عصر قم - استاد تمام جامعهشناسی دانشگاه تهران با بیان اینکه دولت در سیاستگذاری جمعیتی نقش اساسی دارد، گفت: جمعیت فقط یک عدد نیست، بلکه به معنای استمرار جامعه، نسل، خانواده، فرهنگ و در نهایت استمرار تاریخی یک جامعه است.
به گزارش خبرنگار گروه جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا، چهارمین نشست از سلسله نشستهای «همایش بینالمللی حکمرانی جمعیت و خانواده در شکلدهی جوامع آینده» با موضوع «جایگاه جمعیت و خانواده در نظریه دولت و تمدن» و با سخنرانی دکتر غلامرضا جمشیدیها، استاد تمام جامعهشناسی دانشگاه تهران، برگزار شد.
جمشیدیها در این نشست با تشریح مبانی نظریه «دولت و تمدن»، نقطه آغاز این نظریه را انسانشناسی دانست و اظهار داشت: برای فهم جامعه ابتدا باید درباره انسان و ویژگیهای او سخن گفت؛ انسان از یک سو دارای فطرت و ظرفیت انسانی و از سوی دیگر دارای ویژگیهای طبیعی و غریزی است که میتواند زمینه تجاوز و ستم را فراهم کند.
وی با اشاره به ضرورت شکلگیری دولت برای ایجاد نظم اجتماعی افزود: وقتی جامعه تشکیل میشود، برای جلوگیری از تجاوز گروهی به گروه دیگر و ایجاد نظم، وجود حاکمیت ضرورت پیدا میکند؛ بنابراین دولت صرفاً یک دستگاه اداری نیست، بلکه نهادی است که میتواند جهت کلی جامعه را تعیین کند.
دولت و شکلگیری تمدن
استاد جامعهشناسی دانشگاه تهران در ادامه، سه مؤلفه «توسعه شهر، توسعه اقتصاد و تولید علم» را از عناصر مهم تمدن برشمرد و گفت: در بسیاری از تمدنهای تاریخی میتوان این سه مؤلفه را مشاهده کرد و از این منظر، نسبت میان قدرت سیاسی و شکلگیری و استمرار تمدن را مورد بررسی قرار داد.
جمشیدیها با اشاره به نمونههایی از یونان، ایران و تمدن اسلامی تصریح کرد: تمدن صرفاً به وجود چند دانشمند یا چند اثر فکری محدود نمیشود، بلکه به یک نظام اجتماعی، شهری، اقتصادی و سیاسی نیاز دارد.
وی همچنین با اشاره به برخی مضامین موجود در آثار امام خمینی(ره) و نهجالبلاغه، بر نقش حاکمیت در تحولات اجتماعی تأکید کرد و گفت: تغییر در حاکمیت میتواند به تغییر در زمانه و شرایط اجتماعی منجر شود.
دولت و سیاست جمعیتی
این استاد دانشگاه در ادامه با تعمیم نظریه «دولت و تمدن» به مسئله جمعیت، اظهار داشت: اگر قرار باشد یک سیاست جمعیتی در مقیاس ملی اجرا شود، دولت و ساختارهای حکمرانی نقش اصلی را دارند.
وی افزود: دولت میتواند از خانوادهها حمایت کند، از فرزندآوری پشتیبانی داشته باشد، برای ازدواج جوانان امکانات فراهم کند و در حوزه مسکن، اشتغال، آموزش و رفاه خانوار سیاستگذاری کند.
جمشیدیها در عین حال تأکید کرد که مسئله جمعیت فقط اقتصادی نیست و ادامه داد: جمعیت یک مسئله اجتماعی، فرهنگی، خانوادگی، آموزشی و سیاسی نیز هست و باید مجموعه این عوامل را در کنار یکدیگر دید.
وی خانواده را یکی از مهمترین نهادهای تداوم اجتماعی دانست و گفت: اگر جامعه بخواهد استمرار پیدا کند، باید نسل جایگزین نسل قبلی شود؛ بنابراین وقتی درباره جمعیت صحبت میکنیم، در واقع درباره خانواده، ازدواج، فرزندآوری، تربیت نسل آینده و استمرار جامعه نیز صحبت میکنیم.
ضرورت فرهنگسازی درباره خانواده و فرزندآوری
جمشیدیها با تأکید بر نقش دولت در حوزه فرهنگ، اظهار داشت: اگر جمعیت مسئلهای ملی است، باید درباره ارزش خانواده، ازدواج، فرزند و تداوم نسل نیز کار فرهنگی جدی انجام شود.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا حمایت اقتصادی به تنهایی میتواند مسئله جمعیت را حل کند، گفت: یک بخش مسئله، تفکر و اعتقاد است و نمیتوان گفت همه چیز فقط با پول حل میشود؛ اما بخش مهم دیگر، دولت است.
استاد تمام جامعهشناسی دانشگاه تهران افزود: دولت میتواند برای استخدام، تشکیل خانواده و فرزندآوری سیاستهای حمایتی طراحی کند و برای خانوادههای دارای فرزند حمایتهای بیشتری در نظر بگیرد.
وی همچنین بر ضرورت هماهنگ کردن تحصیل و فرزندآوری زنان تأکید کرد و گفت میتوان سیاستهایی طراحی کرد که زنان دارای فرزند بتوانند با انعطاف بیشتری مسیر آموزشی خود را ادامه دهند.
جمشیدیها در جمعبندی سخنان خود تصریح کرد: مسئله جمعیت هم بُعد اعتقادی و فرهنگی دارد و هم بُعد حکمرانی و دولتی؛ اگر یکی را ببینیم و دیگری را نبینیم، مسئله را کامل ندیدهایم.
وی خاطرنشان کرد: اگر قرار است درباره تمدنسازی و آینده جمعیتی ایران صحبت کنیم، باید هم انسان را بشناسیم، هم خانواده را، هم جمعیت را و هم دولت را.