عصر قم - آیت‌الله احمدی فقیه یزدی با تجلیل از شخصیت علمی و معنوی حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی، بر جایگاه ممتاز این مرجع تقلید در حوزه‌های علمیه تأکید کرد و گفت: دقت در بررسی روایات و جامع‌نگری در استنباط فقهی از ویژگی‌های برجسته علمی آیت‌الله شبیری زنجانی بود.
به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا ، آیت‌الله محمدحسین احمدی فقیه یزدی در نشست علمی «فقیه ژرف‌نگر» که ظهر پنجشنبه با محوریت «بررسی مکانت علمی مرحوم حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی و مناسبات ایشان با رهبران انقلاب‌اسلامی» در دبیرخانه انجمن های علمی حوزه برگزار شد، با اشاره به جایگاه عالمان بزرگ در سنت علمی حوزه‌های علمیه اظهار کرد: تعبیر «حجت‌الاسلام والمسلمین» در فرهنگ حوزوی، صرفاً یک عنوان تشریفاتی نیست، بلکه بر مسئولیت علمی و جایگاه الگویی عالمان دلالت دارد؛ به این معنا که شخصیت علمی یک عالم می‌تواند معیار سنجش و الگویی برای دیگران باشد.
وی با اشاره به تحول تدریجی عناوین علمی و حوزوی افزود: در سنت حوزه، شخصیت‌هایی که از جایگاه علمی برجسته‌ای برخوردار بودند، به‌عنوان معیار و مرجع علمی شناخته می‌شدند و دیگران نیز در ارزیابی‌های علمی خود به دیدگاه‌ها و روش آنان توجه می‌کردند. از این منظر، جایگاه حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی را باید در چارچوب نقش علمی و اثرگذاری ایشان در حوزه‌های علمیه بررسی کرد.
آیت‌الله احمدی فقیه یزدی با اشاره به خاطرات خود از مجالس علمی عالمان برجسته قم گفت: در دوران طلبگی، به همراه برادر خود در برخی جلسات علمی که شب‌ها با حضور شماری از عالمان در حرم حضرت معصومه(س) برگزار می‌شد، شرکت می‌کردیم و تلاش داشتیم از مباحثی که میان استادان و بزرگان حوزه مطرح می‌شد، بهره ببریم.
وی افزود: در طول دوران تحصیل، توفیق حضور در محضر عالمان متعددی را در شهرهای مختلف، از جمله یزد، مشهد، تهران، قم و نجف، داشتیم و همواره می‌کوشیدیم از محضر علمی آنان استفاده کنیم. در میان این بزرگان، حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی و آیت‌الله بهاءالدینی از شخصیت‌هایی بودند که ارتباط علمی و انس بیشتری با آنان داشتیم و از حضورشان بهره می‌بردیم.
این استاد حوزه علمیه با اشاره به ویژگی‌های اخلاقی و معنوی حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی تصریح کرد: با وجود جایگاه علمی برجسته، ایشان از خضوع و خشوع در برابر خداوند متعال برخوردار بودند و در عبادت و نماز، همچنین در پاسداشت مقام استادان و حفظ حرمت پدر بزرگوارشان، اهتمام ویژه‌ای داشتند.
دقت در نقل روایات و شناخت راویان
آیت‌الله احمدی فقیه یزدی، دقت علمی را از ویژگی‌های شاخص حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی دانست و گفت: ایشان از دوران جوانی در مباحث علمی اهل دقت بودند و این ویژگی در بررسی مسائل رجالی و ارزیابی روایات به‌خوبی آشکار می‌شد.
وی با نقل خاطره‌ای از آیت‌الله بهاءالدینی اظهار کرد: در یکی از مباحث، موضوع دیدگاه یک طلبه درباره امکان اقتدا به عالمی بر اساس برداشت او از یک مسئله روایی مطرح شد. این خاطره نشان می‌داد که در ارزیابی دیدگاه‌های علمی، باید میان برداشت شخصی، انتساب یک نظر به فقیه و نتیجه‌ای که از آن گرفته می‌شود، تفاوت گذاشت. حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی نیز در بررسی این ماجرا، با دقت به احتمال دیگری درباره شخص مورد اشاره توجه دادند.
آیت‌الله احمدی فقیه یزدی افزود: این دقت و نکته‌سنجی در بررسی احوال راویان نیز وجود داشت. حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی با توجه به مجموعه قرائن و روایات، درباره وضعیت راویان اظهارنظر می‌کردند و ارزیابی رجالی ایشان مبتنی بر بررسی مجموع شواهد بود، نه تکیه بر یک قرینه منفرد.
این استاد حوزه علمیه با اشاره به روش علمی شیخ انصاری در بررسی مسائل فقهی و روایی خاطرنشان کرد: در مسائل علمی، نمی‌توان تنها با مشاهده یک روایت یا یک دلیل، بدون بررسی مجموعه شواهد و قرائن، به نتیجه رسید. باید مجموعه‌ای از مطالب مرتبط را در کنار یکدیگر قرار داد و پس از ارزیابی آن‌ها، درباره مسئله اظهارنظر کرد. حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی نیز در بررسی‌های رجالی خود چنین دقت و جامع‌نگری‌ای داشتند.
پرهیز از شتاب‌زدگی در استنباط فقهی
آیت‌الله احمدی فقیه یزدی با اشاره به گستردگی مباحث فقهی حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی گفت: هرچند فرصت این نشست اجازه پرداختن تفصیلی به همه ابعاد علمی ایشان را نمی‌دهد، اما یکی از نکات قابل توجه در روش فقهی ایشان، دقت در ارزیابی ادله و توجه به کیفیت استدلال‌های فقیهان است.
استاد حوزه علمیه با اشاره به مواردی که در آثار برخی فقیهان، ادعای اجماع یا شهرت مطرح شده است، اظهار کرد: گاهی در یک مسئله به اجماع استناد می‌شود، اما در کتابی دیگر یا حتی در موضع دیگری از همان اثر، دیدگاهی متفاوت دیده می‌شود. در مواردی نیز شهرتی به گروهی از فقیهان نسبت داده شده، در حالی که در بررسی آثار آنان، دیدگاه‌های متفاوتی به چشم می‌خورد. در چنین شرایطی، مسئله اصلی این است که پژوهشگر چگونه باید میان این گزارش‌ها و استدلال‌ها داوری کند.
وی ادامه داد: حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی در ارزیابی فقاهت حضرت آیت‌الله گلپایگانی نیز بر پختگی استدلال‌های فقهی ایشان تأکید داشتند؛ به این معنا که دیدگاه فقهی باید حاصل مطالعه، بررسی جوانب مسئله و توجه به ادله و قرائن باشد و نمی‌توان بدون بررسی مقدمات و نتایج، نظری را پذیرفت.
این استاد حوزه علمیه تأکید کرد: گاهی مسئله‌ای در میان فقیهان از نظر عملی پذیرفته شده و فقها بر اساس آن عمل کرده‌اند، اما هنگامی که یک فقیه وارد بررسی دلیل می‌شود، با استدلالی دقیق و منظم، ابعاد تازه‌ای از مسئله را آشکار می‌کند و صورت بحث تغییر می‌یابد. این مسئله اهمیت بررسی روشمند و عمیق ادله را نشان می‌دهد.
آیت‌الله احمدی فقیه یزدی در پایان، با تسلیت درگذشت حضرت آیت‌الله شبیری زنجانی، بر ضرورت حضور شخصیت‌های علمی مرجع و اثرگذار در حوزه‌های علمیه تأکید کرد و گفت: حوزه‌های علمیه به عالمانی نیاز دارند که بتوانند با دقت علمی و ارائه راه صحیح استدلال، دیگران را به حقیقت مسائل نزدیک کنند.
وی ابراز امیدواری کرد که حوزه‌های علمیه در شهرهای مختلف و مراکز علمی جهان اسلام بتوانند از آثار و میراث علمی این مرجع فقید بهره‌مند شوند و فقدان چنین شخصیت‌هایی با تربیت عالمان دقیق، جامع‌نگر و مسئولیت‌پذیر جبران شود.