عصر قم - چند روز پس از رخداد امنیتی در نزدیکی پایگاه فرفورد انگلیس، ابهام درباره ابعاد حادثه و هم‌زمانی آن با طرح نام ایران، این پرونده را به عرصه‌ای برای شکل‌گیری روایت امنیتی تازه تبدیل کرده‌است.
پرونده فرفورد در چند روز گذشته، در شرایطی به یکی از موضوعات خبرساز امنیتی در انگلیس تبدیل شده که این کشور همچنان با پیامدهای حضور نظامی خود در تحولات منطقه غرب آسیا و تنش‌های فزاینده با ایران روبه‌رو است.
اهمیت این رخداد فقط به یک حادثه در اطراف یک پایگاه نظامی محدود نمی‌شود؛ فرفورد در سال‌های اخیر بخشی از زیرساخت نظامی مورد استفاده آمریکا در عملیات منطقه‌ای بوده و از این منظر، هرگونه حادثه امنیتی در اطراف آن می‌تواند فراتر از ابعاد محلی مورد توجه قرار گیرد.
هم‌زمان، سرعت شکل‌گیری روایت‌های رسانه‌ای و سیاسی پیرامون این پرونده و اکنون طرح رسمی ادعای نقش ایران از سوی نخست‌وزیر انگلیس، پرسش‌هایی را درباره نحوه تبدیل یک رخداد هنوز در حال بررسی به یک موضوع امنیتی مرتبط با ایران مطرح کرده است؛ پرسش‌هایی که پاسخ به آنها نیازمند تفکیک میان واقعیت‌های تأییدشده، شواهد اعلام‌شده و روایت‌هایی است که در مراحل مختلف پرونده شکل گرفته‌اند.
حادثه‌ای با ابهام‌های امنیتی
پرونده فرفورد از بامداد یکشنبه ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۶ (۵ مهر ۱۴۰۵) باز شد؛ زمانی که پلیس انگلیس پنج شهروند این کشور را در نزدیکی پایگاه هوایی سلطنتی فرفورد بازداشت کرد. موضوع ابتدا با ظن مرتبط با مواد منفجره و سپس با عنوان آماده‌سازی اقدام تروریستی دنبال شد و در پی آن، ده‌ها خانواده از محدوده اطراف محل تخلیه شدند.
با وجود فضای سنگین امنیتی، پنج بازداشت‌شده روز بعد بدون طرح اتهام رسمی و با قرار وثیقه آزاد شدند. پلیس مبارزه با تروریسم انگلیس اعلام کرده تحقیقات همچنان ادامه دارد و در این مرحله نمی‌توان درباره ماهیت نهایی ماجرا قضاوت کرد. گزارش‌های منتشرشده همچنین حاکی است که در بازرسی خودروهای مرتبط با این افراد، مواد منفجره‌ای کشف نشده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد میان ابعاد اولیه عملیات امنیتی و آنچه تاکنون در روند قضایی پرونده به دست آمده، فاصله قابل توجهی وجود دارد.
ابهام زمانی بیشتر می‌شود که پلیس انگلیس از بررسی چند مسیر تحقیقاتی سخن می‌گوید. به گفته مقام‌های امنیتی، یکی از احتمالات این است که افراد بازداشت‌شده آگاهانه یا ناآگاهانه برای یک دولت خارجی یا به‌عنوان نیروی نیابتی آن فعالیت کرده باشند؛ پلیس اما تاکنون نام هیچ کشوری را به‌عنوان عامل یا حامی احتمالی مطرح نکرده است. بنابراین، فرضیه دخالت خارجی هنوز تنها یکی از سناریوهای در حال بررسی است و نمی‌توان آن را با نقش ایران یکسان دانست.
با این حال، نام ایران خیلی زود در روایت پیرامون پرونده برجسته شد؛ موضوعی که با واکنش سفارت جمهوری اسلامی ایران در لندن مواجه شد و این سفارت هرگونه ارتباط تهران با حادثه را رد کرد. در ادامه، اگرچه مقام‌های انگلیسی بر ادامه تحقیقات تأکید داشتند، اندی برنهام نخست‌وزیر انگلیس روز چهارشنبه مدعی شد که نشانه‌های قوی از نقش ایران در حادثه وجود دارد؛ ادعایی که وی بدون ارائه جزئیات درباره شواهد مورد استناد مطرح کرد و هم‌زمان بر ادامه تحقیقات پلیس تأکید داشت.
در نتیجه، در مرحله کنونی آنچه درباره فرفورد می‌دانیم، نه اثبات ارتباط ایران با حادثه بلکه بازداشت پنج نفر، ادامه تحقیقات و بررسی احتمالات مختلف است. همین فاصله میان واقعیت حقوقی پرونده و سرعت طرح نام ایران، نقطه آغاز بررسی این پرسش است که چرا یک حادثه هنوز حل‌نشده، در فضای رسانه‌ای و سیاسی غرب با روایت تهدید ایران پیوند خورده است؟
تقلا برای روایت‌سازی علیه ایران
از نگاه ناظران، ورود نام ایران به پرونده فرفورد ابتدا بیش از آنکه از یک اتهام رسمی در انگلیس ناشی شود، از فضای رسانه‌ای و اظهارات مقام‌های آمریکایی شکل گرفت اما اکنون با اظهارنظر نخست‌وزیر انگلیس، این روایت وارد سطح رسمی لندن نیز شده است.
پلیس انگلیس همچنان از بررسی چند سناریو و ادامه تحقیقات سخن می‌گوید، اما برنهام اکنون مدعی شده است که شواهد محکمی درباره نقش ایران در حادثه وجود دارد؛ ادعایی که جزئیات آن از سوی نخست‌وزیر انگلیس ارائه نشده است.
پیش از موضع‌گیری برنهام، مواضع مقامات آمریکا و اتهام‌زنی‌های بی‌اساس‌شان، آن هم بدون شواهد و مستندات، در صدر رسانه‌های جهان قرار گرفت. مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا مدعی شده بود که این حادثه به‌وضوح دست یک بازیگر خارجی را نشان می‌دهد اما برای این ادعا هیچ شواهدی ارائه نکرد و حتی نام کشوری مشخص را نیز بر زبان نیاورد. دونالد ترامپ نیز احتمال ارتباط ایران را مطرح کرد.
تغییر موضع لندن قابل توجه است زیرا در حالی که نهادهای مسئول انگلیسی همچنان در مرحله تحقیق قرار دارند، نخست‌وزیر این کشور اکنون بدون شواهد متقن از نقش ایران سخن می‌گوید.
این تفاوت مواضع قابل توجه است زیرا در حالی که واشنگتن با صراحت بیشتری بر فرضیه دخالت خارجی تأکید می‌کند، نهادهای مسئول انگلیسی هنوز در مرحله تحقیق قرار دارند. حتی گزارش‌های منتشرشده درباره پرونده نشان می‌دهد در کنار اتهام‌زنی به ایران، گزینه‌هایی مانند روسیه و گروه‌های غیردولتی نیز مطرح شده‌اند و هنوز مشخص نیست اساساً حادثه اقدامی با حمایت یک دولت بوده است یا خیر. با این حال، ادعای جدید نخست‌وزیر انگلیس وزن سیاسی فرضیه کذایی نقش ایران را نسبت به روزهای نخست پرونده افزایش داده است.
سفارت جمهوری اسلامی ایران در لندن نیز هرگونه ارتباط تهران با این حادثه را قاطعانه رد کرده و گمانه‌زنی‌های مطرح‌شده را بی‌اساس و مغرضانه دانسته است. از این منظر، در شرایطی که پرونده قضایی پنج بازداشت‌شده هنوز به اتهام رسمی منجر نشده و تحقیقات ادامه دارد، نسبت دادن حادثه به ایران اکنون بر ادعای رسمی نخست‌وزیر انگلیس استوار است؛ با این حال، جزئیات این شواهد همچنان برای افکار عمومی منتشر نشده و امکان ارزیابی مستقل مبنای این ادعا وجود ندارد.
اهمیت این مسئله زمانی بیشتر می‌شود که فرفورد خود یکی از مراکز مورد استفاده آمریکا در عملیات نظامی علیه ایران بوده است. بنابراین، پیش از آنکه تحقیقات انگلیس به نتیجه برسد، تبدیل یک حادثه مبهم امنیتی به روایتی درباره تهدید ایران می‌تواند افکار عمومی را از پرسش اصلی یعنی چه کسی و با چه انگیزه‌ای در این حادثه نقش داشته است، به سمت روایتی از نقش ایران سوق دهد که اکنون رسما از سوی نخست‌وزیر انگلیس مطرح شده اما جزئیات شواهد مورد استناد آن هنوز اعلام نشده است.
پشت پرده بازی جدید امنیتی غرب علیه ایران
از نگاه کارشناسانه، فرفورد را نمی‌توان جدا از جایگاه این پایگاه در حملات متجاوزانه اخیر به خاک ایران بررسی کرد. دولت انگلیس در مارس ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴) اجازه استفاده آمریکا از فرفورد برای عملیات علیه تأسیسات موشکی ایران را صادر کرد و این پایگاه در ماه‌های بعد به یکی از مراکز مهم استقرار بمب‌افکن‌های آمریکایی تبدیل شد.
بنابراین، حادثه کنونی در محلی رخ داده که عملاً بخشی از زیرساخت نظامی عملیات آمریکا علیه ایران بوده است؛ موضوعی که به پرونده، فراتر از یک حادثه امنیتی محلی، ابعاد ژئوپلیتیکی می‌دهد. در چنین شرایطی، برجسته شدن نام ایران می‌تواند کانون توجه را از نقش پایگاه و مأموریت متجاوزانه نظامی آن به تهدید ایران منتقل کند.
اگرچه لندن ادعاهایی را علیه تهران مطرح کرده و با کاخ سفید همصدا شده است اما جزئیات شواهد مورد استناد خود را ارائه نکرده است. این موضع‌گیری در حالی صورت گرفته که تحقیقات درباره حادثه همچنان ادامه دارد و بخش‌هایی از ابعاد پرونده، از جمله ماهیت اقدام و ارتباط خارجی مظنونان، همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.
سناریوی دوم، تلاش برای امنیتی‌تر کردن فضای اروپا علیه ایران است. چنین پرونده‌ای، حتی در شرایطی که تحقیقات همچنان ادامه دارد و جزئیات شواهد ادعایی لندن منتشر نشده است، می‌تواند بهانه‌ای برای تشدید حفاظت از پایگاه‌های آمریکایی، افزایش فعالیت دستگاه‌های اطلاعاتی و امنیتی، کنترل بیشتر شبکه‌های مرتبط با ایران و بازتعریف تهدیدهای احتمالی در داخل انگلیس فراهم کند.
اهمیت این مسئله از منظر اروپا و آمریکا در آن است که پرونده‌های امنیتی، برخلاف مناقشه‌های صرفاً سیاسی، می‌توانند به اقدامات عملی و محدودیت‌های جدید منجر شوند و به‌تدریج تصویری از ایران به‌عنوان یک تهدید مستمر در فضای عمومی و سیاست امنیتی غرب تثبیت کنند.
در عین حال، یک سناریوی مهم‌تر را نیز نمی‌توان نادیده گرفت و آن اینکه تبدیل پرونده فرفورد به بخشی از معماری فشار علیه ایران در مرحله پساجنگ است. در این چارچوب، هر حادثه‌ای در اطراف تأسیسات یا منافع آمریکا و انگلیس می‌تواند در کنار موضوعاتی مانند تهدیدهای سایبری، فعالیت‌های نیابتی و امنیت پایگاه‌های نظامی قرار گیرد و برای تقویت ادبیات جنگ ترکیبی ایران مورد استفاده قرار بگیرد. این در حالی است که حتی گزارش‌های رسانه‌ای انگلیس درباره پرونده اذعان دارند که هنوز درباره میزان تهدید، وجود مواد منفجره قابل استفاده و ارتباط خارجی مظنونان ابهام وجود دارد.
از این منظر، مسئله اصلی برای ایران فقط نتیجه نهایی تحقیقات فرفورد نیست بلکه روایتی است که هم‌زمان با ادامه تحقیقات در حال شکل‌گیری است. اکنون که نخست‌وزیر انگلیس از وجود شواهدی درباره نقش ایران سخن گفته، مسئله مهم آن است که این ادعا بر چه شواهدی استوار است و آیا جزئیات آن در ادامه تحقیقات منتشر خواهد شد. در صورت انتشار شواهد مشخص، ارزیابی این ادعا باید بر اساس همان شواهد انجام شود.
بنابراین، فرفورد اکنون بیش از آنکه صرفاً یک حادثه امنیتی محلی باشد، به عرصه‌ای برای رقابت بر سر روایت امنیتی در فضای پرتنش پس از حملات متجاوزانه علیه ایران تبدیل شده است؛ فضایی که در آن، طرح رسمی ادعای نقش ایران از سوی لندن، در کنار ادامه فشارهای سیاسی و امنیتی غرب، می‌تواند به شکل‌گیری چارچوب امنیتی تازه‌ای برای مواجهه با تهران منجر شود.
منبع:
خبرگزاری مهر