عصر قم - آیت الله اعرافی با بیان اینکه پس از شهادت امام شهید و جنگ ۴۰ روزه ظرفیت های جدیدی در امت اسلام ایجاد شده است، تأکید کرد: اگر این ظرفیتهای نو را نادیده گرفته و از آن استفاده نکنیم به آینده امت اسلامی خیانت کردیم.
به گزارش خبرنگار سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، آیتالله علیرضا اعرافی، مدیر حوزههای علمیه، در بخش علمی چهلمین کنفرانس وحدت اسلامی که پیش از ظهر امروز در پژوهشکده مطالعات تقریبی برگزار شد با خیرمقدم به مهمانان این کنفرانس گفت: برگزاری این کنفرانس در قم فلسفهای جدی و اساسی دارد؛ زیرا قم ۱۲۰۰ سال سابقه نشر و خردورزی در حوزه معارف اسلامی و اهلبیت(ع) دارد و در سده اخیر نیز به کانون جوشان معارف اسلام و اهلبیت(ع) و کانون نظریهپردازیهای کلان در مسائل اجتماعی، سیاسی و بینالمللی با منطق اسلامی تبدیل شده است.
وی افزود: شاید مهمترین ممیزه سده اخیر و عصر امام خمینی(ره) و امام شهید برای قم این باشد که این شهر با عنایات الهی و در پرتو مضجع شریف بانوی طهارت و فضیلت، به کانون جوشان فکر و اندیشهای تبدیل شد که از آن نظریه کلان راهبری امت و تحولات جهانی و بینالمللی برآمد.
عضو شورای عالی حوزههای علمیه با بیان اینکه امام خمینی(ره) نظریهپرداز تحولات جدید بودند، اظهار کرد: قم نظریهساز و نظریهپرداز این تحول جدید شد و همزمان راهبر عملی تحولات بزرگی در ایران و جهان بود. جمع بزرگی از اندیشهورزان و بزرگان ما در این خردورزی و نظریهسازی مساهمت داشتند، اما در میان این معماران نظری و عملی، جایگاه امام راحل و کبیر ما بسیار ممتاز است و جایگاه رهبر و امام شهید ما نیز بیبدیل و ممتاز است.
وی ادامه داد: این دو امام بزرگوار هم در میدان نظریهسازی و نظریهپردازی گامهای بزرگ برداشتند و هم در میدان عمل، پرچمدار و پیشاهنگ بودند.
تولید قدرت؛ ویژگی برجسته امام شهید
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به ویژگیهای امام شهید گفت: یکی از ویژگیهای امام شهید آن بود که تولید قدرت میکرد و بر اساس آن قدرت، به نظریهپردازی و میدانداری میپرداخت. ایشان در چند ساحت بسیار مهم و بهصورت یگانه، در تولید قدرت نقش داشت؛ از جمله در عرصه فرهنگی، نظامی و دفاعی، علمی و سیاسی و بینالمللی.
وی با بیان اینکه رهبر شهید بر پایه قدرت نظریهپردازی و قدرت میدانی و عملی، وارد عرصه تولید قدرت شدند، گفت: تولید قدرت ابعاد گستردهای دارد که به این سادگی نمیتوان به آن پرداخت. از ویژگیهای امام شهید ما در بستر اندیشه امام راحل این بود که تولید قدرت میکرد؛ مسئلهای که در جنگ ۱۲ روزه برای همه عالم آشکار شد.
امام جمعه قم تصریح کرد: قم کانون جوشان این اندیشهها و اندیشه یگانگی امت در مسیر ساخت تمدن نوین اسلامی بوده است. در قم، بزرگان ما از مرحوم آیتالله حائری و آیتالله بروجردی تا شهید مطهری و شهید بهشتی، بر پایه نظریه کلان انقلاب اسلامی و اندیشه بازسازی تمدن نوین اسلامی، محور وحدت و تقریب را مهم میشمردند.
چهار نظریه درباره وحدت مذاهب اسلامی
عضو هیئترئیسه مجلس خبرگان رهبری با اشاره به مبانی نظری وحدت اسلامی اظهار کرد: هنگامی که از تقریب، وحدت و هویت واحد امت اسلام سخن میگوییم، میدانیم که در میدان واقع، انواع تفاوتها و تمایزها وجود دارد. بنابراین، وقتی دعوت به وحدت میکنیم، باید مشخص کنیم این نظریه چه چیزهایی را نفی و چه چیزهایی را اثبات میکند و نظریه انقلاب اسلامی در این زمینه به کدام دیدگاه باور دارد. در فرمایشهای رهبر شهید، این سؤالات پاسخ داده شده است.
وی نخستین نظریه را تقریب و یکدستسازی مذاهب اسلامی عنوان کرد و گفت: این نظریه مستلزم جمع متضادهاست؛ زیرا مذاهب اسلامی در حوزههایی مانند اخلاق و فقه، نظریاتی دارند که قابل جمع نیستند و این ترکیب، تئوری ضعیف و ناصوابی است که امکان تحقق ندارد.
نماینده مردم تهران در مجلس خبرگان رهبری ادامه داد: نظریه دوم، حذف ممیزات و مفرقات و بسندهکردن به مشترکات است که بیشتر از نظریه قبلی به آن دامن زده شده است. در مواردی، این نظریه مستلزم ارتفاع نقیضین است. اسلامی واحد که مذاهب در آن جمع شده باشند و اسلامی که از همه تمایزها فراتر رفته باشد، در نهایت موجب میشود همین نگاه نیز به یک فرقه و نظر در امت اسلامی تبدیل شود و در کنار سایر دیدگاهها قرار گیرد؛ بنابراین به وحدت و تقریب نمیرسیم.
وی ادامه داد: نظریه سوم این است که قائل به تکثرگرایی و پلورالیسم شویم و هر یک از مذاهب را دارای بخشی از حقانیت بدانیم. ما نمیتوانیم در امور متناقض، قائل به حقانیتهای متعدد باشیم؛ زیرا این امر مستلزم نفی مبانی نفسالامری و صدق و کذب واقعی است.
آیتالله اعرافی افزود: نظریه چهارم، پذیرش این مسئله در قالب پلورالیسم نجات است. نظریه نجات را فیالجمله قبول داریم و واقع را معین میدانیم، یعنی در شرایط اضطرار میتوان برخی مسائل را نادیده گرفت.
نظریه پنجم؛ وحدت بر پایه مشترکات عمیق و تمدنساز
عضو فقهای شورای نگهبان با بیان اینکه گفتمان انقلاب اسلامی هیچیک از چهار نظریه مذکور را نمیپذیرد، اظهار کرد: بر اساس فرمایشات امام شهید و امام کبیر، این چهار نظریه رد میشود. نمیتوان کسی را به پافشاری بر یک مذهب و نهی دیگران از مذاهب دعوت کرد و در عین حال مدعی وحدت بود. نظریه پنجم، یعنی نظریه انقلاب اسلامی، بر عناصر اصلی و متفاوتی استوار است.
وی ادامه داد: این نظریه مبتنی بر وجود مشترکات کثیر و وسیعی است که میتواند هویت واحد فکری، اجتماعی و سیاسی بسازد. این مشترکات دارای عمق معرفتی و جلوههای تمدنی هستند. نظریه پنجم و نظریه انقلاب اسلامی دعوت میکند که بر مشترکات پافشاری کنیم؛ زیرا این مشترکات گسترده، عمیق و تمدنساز هستند و امت را زیر یک خیمه جمع میکنند.
مدیر حوزههای علمیه گفت: عنصر دوم این نظریه آن است که ممیزات و مفرقات در کرسیهای علمی نفی و اثبات شوند، اما این ممیزات نباید به جریان یگانه امت لطمه بزند. آنچه مرز اسلام و کفر است، چند اصل اساسی همچون توحید و معاد است. این مرز، مرزی قاطع و روشن است و عبور از آن همان افراطگرایی است.
فقه روابط اجتماعی؛ زمینهای برای تحقق اخوت اسلامی
آیتالله اعرافی با اشاره به ضرورت توجه به فقه روابط اجتماعی میان مسلمانان به عنوان عنصر سوم اظهار کرد: در شعاع این سه عنصر اصلی، میتوان از فقه روابط اجتماعی میان مسلمانان سخن گفت. در منظومه طرحهای تحولی حوزه، به طرحهای متعددی پرداختهایم و ۱۸۰ اقدام جدید در طراحی تحولات انجام شده است که یکی از آنها فقه معاصر است. ما به ۲۰ قلمرو جدید فقه نیاز داریم و باید راه را برای ابواب نو باز کنیم. یکی از این ۲۰ قلمرو جدید فقهی، فقه روابط اجتماعی است که بخشی از آن به روابط میان مسلمانان اختصاص دارد.
عضو شورای عالی حوزههای علمیه تصریح کرد: ما منظومهای از ایجاب و سلبها در روابط اجتماعی داریم که مخصوص مسلمانان است. این منظومه، سلسله وسیعی از روابط بههمپیوسته سیاسی و اجتماعی را شکل میدهد و میتواند راه را برای تجلی اندیشه اخوت باز کند. ما معتقدیم منظومهای اخلاقی و فقهی و مستدل داریم که تنظیمکننده شبکه روابط امت واحده و تمدنساز است.
ضرورت همگرایی کلان تمدنی امت اسلامی
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه نظریه تقریب صرفاً یک راهبرد مقطعی نیست، گفت: تقریب را گاهی در سطح معرفتی، گاهی در سطح راهبردی و گاهی در سطح تاکتیکی میبینیم. گاهی تقریب را فقط در روابط فردی و گروهی میبینیم و ضمن حفظ حق مباحثه و گفتوگوی علمی، بر وحدت و همگرایی تأکید میکنیم؛ اما این وحدت و همگرایی میتواند در حوزههای فرهنگی، علمی و اقتصادی نیز ظهور پیدا کند و در سطح کلان تمدنی قرار گیرد.
وی ادامه داد: امروز عالم اسلام اقتضا میکند که امت اسلام به سوی یک همگرایی کلان تمدنی و فراتر از سطح راهبردی حرکت کند. این استعداد شاید هرگز در امتهای پیشین وجود نداشته است. امت اسلام از دردهای کهنه و جانکاه رنج برده و میبرد و در قرن گذشته شاهد اشغال فلسطین و سیطره استکبار و استعمار بودهایم؛ بهگونهای که راه نفسکشیدن را برای امت اسلامی بسته بودند.
نماینده مردم تهران در مجلس خبرگان رهبری افزود: به برکت گفتمان انقلاب اسلامی، ملت ایران و امت اسلام تکان تاریخی خوردهاند. در جنگ ۱۲ روزه و جنگ ۴۰ روزه رمضان، با شهادت قائد عظیمالشأن ما، جهانی جدید پدید آمد و معادلات عالم برای آینده تغییر کرد.
جنگ ۱۲ روزه و شکلگیری معادلات جدید
عضو هیئترئیسه مجلس خبرگان رهبری با تأکید بر ضرورت بهرهگیری از ظرفیتهای جدید جهان اسلام اظهار کرد: اگر این ظرفیت جدید و استعداد نو را که به برکت خون شهدا و مجاهدت علمای ایران و نیروهای مسلح ایران پدید آمده است، مغتنم نشماریم، به آینده خیانت کردهایم.
وی گفت: به مخیله کسی نمیآمد که بتوان در برابر بزرگترین قدرت نظامی عالم حتی یک روز مقاومت کرد. کسی نمیتوانست تصور کند که چنین مقاومتی شکل بگیرد، اما به برکت خون شهدا، به قداست رهبر شهید و با ایستادگی ملت بزرگ ایران، معادله جدیدی برپا شد و این معادله حرف شوخی نیست.
عضو فقهای شورای نگهبان با تأکید بر اینکه انقلاب اسلامی مراحلی داشته است، ادامه داد: یک مرحله، ۱۵ خرداد 42 و مرحله دوم ۲۲ بهمن 57؛ مرحلهای دیگر تیرماه پایان جنگ تحمیلی و امروز نیز مرحلهای دیگر و متفاوت با گذشته شکل گرفته است. دولتها و ملتها باید قدر این ظرفیت را بدانند.
وی افزود: در ذهن بسیاری از ملتهای خلیج فارس این بود که امنیت آنها با گدایی از غرب تأمین میشود، در حالی که این امنیت پایدار نیست. ما در برابر آن، یک منظومه بههمپیوسته با گفتمان مقاومت شکل داده بودیم. امروز اگر اسرائیل نبود، امت اسلام میتوانست پیشگام باشد.
تقریب؛ نظریهای کلان برای ساخت تمدن نوین اسلامی
مدیر حوزههای علمیه با اشاره به سخنانی که پاسخ محکم ایران به منافع دشمن در کشورهای همسایه را اقدام وحدت شکن تعبیر کردند گفت: اگر به کشور ما تعرضی شود محکم پاسخ می دهیم و این اقدامات در عین حال میتواند برای آینده وحدت امت اسلام سرمایه تولید کند؛ امت اسلام از این ضربه ها خرسند است. نظریه تقریب ما یک نظریه کلان تمدنی است و امروز با سرمایههای جدید، دارای قدرت نوینی شده است که بیش از گذشته ظرفیت اثرگذاری دارد.
وی تصریح کرد: تقریب امروز وارد معادله جدیدی شده است؛ معادلهای که دلهای جوانان و امت بیدار اسلام به آن تعلق دارد. باید در فلسفه تقریب، فقه، اخلاق و کلام امت واحده اسلامی، گامهای بزرگتری برداریم.