سینما، سریال و موسیقی؛ ابزارهای دیپلماسی فرهنگی و نفوذ کشورها

عصر قم - استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) با تأکید بر نقش محصولات فرهنگی در شکل‌دهی به نگرش مخاطبان و گسترش نفوذ کشورها، سینما، سریال، موسیقی، بازی‌های رایانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی را از ابزارهای مهم دیپلماسی فرهنگی دانست و بر ضرورت تقویت اعتماد به هویت ایرانی و اسلامی در معرفی ظرفیت‌های فرهنگی کشور تأکید کرد.

به گزارش خبرنگار سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، حجت‌الاسلام حسن یوسف‌زاده، استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع)، در تبیین ابعاد دیپلماسی فرهنگی و نقش رسانه‌ها در انتقال ارزش‌ها و سبک زندگی، اظهار داشت: محصولات فرهنگی صرفاً ابزار سرگرمی نیستند، بلکه می‌توانند در شکل‌گیری تصویر یک کشور در ذهن مخاطبان خارجی و انتقال الگوهای فرهنگی و اجتماعی آن نقش مؤثری ایفا کنند.
وی با اشاره به تجربه کشورهایی مانند ترکیه در استفاده از تولیدات نمایشی برای گسترش نفوذ فرهنگی افزود: سریال‌ها از مهم‌ترین ابزارهای دیپلماسی فرهنگی ترکیه به شمار می‌روند و در کنار آن‌ها، گسترش زبان و آشنایی مخاطبان با فرهنگ این کشور نیز اهمیت دارد.
استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) با بیان اینکه نزدیکی‌های زبانی و فرهنگی می‌تواند بر استقبال مخاطبان از محصولات نمایشی تأثیر بگذارد، خاطرنشان کرد: بررسی میزان نفوذ فرهنگی کشورها نیازمند توجه به مؤلفه‌هایی همچون زبان، ویژگی‌های فرهنگی، شیوه بازنمایی سبک زندگی و میزان ارتباط مخاطبان با محصولات رسانه‌ای است.
شبکه‌های اجتماعی؛ عرصه جدید رقابت فرهنگی
حجت‌الاسلام یوسف‌زاده با اشاره به نقش شبکه‌های اجتماعی در گسترش نفوذ فرهنگی کشورها بیان کرد: امروزه رقابت فرهنگی تنها در سینما و تلویزیون جریان ندارد، بلکه شبکه‌های اجتماعی نیز به عرصه‌ای برای انتشار محتوا و عرضه ارزش‌ها و الگوهای فرهنگی تبدیل شده‌اند.
وی افزود: کشورها می‌توانند از ظرفیت این شبکه‌ها برای معرفی فرهنگ خود و رساندن پیام‌هایشان به مخاطبان گسترده استفاده کنند؛ ازاین‌رو، شناخت سازوکارهای انتشار محتوا و توانایی تولید محصولات جذاب، در موفقیت فعالیت‌های فرهنگی اهمیت دارد.
استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) با اشاره به نقش ترجمه و انتشار آثار علمی در انتقال اندیشه‌ها اظهار داشت: انتخاب آثاری که ترجمه و در دانشگاه‌ها و محافل علمی معرفی می‌شوند، می‌تواند بر شکل‌گیری شناخت مخاطبان از یک جریان فکری یا فرهنگی تأثیر بگذارد.
وی با بیان اینکه در فرایند انتقال اندیشه‌ها ممکن است گزینش‌هایی صورت گیرد، تصریح کرد: گاهی مجموعه‌ای محدود از آثار به‌عنوان نماینده یک سنت فکری گسترده معرفی می‌شود؛ درحالی‌که برای شناخت دقیق آن سنت، باید دیدگاه‌های متنوع و آثار مختلف آن نیز بررسی شود.
حجت‌الاسلام یوسف‌زاده با تأکید بر اهمیت این مسئله در حوزه علوم انسانی خاطرنشان کرد: بررسی آثار ترجمه‌شده، جریان‌های فکری مورد توجه و نحوه معرفی آن‌ها می‌تواند به شناخت بهتر سازوکارهای انتقال فرهنگی کمک کند.
وی همچنین با اشاره به ظرفیت آثار دینی و فکری ایران در عرصه بین‌المللی، انتشار و ترجمه آثار متفکرانی همچون شهید مطهری را زمینه‌ای برای آشنایی مخاطبان خارجی با اندیشه اسلامی دانست و بر اهمیت انتخاب و معرفی دقیق این آثار تأکید کرد.
هالیوود و بازی‌های رایانه‌ای؛ نمونه‌هایی از سرمایه‌گذاری فرهنگی
استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) با اشاره به جایگاه صنایع سینمایی و سرگرمی در جهان اظهار داشت: سینما، سریال و بازی‌های رایانه‌ای از جمله عرصه‌هایی هستند که کشورها از طریق آن‌ها می‌توانند ارزش‌ها، سبک زندگی و الگوهای رفتاری مورد نظر خود را به مخاطبان منتقل کنند.
وی با بیان اینکه تولید محصولات فرهنگی پرمخاطب به سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی بلندمدت نیاز دارد، افزود: توسعه بازی‌های رایانه‌ای و تولید آثار سینمایی در مقیاس جهانی، مستلزم برخورداری از نیروی انسانی متخصص، امکانات تولیدی، مدیریت حرفه‌ای و شناخت بازار مخاطبان است.
حجت‌الاسلام یوسف‌زاده با اشاره به ظرفیت هالیوود و دیگر صنایع فرهنگی جهان خاطرنشان کرد: برای حضور مؤثر در عرصه بین‌المللی، صرف تولید محصول کافی نیست؛ بلکه باید به کیفیت، جذابیت، شیوه عرضه و توان رقابت آن در بازارهای جهانی نیز توجه کرد.
توسعه‌یافتگی فراتر از مظاهر مدرنیته است
وی با تأکید بر ضرورت توجه به توانمندی‌های واقعی کشورها در ارزیابی توسعه‌یافتگی بیان کرد: برخورداری از جاده‌های مناسب، خودروهای پیشرفته و ساختمان‌های مدرن، به‌تنهایی نشان‌دهنده توسعه‌یافتگی همه‌جانبه نیست؛ بلکه دانش فنی، توان تولید، مهارت‌های اجرایی و مدیریت کارآمد نیز از مؤلفه‌های مهم این مسئله به شمار می‌روند.
استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) افزود: پیشرفت در عرصه‌های مختلف، از ورزش و صنعت تا تولیدات فرهنگی، نیازمند برنامه‌ریزی، دانش و مدیریت حرفه‌ای است و نمی‌توان صرفاً با تکیه بر امکانات ظاهری، به جایگاه پایدار و مستقل دست یافت.
حجت‌الاسلام یوسف‌زاده، اعتماد به داشته‌های فرهنگی و هویت ملی را از شروط مهم دیپلماسی فرهنگی دانست و اظهار داشت: کشوری که به ظرفیت‌های خود باور داشته باشد، بهتر می‌تواند آن‌ها را به مخاطبان خارجی معرفی کند.
وی با اشاره به ضرورت بازنمایی واقعیت‌های جامعه ایران در عرصه بین‌المللی افزود: تصویر ایران در ذهن مخاطبان خارجی همیشه یکسان نیست و ممکن است میان برداشت‌های شکل‌گرفته از طریق رسانه‌ها و شناخت حاصل از ارتباط مستقیم با مردم و جامعه ایران تفاوت وجود داشته باشد.
استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) خاطرنشان کرد: معرفی ظرفیت‌های علمی، صنعتی، فرهنگی و اجتماعی کشور می‌تواند در شناخت بهتر ایران مؤثر باشد؛ ازاین‌رو، دیپلماسی فرهنگی باید ضمن توجه به واقعیت‌های جامعه، زمینه معرفی توانایی‌ها و اصلاح برداشت‌های نادرست را فراهم کند.
موسیقی و سینما در بازنمایی سبک زندگی
وی موسیقی را از دیگر ابزارهای مهم دیپلماسی فرهنگی برشمرد و بیان کرد: موسیقی افزون بر جنبه هنری و سرگرمی، می‌تواند حامل ارزش‌ها، احساسات، نمادها و الگوهای سبک زندگی باشد. ازاین‌رو، نحوه معرفی هنرمندان و آثار موسیقایی در سطح بین‌المللی نیز در انتقال پیام‌های فرهنگی اهمیت دارد.
حجت‌الاسلام یوسف‌زاده با اشاره به نقش سینما و سریال در بازنمایی روابط انسانی و خانوادگی افزود: محصولات رسانه‌ای می‌توانند الگوهای متفاوتی از خانواده، روابط عاطفی، مسئولیت‌پذیری و زندگی اجتماعی را به مخاطبان عرضه کنند.
وی تصریح کرد: برای تحلیل آثار فرهنگی باید علاوه بر جنبه‌های هنری، به محتوای آن‌ها، نوع بازنمایی روابط اجتماعی و تصویری که از ارزش‌ها و سبک زندگی ارائه می‌کنند، توجه داشت.
استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به بحث دینداری در جامعه ایران اظهار داشت: ارزیابی وضعیت دینداری جامعه با تکیه بر یک شاخص امکان‌پذیر نیست؛ زیرا دینداری ابعاد مختلفی دارد و باید میان باورهای فردی، رفتارهای دینی و مشارکت در مناسک عمومی تفاوت قائل شد.
وی افزود: ممکن است فردی در برخی مناسبت‌های مذهبی مشارکت نداشته باشد، اما همچنان خود را دیندار بداند؛ بنابراین، نمی‌توان صرفاً بر اساس میزان حضور در اجتماعات یا یک رفتار اجتماعی، درباره وضعیت اعتقادی کل جامعه قضاوت کرد.
حجت‌الاسلام یوسف‌زاده با اشاره به اهمیت پیمایش‌های اجتماعی خاطرنشان کرد: تحلیل وضعیت دینداری نیازمند استفاده از شاخص‌های معتبر، روش‌شناسی روشن و توجه به محدودیت‌های آماری است. همچنین، میزان فعالیت افراد در شبکه‌های اجتماعی یا تعداد دنبال‌کنندگان صفحات آنان، به‌تنهایی نمی‌تواند معیار دقیقی برای سنجش باورهای دینی باشد.
وی در پایان بر ضرورت توجه هم‌زمان به ابعاد مختلف فرهنگ، سبک زندگی، هویت ملی و باورهای دینی در تحلیل تحولات اجتماعی تأکید کرد.