گام بعدی حوزه، عبور از تولید علمی و حرکت به سمت حل مسائل جامعه است

عصر قم - حجت‌الاسلام والمسلمین احمد واعظی، رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، با اشاره به توسعه کم‌سابقه ظرفیت‌های علمی کشور و حوزه‌های علمیه پس از انقلاب اسلامی، گفت: افزایش تولیدات علمی و شکل‌گیری مراکز و مؤسسات پژوهشی متعدد، دستاوردی ارزشمند است، اما نباید در این مرحله متوقف شویم؛ گام بعدی حوزه باید پیوند دادن پژوهش با حل مسائل کشور، کاربردی‌شدن دانش و افزایش اثرگذاری اجتماعی باشد تا تولیدات علمی در چرخه حکمرانی کشور نیز نقش‌آفرین شوند.

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی اهل‌بیت(ع) ـ ابنا ـ حجت‌الاسلام والمسلمین احمد واعظی در آیین معرفی و رونمایی از آثار پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر، و جلسه اعضای پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر با آیت‌الله سیدکاظم نورمفیدی، با اشاره به تحولات علمی کشور پس از انقلاب اسلامی اظهار داشت: پیش از انقلاب اسلامی حدود ۲۴ دانشگاه و نهاد آموزش عالی در کشور فعال بود، اما امروز شمار دانشگاه‌ها و نهادهای علمی کشور به حدود ۴۰۰ مجموعه رسیده است.
وی افزود: در آن دوران شاید حدود چهار هزار استاد دانشگاه در کشور وجود داشت، اما امروز جمعیت گسترده‌ای از استادان دانشگاه در رشته‌های مختلف در کشور فعالیت می‌کنند و ظرفیت علمی کشور به شکل چشمگیری افزایش یافته است.
رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم ادامه داد: در حوزه‌های علمیه نیز تحولات قابل توجهی رخ داده است؛ اگر پیش از انقلاب تنها شمار محدودی از چهره‌های حوزوی در فضای عمومی و مسائل فکری و اجتماعی جامعه مورد توجه بودند، امروز جمعیت بزرگی از اهل فضل حوزه در رشته‌های مختلف علمی و پژوهشی فعالیت دارند و بخشی از این پژوهش‌ها نیز به مسائل اجتماعی و نیازهای روز جامعه معطوف شده است.
توسعه نهاد علم؛ از برکات انقلاب اسلامی
حجت‌الاسلام والمسلمین واعظی این تحولات را از برکات انقلاب اسلامی دانست و گفت: رونق نهاد علم در کشور و توسعه ظرفیت‌های علمی دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه، از دستاوردهای مهم انقلاب اسلامی است و در این میان، نقش و حمایت‌های دو شخصیت بزرگ انقلاب اسلامی در معماری و پایه‌گذاری این حرکت علمی قابل توجه است.
وی با اشاره به نقش امام راحل و رهبر شهید انقلاب در حمایت از نهادهای علمی کشور افزود: به‌ویژه حمایت‌های امام راحل و رهبر شهید انقلاب از نهاد علم کشور، در شکل‌گیری بسیاری از ظرفیت‌هایی که امروز اقتدار و سربلندی کشور به آنها وابسته است، نقش بسزایی داشته است.
رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم با بیان اینکه دستاوردهای علمی باید موجب خرسندی باشد، تصریح کرد: هر دوره‌ای از رشد علمی کشور متناسب با دستاوردهای خود موجب ابتهاج و خرسندی است، اما نباید در همان مرحله متوقف شویم و لازم است برای برداشتن گام‌های بعدی، اهداف جدیدی را دنبال کنیم.
ارتقای رتبه علمی کشور؛ یک دستاورد مهم اما نه نقطه پایان
وی با اشاره به روند ارتقای جایگاه علمی ایران در جهان اظهار داشت: زمانی یکی از اهداف مهم نهاد علمی کشور، افزایش حجم مقالات علمی و پژوهشی و ارتقای جایگاه ایران در نمایه‌های علمی بین‌المللی از جمله ISI و ISC بود.
واعظی افزود: با حمایت‌هایی که در این زمینه صورت گرفت، رشد خوبی حاصل شد و رتبه علمی کشور نیز ارتقا یافت؛ به‌گونه‌ای که امروز جمهوری اسلامی ایران با حدود یک درصد جمعیت جهان، بیش از دو درصد تولید علم جهان را به خود اختصاص داده است.
وی این دستاورد را مثبت و ارزشمند دانست و گفت: در حوزه‌های علمیه نیز شرایط مشابهی شکل گرفته است و امروز شاهد مجموعه گسترده‌ای از مؤسسات و نهادهای علمی هستیم که در عرصه‌های مختلف اعتقادی، کلامی، فلسفی، تطبیقی، اجتماعی و فقهی پژوهش و تولید علمی دارند.
تولید علم نباید به نقطه توقف تبدیل شود
رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم تأکید کرد: این ظرفیت علمی و افزایش تولیدات پژوهشی مایه خرسندی است، اما نباید در همین مرحله متوقف شویم.
وی با طرح این پرسش که «گام بعدی چیست؟» اظهار داشت: اگر بخواهیم گام بعدی را برداریم، باید به سمت حل مسئله کشور و تأثیرگذاری اجتماعی حرکت کنیم.
واعظی تصریح کرد: ممکن است حجم مقالات علمی و پژوهشی کشور بیش از دو برابر وضعیت موجود شود، اما اگر این مقالات و تحقیقات به لبه کاربردی و لبه راهبردی نرسند و نتوانند در حل مسائل واقعی جامعه نقش ایفا کنند، نمی‌توان این افزایش تولید را مقصد نهایی حرکت علمی دانست.
وی افزود: در حوزه‌های علمیه نیز امروز مؤسسات و نهادهای متعددی شکل گرفته و پژوهش‌های فراوانی در حوزه‌های مختلف تولید می‌شود، اما پرسش مهم این است که این ظرفیت علمی چگونه باید در خدمت حل مسائل کشور قرار گیرد.
معاصرت پژوهش باید به اثرگذاری اجتماعی منجر شود
جت‌الاسلام والمسلمین واعظی گفت: پژوهش معاصر صرفاً پژوهشی نیست که موضوعات جدید و نوپدید را انتخاب کند؛ بلکه پژوهش باید از نظر اثرگذاری نیز معاصر باشد و بتواند به مسائل واقعی جامعه پاسخ دهد.
وی افزود: گام نخست در معاصرت فقه و پژوهش‌های حوزوی، توجه به موضوعات جدید و نوپدید است و حوزه‌های علمیه در این زمینه حرکت خوبی آغاز کرده‌اند، اما گام دوم آن است که این پژوهش‌ها لبه راهبردی پیدا کنند و به سمت حل مسئله و اثرگذاری اجتماعی حرکت کنند.
پژوهش حوزوی باید به چرخه حکمرانی متصل شود
رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم در تبیین مفهوم «لبه راهبردی» اظهار داشت: منظور از لبه راهبردی این است که دانش تولیدشده بتواند در چرخه حکمرانی کشور مؤثر واقع شود.
وی ادامه داد: حکمرانی حوزه‌های مختلفی مانند اقتصاد، فرهنگ، امنیت، تجارت، علم و دیگر عرصه‌ها را شامل می‌شود و در همه این حوزه‌ها، اجزای مختلف چرخه حکمرانی به دانش نیاز دارند.
واعظی افزود: این نیاز هم در سطح سیاست‌گذاری و راهبردنگاری وجود دارد، هم در سطح تنظیم‌گری، قانون‌گذاری و مقررات‌نویسی و هم در سطح تسهیل‌گری، رفع موانع و اجرای سیاست‌ها و راهبردها.
وی تأکید کرد: بنابراین ارتباط میان نهاد علم و چرخه حکمرانی باید جدی گرفته شود و پژوهش‌های علمی باید بتوانند در این فرآیند نقش‌آفرین باشند.
فقه یکی از مؤثرترین دانش‌ها در چرخه حکمرانی است
حجت‌الاسلام والمسلمین واعظی با تأکید بر جایگاه فقه در این عرصه گفت: فقه تنها دانش مورد نیاز در حکمرانی نیست، اما یکی از مؤثرترین دانش‌ها در چرخه حکمرانی به شمار می‌رود؛ چراکه یا مسئله مستقیماً فقهی است یا دارای لبه و وجه فقهی است.
وی ادامه داد: حتی تصمیمات اجرایی و اقدامات کلانی که در حوزه‌های مختلف انجام می‌شود، در بسیاری از موارد دارای وجه و لبه فقهی است و گاهی نیز مستقیماً با مسائل فقهی ارتباط دارد.
رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم تصریح کرد: از این جهت، دانش فقه و معاصرت فقه اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند؛ چراکه این معاصرت هم می‌تواند به لحاظ انتخاب موضوعات و هم به لحاظ پاسخگویی به مسائل جدید و نیازهای جامعه مورد توجه قرار گیرد.
حوزه گام نخست معاصرت فقه را برداشته است
واعظی با بیان اینکه حوزه‌های علمیه در زمینه توجه به موضوعات جدید گام مهمی برداشته‌اند، اظهار داشت: به نظر من حوزه‌های علمیه در این زمینه موفق بوده‌اند و گام بلند اول را برداشته‌اند.
وی توضیح داد: این گام، توجه از مباحث و موضوعاتی است که سابقه تاریخی طولانی دارند و معطوف شدن به موضوعات جدید و نوپدید است و این حرکت، حرکتی مبارک به شمار می‌رود.
وی تأکید کرد: اما گام دوم معاصرت این است که پژوهش‌های حوزوی لبه راهبردی پیدا کنند و به سمت حل مسئله و تحصیل اثرگذاری اجتماعی حرکت کنند.
ظرفیت علمی حوزه باید در خدمت مسائل واقعی جامعه قرار گیرد
رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم خاطرنشان کرد: اگر پژوهش‌های جدید تنها به تولید آثار علمی محدود بمانند و به مرحله کاربرد، اثرگذاری و حل مسئله نرسند، بخش مهمی از ظرفیت ایجادشده بلااستفاده خواهد ماند.
وی افزود: امروز حوزه از سرمایه علمی ارزشمندی برخوردار است و تعداد زیادی از فضلای حوزه در عرصه‌های مختلف علمی و پژوهشی فعال هستند؛ بنابراین باید این ظرفیت را به گونه‌ای سامان داد که بیش از گذشته در خدمت نیازهای واقعی جامعه و مسائل کشور قرار گیرد.
تبریک به پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر
حجت‌الاسلام والمسلمین واعظی در پایان با تبریک به آیت‌الله سیدکاظم نورمفیدی به مناسبت ششمین سال فعالیت پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر اظهار داشت: بحمدالله این مجموعه در این مدت رشد خوبی داشته است و فعالیت‌های آن در حوزه فقه معاصر قابل توجه بوده است.
وی با قدردانی از تلاش‌های انجام‌شده در این مجموعه، ابراز امیدواری کرد: با اخلاص آیت‌الله نورمفیدی، حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمجتبی نورمفیدی و دیگر همکاران، این مجموعه بیش از پیش بدرخشد و بتواند در خدمت مسائل معاصر جامعه اسلامی قرار گیرد.
..................
پایان پیام/