عصر قم - خراسان - مدیر مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران خراسان با تأکید بر ضرورت فراگیری تخصصی علوم دینی و نقش بانوان در تبیین معارف اسلامی، گفت: طلبگی مسیری برای شناخت عمیق دین، تقویت قدرت استدلال، رشد علمی و اخلاقی و آمادگی برای خدمت مسئولانه به جامعه است.
به گزارش خبرگزاری رسا در خراسان، دکتر صدیقه رضایی، مدیر حوزه علمیه خواهران خراسان، در جمع طلاب جدیدالورود اردوی فرهنگی‌تربیتی «راه دل»، با تبریک آغاز این مسیر ارزشمند به طلاب، بیان داشت: شما تصمیم مهم و ارزشمندی در زندگی خود گرفته‌اید و بخشی از عمرتان را به آموختن معارف دین، شناخت عمیق‌تر حقیقت و آمادگی برای ایفای مسئولیت‌های فرهنگی و اجتماعی اختصاص داده‌اید.
وی با بیان اینکه انتخاب مسیر طلبگی نیازمند تأمل و شناخت ضرورت‌های آن است، افزود: در دنیایی که فرصت‌ها و مسیرهای متعددی پیش روی انسان قرار دارد، انتخاب فراگیری علوم دینی از میان این مسیرها، این پرسش را مطرح می‌کند که چرا جامعه به طلبه و طلبگی نیاز دارد، چرا برخی افراد باید سالیان متمادی از عمر خود را صرف یادگیری تخصصی دین کنند و چرا حضور بانوان عالم و آگاه در این عرصه ضروری است.
مدیر مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران خراسان ادامه داد: آیا برای دیندار بودن، صرف ایمان و علاقه به ارزش‌های دینی کافی است؟ آیا هر فردی می‌تواند بدون مطالعه تخصصی درباره همه مسائل دینی اظهارنظر کند؟ در شرایطی که اطلاعات پراکنده و زرد به‌صورت گسترده در دسترس همگان قرار دارد، باید پرسید آیا این اطلاعات می‌تواند پاسخ‌گوی پرسش‌ها، شبهات و مسائل پیش روی جامعه باشد؟ ازاین‌رو، نخستین موضوعی که باید در مسیر طلبگی به آن توجه کنیم، ضرورت فراگیری تخصصی علوم دینی است.
ضرورت فراگیری عمیق و تخصصی معارف دین
رضایی با اشاره به آیه ۱۲۲ سوره مبارکه توبه به‌عنوان یکی از روشن‌ترین مستندات قرآنی ضرورت فراگیری تخصصی علوم دینی، بیان کرد: در مضمون این آیه، سه نکته اساسی وجود دارد که می‌توان ضرورت طلبگی را از آن دریافت کرد.
وی نخستین نکته را نیاز جامعه به متخصصان دین دانست و گفت: خداوند متعال در این آیه بر ضرورت تفقه در دین تأکید می‌کند. تفقه به معنای فهم عمیق و آگاهانه دین است؛ همان‌گونه که جامعه برای درمان بیماری‌ها به پزشک، برای ساخت‌وساز به مهندس و برای حل مسائل پیچیده حقوقی به متخصص حقوق نیاز دارد، در حوزه معارف دینی نیز به فهم تخصصی نیازمند است.
مدیر مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران خراسان افزود: فهم عمیق دین، فراتر از مطالعه سطحی و دسترسی به اطلاعات پراکنده در فضای مجازی و ابزارهای هوش مصنوعی است. این فهم به استمرار در مطالعه، شناخت منابع، آشنایی با روش‌های استدلال و توانایی تشخیص دیدگاه‌های معتبر از دیدگاه‌های نامعتبر نیاز دارد.
وی با بیان اینکه حوزه علمیه متکفل تربیت افرادی برای شناخت دقیق و مسئولانه دین است، تصریح کرد: حوزه علمیه صرفاً یک مرکز آموزشی برای انتقال اطلاعات نیست، بلکه محیطی برای تربیت افرادی است که بتوانند دین را عمیق، دقیق و روشن بشناسند.
رضایی با اشاره به دومین نکته مستفاد از آیه ۱۲۲ سوره توبه، اظهار کرد: پس از تفقه و فهم دین، مسئولیت اجتماعی ابلاغ معارف دینی مطرح می‌شود. قرآن کریم هدف از فراگیری دین را صرفاً افزایش دانسته‌های فردی معرفی نمی‌کند، بلکه بر بازگشت افرادی که به فراگیری معارف دینی پرداخته‌اند و آگاه‌کردن جامعه تأکید دارد.
وی ادامه داد: افق طلبگی این است که انسان مسئولیت اجتماعی داشته باشد و بتواند آنچه را به‌صورت دقیق آموخته است، به‌روشنی در جامعه تبیین کند. ما درس نمی‌خوانیم که فقط خودمان بدانیم و بیاموزیم، بلکه فهم بهتر ما باید در حل مسائل و مشکلات جامعه مؤثر باشد.
مدیر مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران خراسان، اقامه معارف دینی در جامعه را سومین نکته این آیه برشمرد و گفت: فهم عمیق و روشمند دین و ابلاغ آن، باید به اثرگذاری این معارف در زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی منجر شود. بنابراین، انتخاب شما عزیزان گامی در مسیر تحقق یکی از نیازهای اساسی جامعه است؛ تربیت انسان‌هایی که دین را عمیق بشناسند، به‌درستی تبیین کنند و در تحقق آثار آن در جامعه نقش داشته باشند.
ضرورت حضور بانوان در عرصه تخصصی علوم دینی
رضایی در ادامه با طرح این پرسش که چرا بانوان باید در عرصه فراگیری تخصصی علوم دینی نقش‌آفرین باشند، اظهار کرد: بانوان بخش مهمی از جامعه را تشکیل می‌دهند و از ظرفیت تأثیرگذاری گسترده‌ای برخوردارند. جامعه‌ای که به تربیت بانوان آگاه، اندیشمند و اخلاق‌مدار توجه کند و از این ظرفیت به‌درستی بهره ببرد، می‌تواند گام‌های مؤثری در مسیر موفقیت بردارد.
وی با اشاره به برنامه‌ریزی دشمن برای تأثیرگذاری بر بانوان، افزود: دشمن با شناخت ظرفیت بانوان، بخش مهمی از برنامه‌های خود در عرصه جنگ نرم را متوجه این قشر کرده است و متأسفانه آثار این برنامه‌ها را در میان بانوان نیز مشاهده می‌کنیم.
مدیر مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران خراسان با اشاره به آیات سوره مبارکه احزاب، تصریح کرد: قرآن کریم در بیان ویژگی‌های ارزشمند انسانی، زنان و مردان را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد و در موضوعاتی همچون ایمان، صداقت، صبر، خشوع، انفاق و یاد خدا، ویژگی‌های ارزشمندی را برای هر دو برمی‌شمارد. در پایان نیز برای آنان آمرزش و پاداشی بزرگ در نظر می‌گیرد.
وی ادامه داد: مسئولیت معنوی و اخلاقی، همان‌گونه که بر عهده مردان است، بر عهده بانوان نیز قرار دارد و قرآن کریم این مسئولیت را به رسمیت شناخته است. بنابراین، بانوی طلبه با حضور در حوزه علمیه صرفاً فرصتی برای کسب اطلاعات به دست نمی‌آورد، بلکه فرصتی برای رشد علمی، معنوی و اخلاقی و آمادگی برای خدمت به جامعه پیدا می‌کند.
رضایی با بیان اینکه مسیرهای متنوعی برای فعالیت بانوان طلبه در آینده وجود دارد، گفت: یک طلبه می‌تواند در آینده پژوهشگر یا مدرس توانمندی باشد، در عرصه مشاوره بدرخشد یا با نگارش کتاب به تولید محتوای علمی کمک کند. در حقیقت، بانوان طلبه باید متناسب با استعدادهای خود، از معارف دینی برای شکوفایی توانمندی‌های درونی‌شان بهره بگیرند و در عرصه‌های مورد نیاز جامعه نقش‌آفرینی کنند.
وی با تأکید بر ضرورت عبور از اطلاعات پراکنده و رسیدن به فهم روشمند دین، اظهار کرد: ممکن است فردی کتابی را مطالعه کند، مطالب آن را به خاطر بسپارد و واحد درسی خود را با موفقیت بگذراند، اما این امر به‌تنهایی به معنای دستیابی به فهم روشمند نیست.
مدیر مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران خراسان با اشاره به جایگاه دروس مقدماتی حوزه، افزود: دروس سال‌های نخست طلبگی، زمینه و پیش‌نیاز ورود به مراحل عمیق‌تر علمی است. ادبیات عرب، منطق و مباحث مقدماتی فقه، هرکدام در شکل‌گیری توانایی فهم متون دینی و استدلال علمی نقش دارند و نباید آن‌ها را صرفاً مجموعه‌ای از درس‌ها برای گذراندن واحدهای آموزشی دانست.
وی ادامه داد: جامعه امروز، به‌ویژه در عرصه حضور علمی بانوان، به افرادی نیاز دارد که بتوانند با مراجعه به منابع اصلی دین، یعنی قرآن و سنت، به فهم دقیق‌تری از معارف و احکام دست یابند. هدف این نیست که هر فردی مستقلاً به تولید حکم بپردازد، بلکه باید توانایی فهم منابع و شناخت مبانی دیدگاه‌های دینی را به دست آورد.
رضایی با بیان اینکه یادگیری ادبیات عرب باید با شناخت فلسفه و هدف آن همراه باشد، تصریح کرد: طلبه باید بداند چرا این متون را می‌خواند و چگونه می‌تواند با استفاده از این دانش، آیات قرآن و روایات را بفهمد. گاهی با توجه به متن روایت، آیه، شأن نزول یا شرایط مربوط به آن، برداشت‌های متفاوتی شکل می‌گیرد؛ بنابراین، فهم دقیق متون دینی به دانش و دقت علمی نیاز دارد.
وی خاطرنشان کرد: طلبه باید به‌تدریج بیاموزد که میان متن و تفسیر، نقل و تحلیل و ادعا و دلیل تفاوت بگذارد. رسیدن به بلوغ علمی نیز مستلزم آن است که اگر پاسخ پرسشی را نمی‌داند، برای یافتن آن تلاش کند و در صورت نیاز، با آرامش بیان کند که موضوع به بررسی بیشتری نیاز دارد.
تقویت مهارت‌های علمی و پاسخ‌گویی به نیازهای جامعه
مدیر مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران خراسان با اشاره به ضرورت تقویت مهارت‌های علمی در دوران طلبگی، گفت: برای دستیابی به فهم روشمند دین، باید سه مهارت اساسی را در خود تقویت کنیم؛ نخست، مهارت فهم متن، به این معنا که آیات، روایات و متون علمی را دقیق بخوانیم و از برداشت‌های شتاب‌زده دوری کنیم.
وی افزود: دومین مهارت، توانایی استدلال است؛ باید بدانیم دلیل یک دیدگاه چیست، مقدمات آن چگونه شکل گرفته و بر چه مبنایی استوار است تا بتوانیم میان استدلال معتبر و ادعای بدون پشتوانه تفاوت بگذاریم.
رضایی، مهارت انتقال دانش را سومین مهارت ضروری دانست و اظهار کرد: باید بتوانیم مطلبی را که به‌صورت عمیق آموخته‌ایم، متناسب با سطح فهم مخاطب، روشن و دقیق عرضه کنیم. گاهی جامعه از ما انتظاری دارد که صرفاً با مطالعه و کسب اطلاعات برآورده نمی‌شود؛ بلکه لازم است فهم متن را با استدلال و دلیل منطقی همراه کنیم و آن را به‌درستی در اختیار مخاطب قرار دهیم.
وی با تأکید بر ضرورت کنش متناسب بانوان طلبه در برابر نیازهای فکری و فرهنگی جامعه و شبهات موجود، ادامه داد: برای درک اهمیت مسیر طلبگی، کافی است به پرسش‌های اطراف خود در خانواده و جامعه توجه کنیم. باید ببینیم نوجوانی که با پرسش‌هایی درباره ایمان روبه‌روست، چه مسائلی در ذهن دارد و جوانی که میان ارزش‌های دینی و برخی برداشت‌های رایج در فضای مجازی دچار سردرگمی شده است، چگونه می‌تواند راهنمایی شود.
مدیر مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران خراسان افزود: گاهی اختلافاتی در خانواده شکل می‌گیرد که می‌توان با دانش، گفت‌وگوی آرام و آگاهانه و تبیین درست مسائل، برای حل آن‌ها تلاش کرد. در برخی موارد، مسئله این نیست که پاسخ یک شبهه را نمی‌دانیم، بلکه ممکن است با وجود آگاهی از پاسخ، نتوانیم آن را با زبان مخاطب بیان کنیم و به‌روشنی در اختیار او قرار دهیم.
وی تصریح کرد: طلبه موفق کسی است که بتواند مسئله را به‌درستی تشخیص دهد، منابع مناسب را بشناسد، حدود تخصص خود را در مسائل مختلف بداند و متناسب با نیاز جامعه، با بهره‌گیری از استادان متخصص، پاسخ‌ها را روشن و دقیق منتقل کند.
رضایی با بیان اینکه اثرگذاری در عرصه فرهنگی و دینی تنها با آموختن مطالب حاصل نمی‌شود، اظهار کرد: اگر می‌خواهیم در آینده در عرصه فرهنگی و دینی جامعه نقش مؤثری داشته باشیم، باید شیوه صحیح و روشمند گفت‌وگو را نیز بیاموزیم. ممکن است در گفت‌وگو با افراد، اختلاف‌نظرهایی وجود داشته باشد؛ در چنین شرایطی باید احترام و جایگاه افراد را حفظ کنیم و پاسخ متناسب با مخاطب ارائه دهیم.
وی برای تبیین اهمیت شیوه صحیح انتقال مفاهیم، به حکایتی درباره امام حسن و امام حسین(علیهماالسلام) اشاره کرد و گفت: در این حکایت آمده است که این دو امام در دوران کودکی وارد مسجدالنبی شدند و پیرمردی را دیدند که وضو می‌گرفت، اما وضوی او صحیح نبود. آن دو بزرگوار برای اینکه اشتباه پیرمرد را بدون برخورد مستقیم به او نشان دهند، راهی را انتخاب کردند که هم حرمت او حفظ شود و هم متوجه اشتباهش شود.
مدیر مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران خراسان ادامه داد: امام حسن مجتبی(علیه‌السلام) به پیرمرد گفتند که ایشان و امام حسین(علیه‌السلام) درباره وضوی خود اختلاف‌نظر دارند و از او خواستند داوری کند. سپس هر دو بزرگوار وضوی خود را به‌طور کامل انجام دادند و پیرمرد با مشاهده آن‌ها متوجه اشتباه خود شد.
وی تأکید کرد: این حکایت نشان می‌دهد که رفتار ما نیز بخشی از پیامی است که باید به جامعه منتقل کنیم. بنابراین، در کنار دانش و توانایی علمی، باید شیوه درست برخورد با مخاطب و انتقال مفاهیم را نیز بیاموزیم.
نظم علمی، اخلاق و خودسازی؛ ضرورت‌های مسیر طلبگی
رضایی در ادامه با اشاره به ضرورت شکل‌گیری عادت‌های علمی و اخلاقی در زندگی طلاب، گفت: برای اینکه طلبه‌ای توانمند و اثرگذار باشیم، باید با نظم علمی زندگی کنیم. زمان بیدارشدن، خوابیدن، مطالعه، حضور در مهمانی‌ها و اختصاص وقت به خانواده، باید با برنامه‌ریزی همراه باشد.
وی با تأکید بر اهمیت برنامه‌ریزی برای بانوان طلبه، افزود: یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت بانوان در کنار ایفای نقش‌های متعدد، برنامه‌ریزی در زندگی است. مطالعه منظم، مرور درس‌ها، یادداشت‌برداری و انجام تکالیف می‌تواند پایه‌های محکمی برای موفقیت علمی شما فراهم کند.
مدیر مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران خراسان با بیان اینکه طلاب نباید از پرسیدن و تحقیق‌کردن هراس داشته باشند، اظهار کرد: سؤال‌کردن عیب نیست؛ بلکه باید قدرت تحقیق و جست‌وجوی علمی را در خود تقویت کنیم. همان‌طور که از برنامه‌های اردوی شما نیز چنین برمی‌آید، تحقیق و جست‌وجو از همان آغاز مسیر طلبگی مورد توجه قرار گرفته است. امیدواریم با تحقیق و دستیابی به فهم روشمند، این شیوه را به عادتی پایدار در زندگی خود تبدیل کنید.
وی اخلاق را یکی از ارکان جدایی‌ناپذیر طلبگی دانست و تصریح کرد: در برابر استادان، هم‌کلاسی‌ها، محیط تحصیل، خانواده، خویشاوندان و همسایگان باید به اخلاق توجه داشته باشیم. رفتار طلبه باید به‌گونه‌ای باشد که پیش و پس از ورود به این مسیر، آثار تربیتی و اخلاقی آن به‌روشنی در زندگی او مشاهده شود.
رضایی با تأکید بر ضرورت خودسازی و توجه به عبادت، ادامه داد: اگر می‌خواهیم خستگی روزانه را از خود دور کنیم و برای روز بعد آمادگی داشته باشیم، نباید از تهجد و عبادت شبانه غافل شویم. یکی از مطالبات رهبر شهید نیز توجه طلاب به نماز شب بود؛ ازاین‌رو، باید خودسازی را جدی بگیریم.
وی خاطرنشان کرد: در این مسیر، تزکیه و خودسازی باید در کنار رشد علمی و معنوی قرار گیرد. برای تقویت ارتباط با خداوند، توکل و توسل به اهل‌بیت(علیهم‌السلام) و پرورش ویژگی‌هایی همچون صداقت، صبر، تواضع و مسئولیت‌پذیری، باید از هیچ تلاشی فروگذار نکنیم.
مدیر مرکز مدیریت حوزه علمیه خواهران خراسان با تأکید بر اهمیت جایگاه طلبگی، خطاب به طلاب جدیدالورود گفت: شما سربازان امام زمان(عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) هستید و جامعه طلبگی از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است؛ بنابراین، باید قدر این فرصت را بدانید. جامعه به افرادی نیاز دارد که معارف دین را با شناخت دقیق علمی و قدرت استدلال تبیین کنند و شما عزیزان می‌توانید در انتقال صحیح این معارف نقش‌آفرین باشید.
وی افزود: مسئولیت طلبگی با صرف ورود به حوزه علمیه پایان نمی‌یابد، بلکه امروز آغاز پذیرش مسئولیتی بزرگ است؛ تعهد به یادگیری عمیق، جست‌وجوی حقیقت، اخلاق، خودسازی و استفاده مسئولانه از دانش در مسیر خدمت به جامعه.
رضایی در پایان از خداوند متعال خواست به طلاب در مسیر پیشرفت علمی، اخلاقی و معنوی توفیق عنایت کند و حوزه‌های علمیه خواهران را جایگاه تربیت بانوان آگاه، اندیشمند و اخلاق‌مدار قرار دهد.
وی همچنین برای استادانی که عمر و توان خود را صرف تعلیم و تربیت طلاب می‌کنند و همه کسانی که در مسیر تربیت دینی گام برمی‌دارند، توفیق و برکت روزافزون مسئلت کرد و سخنان خود را با دعای «اللهم زدنا علماً و فهماً، وارزقنا إخلاصاً فی القول والعمل، واجعلنا من أهل العلم والعمل والبصیرَه» به پایان رساند.
نویسنده: جواد رستمی