عصر قم - تبریز- معاون آموزش حوزههای علمیه آذربایجان شرقی با تأکید بر ضرورت حاکمیت اصل تقابل و اخذ تضمینهای حقوقی ملموس در مذاکرات، فقدان سازوکار دقیق راستیآزمایی در تفاهمنامه اسلامآباد را خطای بنیادین این توافق دانست.
حجتالاسلام والمسلمین علی مطهریصدر، معاون آموزش حوزههای علمیه استان آذربایجان شرقی در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری رسا در تبریز ، با تبیین ابعاد، درسها و عبرتهای راهبردی تفاهمنامه اسلامآباد اظهار داشت: تجربه تفاهمنامه اسلامآباد که با هدف احقاق حقوق ملت غیور ایران میان رؤسای جمهور دو کشور شکل گرفت، بار دیگر پرده از سرشت عهدشکنانه هیئت حاکمه آمریکا برداشت مهمترین درس این رخداد تاریخی برای دستگاه دیپلماسی آن است که دستیابی به توافقی پایدار، بدون تحصیل ضمانتهای کافی، وافی، موثق و بازدارنده توهمی بیش نیست؛ ضمانتهایی که در صورت تخطی طرف مقابل، بتوان از خودِ آنها بهمنزله ابزار فشار و موازنه بهره برد، ضمن آنکه فقدان یک نظارت بینالمللی مؤثر و عادلانه مانع از تحقق دستاوردهای عینی برای کشور شد.
وی در تشریح عبرتهای عمیق این توافق افزود: نخستین عبرت، مردود بودن اعتماد مطلق به دشمنی است که پیمانشکنی صفت ذاتی اوست؛ چنین اعتمادی موجب خسرانهای مادی و معنوی جبرانناپذیر و تولید امیدهای واهی در افکار عمومی میگردد. دومین عبرت، لزوم طراحی سناریوهای جایگزین و مسیرهای موازی در عرصه اقتصاد و روابط خارجی همپای میز مذاکره است تا سرنوشت کشور معطل اراده بدخواهان نماند سومین و حیاتیترین درس نیز باور به توانمندیهای درونی، اتکا به سرمایههای عظیم داخلی و مشورت مستمر با آحاد ملت شریف است؛ چرا که مردم، صاحبان واقعی انقلاب اسلامی و ستونهای اصیل اقتدار نظام به شمار میروند.
معاون آموزش حوزههای علمیه آذربایجان شرقی به بررسی ضعفهای ساختاری در سنجش تعهدات پرداخت و خاطرنشان کرد: در مهندسی تفاهمنامه اسلامآباد، هیچ سازوکار شفاف، متوازن و عملیاتی برای راستیآزمایی تعهدات آمریکا تعبیه نشده بود این آسیب بهویژه در محورهای بنیادین اقتصادی نظیر آزادسازی اموال و داراییهای مسدودشده، تسهیل مبادلات بانکی و عدم اعمال تحریمهای تازه به وضوح رخ نمود حقیقت میدانی این بود که تکالیف جمهوری اسلامی ماهیتی عینی، فنی و مشهود داشت و بلافاصله پایش میشد، اما تعهدات واشنگتن در قالبهای کشسان و گریزپذیر طراحی شده و از هرگونه امکان راستیآزمایی عینی محروم مانده بود.
حجتالاسلام والمسلمین مطهریصدر در واکاوی پیامدهای منفی پیمانشکنی کاخ سفید بیان داشت: نقض عهد آمریکا آسیبهای چندگانهای بر پیکره کشور و منطقه تحمیل کرد؛ نخست در ساحت اقتصاد ملی، شریان درآمدهای نفتی، تعاملات بینالمللی شبکه پولی و بانکی و ترانزیت حملونقل دریایی را با چالشهای محسوسی مواجه ساخت دوم آنکه اصل بنیادین اقدام متقابل را مخدوش کرد و بالتبع موجب شد ایران نیز ادامه تکالیف خود را متوقف سازد سومین پیامد، سلب اعتماد جمهوری اسلامی از فرآیندهای دیپلماتیک است که کشور را نسبت به شرکت در هرگونه مذاکره احتمالی در آینده بیمیل و بیرغبت کرد؛ و در نهایت، مهمترین و مخاطرهآمیزترین اثر آن، تشدید تصاعدی بحران، بازگشت تنشها به منطقه و حتی پدیداری احتمال درگیری و جنگ مستقیم است.
این استاد برجسته حوزه علمیه با اشاره به مبانی فقه حکومتی و سیره سیاسی معصومین(ع) تصریح کرد: در شریعت مطهره اسلام، وفای به عهد یک اصل اولیه و بنیادین است؛ لکن تداوم اعتبار هر معاهدهای مقید به التزام طرفینی است چنانچه طرف مقابل با رفتار و عملکرد خود عهد را زیر پا بگذارد و تعهداتش را نادیده انگارد، فقه پویای اسلامی به دولت اسلامی اجازه نمیدهد متعهدِ یکطرفه بماند، بلکه اذن ابطال و خروج رسمی از پیماننامه را صادر میکند. حکومت دینی در گامهای پسین نیز کاملاً مجاز و مکلف است به تعلیق تکالیف، مطالبهگری فعالانه و اعلام پایان قطعی معاهده مبادرت ورزد تا عزت جامعه اسلامی پایمال نشود.
وی با اشاره به خطوط راهنمای تصمیمگیری در ارکان حاکمیتی اظهار داشت: دستگاه تصمیمساز کشور باید در هر معاهده دیپلماتیک، متن توافق را بهنحوی نفوذناپذیر پیریزی کند که تعهدات آمریکا در تمام مراحل قابلیت سنجش و ارزیابی دقیق داشته باشد؛ همچنین پیامدهای عملی و حقوقیِ ناشی از نقض عهد از ابتدا با صراحت قید گردد و فرآیند پاسخ متقابل به صورت مکانیسمی خودکار در تاروپود متن گنجانده شود.
حجتالاسلام والمسلمین مطهریصدر جمعبندی تجربه تفاهمنامه اسلامآباد را در یک گزاره راهبردی خلاصه کرد و گفت: فقدان نظارت جامع بر متن و معین نکردن آثار نقض قرارداد، پاشنه آشیل تفاهمنامه بود که به شکل بارز در حوزه درآمدهای نفتی و استرداد اموال بلوکهشده بنبست ایجاد کرد.
معاون آموزش حوزههای علمیه آذربایجان شرقی در پایان تأکید کرد: برای توافقهای احتمالی آتی، پذیرش قاعده خدشهناپذیر تعهد در برابر تعهد، گامبهگام بودن اجرا، راستیآزمایی عملی و اخذ تضامین محکم اجرایی امری اجتنابناپذیر است باید افق زمانی هر اقدام بهطور دقیق مشخص شود، امتیازات ایران مرحلهبهمرحله و کاملاً برگشتپذیر باشد و هزینههای عینی و تنبیهی برای نقض عهد تدوین گردد تا طرف مقابل چارهای جز اجرای بندبهبند تعهدات خود پیش روی خود نبیند.
نویسنده: وحید نستوهی