عصر قم - مدیر اجرایی مجمع عالی حکمت اسلامی شکلگیری این مجمع را حاصل اندیشه رهبر شهید دانست و تأکید کرد که احیای علوم عقلی و گسترش عقلانیت در جامعه از مهمترین میراثهای فکری ایشان است.
رهبر شهید با تأکید بر جایگاه علوم عقلی و حکمت در منظومه معارف اسلامی، فلسفه را صرفاً دانشی نظری و انتزاعی نمیدانستند، بلکه بر ضرورت گسترش عقلانیت در جامعه، تربیت نیروی انسانی و بهرهگیری از حکمت در عرصه حکمرانی تأکید داشتند؛ رویکردی که در شکلگیری و استمرار فعالیت مجمع عالی حکمت اسلامی نیز نمود پیدا کرده است.
محمد باقر خراسانی، مدیر اجرایی مجمع عالی حکمت اسلامی در این رابطه در گفتوگو با خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا، با اشاره به پیشینه شکلگیری این مجمع اظهار داشت: ایده اولیه تأسیس مجمع عالی حکمت اسلامی به دیدار تاریخی جمعی از اساتید و فضلای علوم عقلی با رهبر شهید در زمستان سال ۱۳۸۲ بازمیگردد.
وی افزود: در آن دیدار، رهبر شهید بر ضرورت ایجاد یک «باشگاه» یا مرکزی برای مرکزیت اساتید و اصحاب فلسفه تأکید کردند و این ایده در ادامه به شکلگیری مجمع عالی حکمت اسلامی انجامید.
مدیر اجرایی مجمع عالی حکمت اسلامی با بیان اینکه «ما مجمع را حاصل اندیشه ناب امام شهید میدانیم»، تصریح کرد: حمایت رهبر شهید از مجمع تنها به مرحله تأسیس محدود نشد، بلکه این مجموعه در سالهای فعالیت خود از حمایتهای مادی و معنوی و تشویقهای ایشان نیز برخوردار بود.
خراسانی با اشاره به جایگاه فلسفه در اندیشه رهبر شهید گفت: ایشان از فلسفه به عنوان «فقه اکبر» و مادر علوم یاد میکردند و معتقد بودند این دانش امتداد یابد و در متن جامعه باشد، لذا باید فلسفه و دیدگاه عقلی از رکود و افول احتمالی مصون بماند و مسیر رشد و گسترش خود را طی کند.
احیای علوم عقلی در حوزههای علمیه
وی یکی از مهمترین کارکردهای مجمع عالی حکمت اسلامی در دهههای اخیر را پر کردن خلأ ناشی از کمرنگ شدن جریانهای فلسفی در حوزهها پس از سال ها دانست و اظهار داشت: مجمع تلاش کرد با گردهم آوردن اساتید برجسته علوم عقلی و برگزاری جلسات آزاد اندیشی علمی با رویکرد علوم عقلی، برنامههای آموزشی و درسنامه های علوم عقلی، زمینه تربیت نیروی انسانی و احیای ابعاد مختلف دانش فلسفه را فراهم کند.
خراسانی ادامه داد: این اقدامات موجب شد فلسفهخوانی و فلسفهدانی بار دیگر در فضای حوزه جایگاه خود را پیدا کند و زمینه برای تداوم جریان آموزش و پژوهش در علوم عقلی فراهم شود.
وی با تأکید بر اینکه این رویکرد را باید بخشی از میراث فکری رهبر شهید دانست، گفت: نگاه ایشان به فلسفه تنها ناظر به حفظ یک دانش در حوزههای علمیه نبود، بلکه مسئله مهمتر، کاربردی کردن فلسفه و کارکرد عقلانیت و حکمت در زندگی اجتماعی انسان بود.
امتداد اجتماعی فلسفه؛ از مصرف انرژی تا مدیریت بحران
مدیر اجرایی مجمع عالی حکمت اسلامی با اشاره به تفاوت نگاه رهبر شهید با برخی تلقیهای سنتی از فلسفه اظهار داشت: در برخی نگاهها، فلسفه دانشی انتزاعی و ذهنی است که ارتباط مستقیمی با زندگی روزمره مردم ندارد، اما نگاه رهبر شهید این بود که فلسفه باید «امتداد اجتماعی» پیدا کند و وارد عرصه زندگی مردم شود.
وی افزود: فلسفه وظیفه گسترش عقلانیت و خردورزی در جامعه را بر عهده دارد؛ برای نمونه، در موضوع اصلاح الگوی مصرف انرژی، اگر تفکر عقلانی در جامعه حاکم باشد، مردم تنها به دلیل فشار و الزام، به مصرف درست روی نمیآورند، بلکه از طریق فهم عقلانی ضرورت این مسئله را کاملا درک میکنند.
خراسانی با اشاره به مسائل کلان اجتماعی و ملی ادامه داد: حتی در موضوعاتی مانند جنگ، دفاع، حضور در میدان، استقامت و مقاومت نیز، عقلانیت میتواند زمینه مشارکت درست و مفید مردم را فراهم کند؛ از این رو پیامهایی که در جامعه منتشر میشود باید به گونهای باشد که برای مخاطب معقول و قابل پذیرش باشد.
وی افزود: این نگاه نشان میدهد حکمت تنها یک دانش نظری نیست، بلکه میتواند بر نحوه اداره جامعه و کیفیت حکمرانی نیز اثرگذار باشد.
پاسخ عقلانی به پرسشهای نسل جدید
مدیر اجرایی مجمع عالی حکمت اسلامی توجه به «فلسفه برای کودک» را از دیگر جلوههای نگاه رهبر شهید به مسئله عقلانیت دانست و گفت: ایشان حتی در سال ۱۳۹۱ بر ضرورت پاسخگویی عقلانی به کودکان و بحث آموزش فلسفه برای کودکان تأکید داشتند.
خراسانی با اشاره به خاطرهای از رهبر شهید اظهار داشت: ایشان درباره پرسشگری کودکان معتقد بودند وقتی کودک درباره چرایی یک مسئله سؤال میکند، دیگر نمیتوان صرفاً با زور و دستور با او مواجه شد، بلکه باید پاسخ او را بر مبنای عقلانیت ارائه کرد.
مدیر اجرایی مجمع عالی حکمت اسلامی افزود: توجه به پرسشهای کودکان نشان میدهد که تربیت عقلانی باید از سنین پایین آغاز شود و کودک باید بتواند چرایی امور را بفهمد و پاسخ منطقی دریافت کند.
حکمت و حکمرانی؛ میراثی برای اداره جامعه
خراسانی در ادامه به نسبت میان حکمت و حکمرانی اشاره کرد و گفت: شهید لاریجانی بر پیوند میان «حکمت» و «حاکمیت» تأکید داشت و معتقد بود هرگاه حاکمان ایران با حکمت مأنوس بودهاند، کشور مسیر پیشرفت را طی کرده و حکمت نیز مجال بیشتری برای توسعه پیدا کرده است.