عصر قم - حجت‌الاسلام والمسلمین جزایری با تأکید بر ضرورت تفکیک نهادی حوزه‌های علمیه و روحانیت، تصریح کرد که نبود تعریف مستقل و روشن از نهاد روحانیت در کنار نهاد حوزه، موجب تداخل وظایف، غفلت از برخی مأموریت‌ها و کاهش کارآمدی ظرفیت گسترده روحانیت شده است.
به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام والمسلمین سید حمید جزایری، معاون آموزش جامعه‌المصطفی(ص) العالمیه، در اجلاسیه تشکل اساتید با موضوع «چشم انداز نهاد حوزه و روحانیت در پیام امام سید مجتبی حسینی خامنه‌ای(مدظله العالی)» که امروز در مدرسه امام کاظم(ع) برگزار شد، با اشاره به شرایط حساس کشور افزود: امروز با شدیدترین نبرد مستقیم جبهه استکبار علیه نظام اسلامی مواجه هستیم؛ نبردی که از آغاز انقلاب تاکنون، شرایطی با این گستردگی نداشته است. در این رویارویی، عرصه‌های نظامی، رسانه‌ای، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی به‌طور مستقیم درگیر شده‌اند و آمریکا، رژیم صهیونیستی، مزدوران داخلی و کشورهای غربی و مرتجع عربی در یک جبهه قرار گرفته‌اند.
مدیر گروه علمی تفسیر و علوم قرآن جامعه‌المصطفی(ص) العالمیه در ادامه، به توجه مقام معظم رهبری به مسئله تفکیک نهادی حوزه و روحانیت اشاره کرد و گفت: یکی از نکات مهم در رویکرد ایشان، پرداختن به مسئله‌ای اساسی و ریشه‌ای است که ممکن است در شرایط حساس کنونی، به‌طور طبیعی مورد غفلت قرار گیرد. این توجه، نشان‌دهنده جامعیت نگاه و عظمت روحی ایشان است و باید بابت آن شکرگزار خداوند متعال باشیم.
تفکیک حوزه و روحانیت با استفاده از دو مفهوم علمی
حجت‌الاسلام والمسلمین جزایری با اشاره به به‌کارگیری دو مفهوم «وضع تعیینی» و «وضع تعیّنی» برای تبیین تفاوت حوزه و روحانیت، خاطرنشان کرد: استفاده از این دو اصطلاح شناخته‌شده در نظام علمی حوزه، برای بازشناسی و سامان‌دهی این دو نهاد، حاوی پیام مهمی است. این تفکیک بر مبنای آسیب‌شناسی وضع موجود، اقتضائات امروز و چشم‌انداز آینده صورت می‌گیرد.
وی در تبیین این دو مفهوم بیان کرد: گاهی تشخص و هویت یک نهاد به‌واسطه عامل معین، شخص یا شخصیت حقوقی مشخصی شکل می‌گیرد که می‌توان از آن به وضع تعیینی تعبیر کرد؛ اما گاهی هویت و تشخص یک نهاد به‌تدریج و بر اساس اقتضائات، نیازها، شرایط و نقش شخصیت‌های تأثیرگذار پدید می‌آید که از آن به وضع تعیّنی یاد می‌شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین جزایری ادامه داد: نهاد حوزه‌های علمیه به‌تدریج و بر اساس نیازها، اقتضائات و نقش شخصیت‌های تأثیرگذار، به ساختار و هویتی مشخص رسیده و در عین حال، از متون دینی نیز بهره گرفته است. آیه نفر و تعبیر «لِیَتَفَقَّهُوا فِی الدِّینِ» به مأموریت حوزه در زمینه تفقه در دین اشاره دارد و در کنار آن، آیه «فَلَوْلَا نَفَرَ مِنْ کُلِّ فِرْقَهٍ مِنْهُمْ طَائِفَهٌ...» نیز بر ضرورت شکل‌گیری ظرفیت لازم برای تفقه و انذار دینی دلالت دارد.
وی با اشاره به اینکه حوزه‌های علمیه در طول زمان توانسته‌اند به ساختار و نظم نسبی دست یابند، تصریح کرد: مسئله این است که نهاد روحانیت در کنار حوزه، به‌خوبی تعریف و دارای تشخص مستقل نشده است. همین مسئله موجب شده که نهاد حوزه در برخی موارد به سمت وظایف روحانیت حرکت کند و در برخی زمینه‌ها نیز از مأموریت‌های اصلی خود غافل شود یا توجه کمتری به آنها داشته باشد.
ضرورت بازخوانی مأموریت‌ها و ساختار حوزه‌های علمیه
حجت‌الاسلام والمسلمین جزایری با تأکید بر ضرورت بازخوانی ساختار حوزه‌ها اظهار داشت: باید ضمن احترام به پیشینه و دستاوردهای گذشته، اقتضائات روز، رقبای موجود، امکانات و محدودیت‌ها و همچنین جایگاه ولایت فقیه و حکومت اسلامی مورد توجه قرار گیرد. برخورداری از ولایت فقیه و حکومت اسلامی، ظرفیتی ممتاز است که در طول تاریخ از آن محروم بوده‌ایم و اکنون باید از این ظرفیت در بازنگری ساختارها بهره ببریم.
وی افزود: در این بازخوانی، ابتدا باید مرزهای نهادی حوزه و روحانیت مشخص شود؛ البته این تفکیک به معنای جدایی، تقابل یا گسست میان این دو نیست، بلکه حوزه و روحانیت با وجود درهم‌تنیدگی، از دو منظر دارای کارکردهای متفاوتی هستند. هر دو نیز بخشی از رسالت و تکلیف دینی ما به شمار می‌روند و مأموریت آنها ریشه در دستور قرآن کریم و فرمان پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) دارد. ساختار حوزه‌های علمیه باید از طریق بازخوانی مأموریت‌ها، رسالت‌ها، وظایف، اختیارات و سازمان‌دهی، یک گام ارتقا پیدا کند. اگر این ساختار به تشخص روشن‌تری برسد، دوباره‌کاری‌ها، نابسامانی‌ها و تداخل وظایف به حداقل خواهد رسید.
ظرفیت گسترده روحانیت و ضرورت سامان‌دهی فعالیت‌ها
معاون آموزش جامعه‌المصطفی(ص) العالمیه در ادامه، با اشاره به فعالیت روحانیون در عرصه‌های مختلف جامعه، گفت: امروز روحانیون در جایگاه‌هایی همچون امامت جمعه و جماعت، محضرهای قضایی، دانشگاه‌ها و نیروهای نظامی حضور دارند؛ بنابراین، مسئله فقدان نیروی انسانی یا نبود ظرفیت علمی و تعهدی نیست، بلکه نهاد روحانیت هنوز به تشخص و هویت مستقل و روشنی دست نیافته است.
حجت‌الاسلام والمسلمین جزایری با اشاره به وجود هزاران طلبه فاضل، متعهد، متدین، مجاهد و پرتلاش اظهار داشت: اگر این ظرفیت عظیم در اختیار دشمنان بود، تاکنون جهان را تسخیر کرده بودند؛ اما اکنون با وجود چنین نیروی گسترده‌ای، در برخی عرصه‌ها با نابسامانی دانشگاه‌ها و مدارس، مشکلات حوزه قضاوت و مساجد فاقد امام جماعت مواجه هستیم.
مدیر گروه علمی تفسیر و علوم قرآن جامعه‌المصطفی(ص) العالمیه در پایان، علت بخشی از این مشکلات را نبود تشخص مستقل برای نهاد روحانیت دانست و تأکید کرد: تعریف روشن این نهاد در کنار نهاد حوزه و تعیین دقیق مأموریت‌ها و کارکردهای هر یک، می‌تواند زمینه استفاده بهتر از ظرفیت گسترده روحانیت و ارتقای کارآمدی فعالیت‌های دینی و اجتماعی را فراهم کند.