عصر قم - عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی گفت: این حضور، فراتر از یک واکنش عاطفی، پیامآور صبر، بصیرت، انسجام ملی و پیوند عمیق امت و امام است و ظرفیتهای مهمی برای تقویت اقتدار ملی و الهامبخشی به ملتهای دیگر دارد.
حجتالاسلام قاسم ترخان، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در گفتوگو با خبرنگار گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، حضور میلیونی مردم در آیین تشییع پیکر پاک «امام شهید» را صرفاً یک اجتماع احساسی یا واکنشی مقطعی ندانست و تأکید کرد: این رخداد را باید در چارچوب «بعثت مردم» و شکلگیری یک امت الگو برای دیگر ملتها تحلیل کرد؛ امری که به باور وی، حامل پیامهای عمیق ملی و بینالمللی است .
وی با اشاره به اینکه برای فهم پیامهای این حضور مردمی، ابتدا باید ماهیت آن بهدرستی تحلیل شود، اظهار داشت: تشییع باشکوه مردم در امتداد همان نظریه «بعثت مردم» قرار میگیرد که از سوی رهبر شهید مطرح شده بود. حضور گسترده مردم در خیابانها، مراسم عمومی و اجتماعات پس از شهادت ایشان، صرفاً یک واکنش عاطفی نیست، بلکه نشانه ظهور نوعی خودآگاهی اجتماعی و تاریخی است؛ پدیدهای که به اعتقاد وی در تاریخ معاصر نمونهای کمنظیر دارد .
حجتالاسلام ترخان با تبیین مفهوم «بعثت مردم» افزود: هنگامی که یک ملت به مرحلهای از رشد، بلوغ و آگاهی میرسد که بتواند برای ملتهای دیگر نقش الگو و راهنما ایفا کند، در حقیقت به جایگاه «امامت امتها» نزدیک شده است. چنین جامعهای دیگر تنها برای خود حرکت نمیکند، بلکه دیگر ملتها نیز مسیر، رفتار و شیوه ایستادگی را از آن میآموزند و این همان معنای امت الگو و امام برای سایر جوامع است .
وی تصریح کرد: اگر ملتی بخواهد به چنین جایگاهی دست یابد، باید پیش از آن ویژگیهایی را در خود پدید آورد؛ ویژگیهایی که قرآن کریم نیز برای دستیابی به مقام امامت بر آنها تأکید کرده است. آیه شریفه وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّهً یَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا وَکَانُوا بِآیَاتِنَا یُوقِنُونَ دو رکن اساسی امامت را معرفی میکند: صبر و استقامت از یک سو، و یقین و بصیرت از سوی دیگر .
عضو هیئت علمی پژوهشگاه با بیان اینکه نخستین ویژگی یک امت الگو، تابآوری و مقاومت در برابر سختیهاست، خاطرنشان کرد: جامعهای که میخواهد پیشوای ملتهای دیگر باشد، باید از آزمونهای بزرگ تاریخی سربلند بیرون بیاید. همانگونه که حضرت ابراهیم(ع) پس از پشت سر گذاشتن ابتلائات الهی به مقام امامت رسید، یک ملت نیز تنها زمانی میتواند الگوی دیگران شود که در میدان سختیها، فشارها، تهدیدها و هزینهها استقامت نشان دهد .
وی ادامه داد: مردم ایران طی سالهای گذشته، با وجود همه مشکلات اقتصادی، فشارهای خارجی، تحریمها، شهادت عزیزان و هزینههای سنگین مقابله با استکبار، همچنان مسیر مقاومت را رها نکردهاند و همین ظرفیت تاریخی، آنان را به جایگاهی رسانده که میتوان از آن به عنوان «امت مبعوث» یاد کرد .
حجتالاسلام ترخان در ادامه، دومین ویژگی چنین امتی را «بصیرت» دانست و افزود: استقامت بدون آگاهی نهتنها ارزشمند نیست، بلکه ممکن است انسان را از مسیر حق دورتر کند. اگر جامعهای شناخت صحیح از مسیر، دشمن و اهداف خود نداشته باشد، مقاومت او به لجاجت تبدیل خواهد شد.
وی با استناد به روایتی از امام صادق(ع) یادآور شد: کسی که بدون بصیرت حرکت کند، هرچه سریعتر پیش برود، از مقصد دورتر خواهد شد؛ زیرا مسیر را به درستی نمیشناسد. بنابراین جامعهای که میخواهد الگوی ملتهای دیگر باشد، باید علاوه بر مقاومت، از بینش، آگاهی و قدرت تشخیص نیز برخوردار باشد .
عضو هیئت علمی پژوهشگاه تأکید کرد: هنگامی که این دو ویژگی، یعنی صبر و بصیرت، در یک ملت شکل بگیرد، آن جامعه به مرحلهای میرسد که میتواند الهامبخش دیگر ملتها باشد و تجربه تاریخی خود را به آنان منتقل کند .
حجتالاسلام ترخان در ادامه، به یکی دیگر از ابعاد مهم آیین تشییع اشاره کرد و گفت: این مراسم، جلوهای آشکار از رابطه امت و امام بود؛ رابطهای عمیق، عاطفی و ایمانی که در این حضور گسترده مردمی بهروشنی خود را نشان داد و تجلی یافت.
وی با بیان اینکه این پیوند، از ویژگیهای ممتاز نظام حکمرانی اسلامی و مکتب تشیع به شمار میرود، اظهار داشت: در اندیشه شیعی، نسبت میان مردم و رهبری، صرفاً یک رابطه سیاسی یا اداری نیست، بلکه رابطهای مبتنی بر ایمان، محبت، اعتماد و همراهی متقابل است؛ از همین رو، این نوع پیوند را نمیتوان در نظامهای رایج حکمرانی جهان به همین صورت مشاهده کرد.
عضو هئیت علمی پژوهشگاه افزود: یکی از مهمترین وجوه تمایز نظام اسلامی با سایر الگوهای حکمرانی، همین ارتباط ویژه میان امت و امام است؛ پیوندی که سرمایه اصلی اقتدار، انسجام و پایداری جامعه اسلامی به شمار میرود و میتواند زمینهساز شکلگیری تمدن نوین اسلامی باشد.
حجتالاسلام ترخان تأکید کرد: آیین باشکوه تشییع، این حقیقت را به نمایش گذاشت که استحکام و ماندگاری حکومت اسلامی بیش از هر چیز، بر پایه همین رابطه عمیق میان امت و امام استوار است و همین مسئله میتواند یکی از مهمترین پیامهای این حماسه برای افکار عمومی جهان باشد.
وی در پاسخ به این پرسش که حضور میلیونی مردم در تشییع امام شهید چه پیام ملی و بینالمللی دارد، اظهار داشت: مهمترین پیام این حضور آن است که مردم ایران زیر بار ذلت، سلطه و زور نخواهند رفت و برای حفظ استقلال، هویت و ارزشهای خود حاضرند همه هزینههای لازم را بپردازند .
حجتالاسلام ترخان افزود: این حضور به جهانیان میآموزد که آزادی، استقلال و عزت بدون پرداخت هزینه به دست نمیآید. همانگونه که قیام عاشورا راه آزادگی را به انسانها آموخت، این حضور مردمی نیز به ملتهای دیگر پیام میدهد که اگر خواهان رهایی از سلطه هستند، باید مسیر مقاومت، ایستادگی و فداکاری را برگزینند .
وی با اشاره به بازتابهای جهانی این مراسم تصریح کرد: بسیاری از ناظران و تحلیلگران خارجی نیز اذعان کردند که ملتی با چنین میزان از انسجام و حضور، به آسانی قابل تسلیم شدن نیست. این نمایش عظیم مردمی نشان داد که کشوری با چنین پشتوانه اجتماعی، از ظرفیت بالایی برای حفظ استقلال و مقابله با فشارهای خارجی برخوردار است .
حجتالاسلام ترخان در پایان خاطرنشان کرد: هرگاه ملتی به مقام «امامت» برسد، سایر ملتها همان ویژگیهایی را از او میآموزند که موجب برتری و الگو شدنش شده است؛ یعنی صبر، استقامت، بصیرت و وفاداری به ارزشها.
به اعتقاد وی، استمرار چنین سرمایه اجتماعی، قدرت ملی را افزایش داده و موجب خواهد شد دشمنان در محاسبات خود نسبت به ایران دچار بازنگری شوند و طمع آنان برای سلطه بر این ملت کاهش یابد.