عصر قم - پژوهشگر تاریخ معاصر با اشاره به ابعاد علمی حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی، تسلط ایشان بر ظرایف قرآنی، دقت در بررسی دیدگاه‌های تفسیری، تواضع در رفتار و مواضع صریح دینی را از ویژگی‌های برجسته این مرجع تقلید برشمرد.
به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا ، حجت‌الاسلام محمدصادق ابوالحسنی در نشست علمی «فقیه ژرف‌نگر» که ظهر پنجشنبه با محوریت «بررسی مکانت علمی مرحوم حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی و مناسبات ایشان با رهبران انقلاب‌اسلامی» در دبیرخانه انجمن های علمی حوزه برگزار شد، با اشاره به اینکه درباره جایگاه فقهی و علمی این مرجع تقلید مطالب متعددی بیان شده است، اظهار کرد: ابعاد علمی حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی تنها به فقه، اصول و علم رجال محدود نمی‌شود، بلکه در بررسی ظرایف قرآنی و دقت‌های مربوط به ترجمه و فهم آیات نیز می‌توان نمونه‌های قابل توجهی از روش علمی ایشان را مشاهده کرد.
وی با اشاره به بحث ترجمه آیات قرآن و تفاوت برداشت‌های مفسران افزود: یکی از نمونه‌های قابل توجه در این زمینه، بررسی آیه مباهله و تعبیر «نِسَاءَنَا» است. در ترجمه و تفسیر این تعبیر، باید به کاربردهای قرآنی واژه «نساء» و نسبت آن با واژه «ابناء» توجه کرد تا مشخص شود که این واژه در هر سیاق چه معنایی دارد؛ وقتی نساء مقابل ابناء آمده به معنای دختران است.
این پژوهشگر تاریخ معاصر ادامه داد: حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی در بررسی این موضوع، دیدگاه برخی نویسندگان و مفسران، از جمله محمد عبده و رشید رضا، را مورد توجه قرار داده و با بررسی تطبیقی کاربردهای قرآنی این واژه، به تحلیل معنای آن پرداخته‌اند. شیخ محمد عبدو با اشاره به تعبیر «نساء» می گوید که منظور زن شوهر دار است و نبی اکرم فقط دخترش را با خود آورده و اساسا مسئله مباهله را شیعیان ساخته اند. حضرت آیت الله شبیری در آیات دیگری که «نساء» در مقابل «ابناء» آورده شده اشاره کرده و آن را به دختر معنا کرده است؛ همچنین آیه ای که در منزلت حضرت مریم نازل شده «إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاکِ وَطَهَّرَکِ وَاصْطَفَاکِ عَلَىٰ نِسَاءِ الْعَالَمِینَ» را مورد اشاره قرار می‌دهد در پاسخ عبدو می گوید منظور این آیه همه زنان است و جنس زن را مراد می شمارد.
حجت الاسلام ابوالحسنی تأکید کرد: چنین نمونه‌هایی نشان می‌دهد که بررسی‌های علمی حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی در برخی موضوعات، از چارچوب مباحث متعارف فقهی فراتر می‌رود و ظرایف زبانی و تفسیری قرآن را نیز در بر می‌گیرد.
تواضع علمی و اخلاقی در تعامل با دیگران
وی در بخش دیگری از سخنان خود، تواضع حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی را از ویژگی‌های برجسته شخصیتی ایشان دانست و با نقل خاطره‌ای از دیدارهای خود با این مرجع تقلید گفت: نویسنده کتاب «جرعه ای از دریا» نقل می کند، در مقطعی که برای پیگیری و ثبت خاطرات تاریخی درصدد همراهی با ایشان بودم، حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی از من خواستند که دنبال ایشان راه نیفتم. هنگامی که توضیح دادم هدفم ثبت خاطرات برای استفاده علمی و تاریخی است، ایشان پذیرفتند.
این پژوهشگر تاریخ معاصر افزود: این خاطره برای من جلوه‌ای از تواضع ایشان بود؛ شخصیتی که با وجود جایگاه علمی و مرجعیت، از رفتارهایی که ممکن بود به برجسته‌سازی موقعیت شخصی او بینجامد، پرهیز داشت.
تبیین مواضع فقهی و دینی بر اساس آثار و اسناد
حجت‌الاسلام ابوالحسنی در ادامه، با اشاره به برخی برداشت‌ها و اظهارنظرها درباره دیدگاه‌های دینی و فقهی حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی، بر ضرورت مراجعه مستقیم به آثار و فتاوای ایشان تأکید کرد و گفت: برای شناخت مواضع یک مرجع دینی، باید به متن دیدگاه‌ها و پاسخ‌های فقهی او مراجعه کرد و از نسبت دادن تعبیرهایی که با مستندات سازگار نیست، پرهیز داشت.
وی در همین زمینه، به موضوع پذیرش هدیه از پیروان آیین بهائیت اشاره کرد و با نقل مضمون فتوای حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی اظهار کرد: در پاسخ فقهی نقل‌شده از ایشان، میان اصل مسئله و شرایطی که ممکن است موجب تقویت یا تأیید یک فرقه شود، تفکیک شده است و نوشته که بهایی مالک امولش نیست و بر اساس این پاسخ، اگر دریافت هدیه موجب تقویت یا تأیید این فرقه شود یا نگرانی از چنین پیامدی وجود داشته باشد، باید از آن اجتناب کرد.
وی همچنین به نقل بیانی دیگر از حضرت آیت الله شبیری زنجانی پرداخت و گفت: آن مرحوم به اشتباه احساس کرده ولایت شهید مطهری ضعیف است و آن را «حجت الاسلام» تعبیر کرده است. این خاطره خود مرحوم شبیری نقل می کند و به اشتباه خود با تواضع اقرار می کند و این نشان می دهد وی به ولایت باور داشته است.
تأکید بر بررسی مستند روابط آیت‌الله شبیری زنجانی با امام خمینی و رهبر انقلاب
حجت الاسلام ابوالحسنی در بخش دیگری از سخنان خود، به برخی مباحث مطرح‌شده درباره مناسبات حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی با امام خمینی(ره) و رهبر انقلاب اشاره کرد و گفت: برای شناخت دیدگاه‌های ایشان در این زمینه، باید به پیام‌ها، خاطرات و گزارش‌های مستند مراجعه کرد.
وی با اشاره به پیام تسلیت حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی در پی شهادت رهبر انقلاب، به تعابیر به‌کاررفته در این پیام درباره جایگاه علمی و شخصیتی ایشان استناد کرد و افزود: در این پیام، بر جایگاه ایشان به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین شاگردان و تربیت‌یافتگان مکتب امام خمینی(ره) تأکید شده است. این سند می‌تواند در بررسی نسبت فکری و علمی حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی با رهبران انقلاب اسلامی مورد توجه قرار گیرد.
این پژوهشگر تاریخ معاصر همچنین به موضع‌گیری حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی در قبال تهدیدهای مطرح‌شده علیه رهبر انقلاب اشاره کرد و آن را از جمله شواهدی دانست که باید در بررسی مواضع ایشان مورد توجه قرار گیرد.
وی با استناد به خاطرات و مطالب منتشرشده درباره ارتباط حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی با امام خمینی(ره)، به موضوع اعتقاد ایشان به علم، عدالت و تقوای امام نیز پرداخت و گفت: در آثار منتشرشده از خاطرات و گفتارهای ایشان، مطالبی درباره جایگاه علمی امام خمینی(ره)، شجاعت ایشان در پیشبرد انقلاب و ویژگی‌های اخلاقی و معنوی ایشان وجود دارد.
حجت الاسلام ابوالحسنی با اشاره به خاطرات نقل‌شده درباره روابط حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی با حضرت آیت‌الله شهید خامنه‌ای، این مناسبات را نیز از موضوعاتی دانست که ظرفیت بررسی تاریخی دارد و می‌تواند در شناخت روابط علمی و فکری عالمان معاصر مؤثر باشد.
ضرورت تفکیک نقد اجتماعی از مواضع اعتقادی
حجت‌الاسلام ابوالحسنی در پایان، با اشاره به برخی انتقادهای حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی درباره مسائل اجتماعی و وضعیت مردم، از جمله گرانی و فقر، اظهار کرد: نقد مشکلات اجتماعی از سوی یک عالم دینی را نباید به معنای فاصله گرفتن او از مبانی اعتقادی یا مواضع دینی‌اش تلقی کرد.
وی تأکید کرد: برای شناخت دقیق دیدگاه‌های یک مرجع تقلید، باید مجموعه مواضع، آثار و سخنان او را در کنار یکدیگر بررسی کرد و نباید با تکیه بر بخشی از اظهارات یا برداشت‌های گزینشی، تصویری ناقص از شخصیت علمی و فکری او ارائه داد.