عصر قم - عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، با تأکید بر ضرورت بازتعریف صورت مسئله اظهار داشت: اگر کاهش باروری و کاهش رشد جمعیت را نشانه فروپاشی خانواده بدانیم، نگاه دقیقی به وضعیت موجود نداشتهایم؛ زیرا در خانواده با یک «دگرگونی» مواجهیم و در حوزه جمعیت با یک «مسئله جمعیتی».
به گزارش خبرنگار گروه جمعیت و تعالی خانواده خبرگزاری رسا، حجتالاسلام دکتر اسماعیل چراغی کوتیانی، عضو هیئت علمی گروه جامعهشناسی و عضو کارگروه مطالعات جمعیتی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، در نشست «بحران خانواده یا بحران جمعیت؟ بازاندیشی حکمرانی اجتماعی» گفت: برای فهم مسئله جمعیت نباید تنها به آمار و شاخصهای جمعیتی توجه کرد، بلکه باید لایههای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، سیاسی، امنیتی و معنایی شکلدهنده این شاخصها را نیز مورد توجه قرار داد.
وی با تأکید بر ضرورت بازتعریف صورت مسئله اظهار داشت: اگر کاهش باروری و کاهش رشد جمعیت را نشانه فروپاشی خانواده بدانیم، نگاه دقیقی به وضعیت موجود نداشتهایم؛ زیرا در خانواده با یک «دگرگونی» مواجهیم و در حوزه جمعیت با یک «مسئله جمعیتی».
حجت الاسلام چراغی کوتیانی افزود: خانواده همچنان یک نهاد اجتماعی پویاست که در برابر شرایط جدید، خود را بازتنظیم میکند و شکلهای جدیدی از روابط و سازمانیافتگی را تجربه میکند؛ بنابراین هر تغییر در خانواده را نمیتوان به معنای مرگ یا فروپاشی خانواده تلقی کرد.
وی خانواده را کانون مهم تحولات جمعیتی دانست و گفت: آنچه در نهایت در آمارهای تولد و باروری مشاهده میکنیم، پیش از تبدیل شدن به عدد، در روابط خانوادگی و تصمیمهای مربوط به تشکیل خانواده و فرزندآوری شکل میگیرد.
عضو هیئت علمی گروه جامعهشناسی با اشاره به تغییر ارزشها و الگوهای تصمیمگیری در خانواده بیان کرد: انسانها بر اساس ادراک خود از شرایط و اهداف زندگی تصمیم میگیرند و در این میان، ارزشهای عملی، ترجیحات و نظام تصمیمگیری افراد نیز دستخوش تغییر شده است.
حجت الاسلام چراغی کوتیانی همچنین بر ضرورت عبور از «مهندسی مکانیکی جمعیت» تأکید کرد و گفت: خانواده نباید صرفاً ابزاری برای تولید جمعیت تلقی شود؛ زیرا انسان کنشگر است، اراده و انتخاب دارد و نمیتوان با بخشنامه و دستور انتظار داشت رفتار باروری تغییر کند.
وی پیشنهاد کرد حکمرانی از رویکرد دستوری به سمت «تسهیلگری اجتماعی» حرکت کند و افزود: در این رویکرد باید موانع ساختاری، ترسها و ناامنیهای واقعی پیش روی خانوادهها برطرف شود؛ از جمله ناامنی اقتصادی، نگرانی درباره امنیت شغلی زنان، هزینههای مراقبت از کودک و دشواریهای هماهنگ کردن اشتغال و زندگی خانوادگی.
حجت الاسلام چراغی کوتیانی تنظیم بازار کار به نفع خانواده، اجتماعی کردن بخشی از هزینههای مراقبت از کودک، ایجاد ثبات اقتصادی و افزایش پیشبینیپذیری آینده را از جمله مسائل مهم حکمرانی اجتماعی دانست.
وی همچنین بر ضرورت ایجاد امکان همزیستی میان نقشهای خانوادگی و اجتماعی زنان تأکید کرد و گفت: نمیتوان اهمیت فرزندآوری را با حذف تحصیل یا اشتغال زنان دنبال کرد؛ بلکه باید شرایطی فراهم شود که نقشهای خانوادگی و اجتماعی بتوانند در کنار یکدیگر قرار گیرند.
عضو کارگروه مطالعات جمعیتی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) در ادامه با اشاره به اهمیت فرهنگ دینی اظهار داشت: سبک زندگی اسلامی را نباید با سبک زندگی سنتی یکی دانست؛ جامعه تغییر کرده است و باید میان عناصر هویتی سنتی، دینی و مدرن، همزیستی ایجاد کرد.
وی فرهنگسازی را ضروری اما ناکافی دانست و تصریح کرد: فرهنگ در خلأ شکل نمیگیرد و اگر پیام فرهنگی درباره ارزش مادری و خانواده با تجربه واقعی افراد در زمینه اشتغال، مسکن و هزینههای مراقبت از کودک هماهنگ نباشد، به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
حجت الاسلام چراغی کوتیانی در جمعبندی سخنان خود گفت: «مسئله امروز را نه مرگ خانواده میدانم و نه مرگ جمعیت»؛ بلکه با دگرگونی عمیق در خانواده مواجهیم که بخشی از برونداد آن در شاخصهای جمعیتی مشاهده میشود.
وی تأکید کرد: پشت تغییرات باروری، تصمیم انسانها قرار دارد؛ پشت تصمیم انسانها خانواده و روابط خانوادگی، پشت خانواده ارزشها و نظام معنایی و در کنار همه اینها ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی قرار دارند. از این رو، حکمرانی جمعیت باید از نگاه مکانیکی عبور کند و از حکمرانی دستوری به سمت تسهیلگری اجتماعی و از مهندسی مکانیکی جمعیت به سمت حکمرانی خانوادهمحور حرکت کند.