وحدت ملی تأکید می‌شود، باید آثار آن در کاهش تعارضات نهادی و افزایش همکاری میان دستگاه‌ها مشاهده شود. همچنین، اگر حمایت از مردم در اولویت قرار دارد، باید کیفیت خدمات عمومی، میزان جبران خسارت‌ها و بهبود وضعیت معیشتی مورد ارزیابی قرار گیرد. در کنار اقدامات مسئولان، اطلاع‌رسانی مناسب و گفتمان‌سازی در جامعه نیز ضروری است تا عملکردها و نتایج اقدامات به‌درستی تبیین شود.
پایداری انقلاب در گرو تحقق آرمان‌ها در زندگی مردم
معاونت راهبردی موسسه میقات جوانان انقلاب اسلامی در جمع‌بندی سخنان خود، با اشاره به آزمون‌های دشوار انقلاب اسلامی در طول تاریخ، اظهار داشت: پایداری هیچ نظام سیاسی صرفاً با اتکا به سرمایه‌های تاریخی و عاطفی تضمین نمی‌شود، بلکه این پایداری به بازتولید مستمر اعتماد عمومی، کارآمدی نهادی، عدالت اجتماعی، قدرت دفاعی، استقلال در تصمیم‌گیری و توان حل مسائل مردم نیاز دارد.
حجت‌الاسلام حسن‌بیگی افزود: در پیام‌های رسمی دوره رهبری حضرت آیت الله سید مجتبی خامنه‌ای، استمرار اصول انقلاب، نقش مردم، وحدت ملی، دفاع از کشور، حمایت از محرومان و آسیب‌دیدگان و توجه به جبهه مقاومت مورد تأکید قرار گرفته است. این جهت‌گیری‌ها می‌تواند زمینه امیدواری جامعه به آینده را تقویت کند؛ با این حال، پایداری انقلاب تنها در حفظ آرمان‌ها خلاصه نمی‌شود، بلکه توانایی تحقق آن آرمان‌ها در زندگی مردم نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
وی تأکید کرد: حکمرانی تراز انقلاب، حکمرانی‌ای است که در برابر تهدیدها استقامت داشته باشد، در برابر مردم پاسخ‌گو باشد، نسبت به فساد حساسیت نشان دهد، تحولات زمانه را هوشمندانه درک کند و در مسیر عدالت و پیشرفت حرکت کند. از این منظر، حفظ اصول و معیارهای امامین انقلاب در کنار تکامل روش‌های مواجهه با تحولات جدید، اهمیت اساسی دارد.
حجت‌الاسلام حسن‌بیگی در پایان خاطرنشان کرد: حکمرانی موفق صرفاً به معنای اداره امور امروز نیست، بلکه به معنای ساختن ظرفیت لازم برای عبور از بحران‌های آینده است. همچنین، وحدت پایدار از مسیر حل مسائل مردم می‌گذرد، نه از طریق نادیده‌گرفتن مشکلات و مطالبات آنان؛ بنابراین، تقویت اعتماد عمومی، پاسخ‌گویی مسئولان و تحقق عملی عدالت و کارآمدی باید در کنار حفظ وحدت ملی مورد توجه قرار گیرد.
نویسنده: علی رشیدیان