عصر قم - دبیر سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا بر لزوم بازنگری در شیوههای تبلیغ دینی سنتی و نوظهور با رویکرد حکمرانی فرهنگی تأکید کرد و خواستار تدوین نقشه راه مشخص برای اعزام، آموزش و ارزیابی مبلغان شد.
به گزارش خبرنگار سرویس حوزه و روحانیت خبرگزاری رسا ، حجت الاسلام علی حاجی آخوند، دبیر سرویس فرهنگی اجتماعی خبرگزاری رسا، با اشاره به موضوع «محیط تبلیغ دینی، فرصتها، تهدیدها و الزامات حکمرانی فرهنگی»، ابراز داشت: وقتی از تبلیغ دینی سخن میگوییم، با دو دسته شیوه مواجه هستیم؛ شیوههای سنتی و شیوههای نوظهور. شیوههای سنتی که همچنان هم وجود دارند و بحمدالله ظرفیتشان برقرار است، شامل منبر، مسجد، حسینیه و مجالس مذهبی میشوند؛ همان قالبهایی که سالهاست در فضای دینی ما جریان دارند و همچنان نقش مؤثر خود را حفظ کردهاند. با این حال، در همین حوزه سنتی نیز با مجموعهای از دغدغهها، فرصتها، تهدیدها و الزاماتی روبهرو هستیم که باید نسبت به آنها توجه ویژه داشت و اینجاست که بحث حکمرانی فرهنگی معنا پیدا میکند.
دبیر نشست، با اشاره به چالشهای «تبلیغ سنتی»، ادامه داد: متأسفانه یکی از مشکلات جدی در حوزه تبلیغ سنتی این است که بسیاری از مبلغان ما بدون شناخت کافی از مکان تبلیغی و شرایط منطقه وارد میدان میشوند. گاهی مبلغی به منطقهای اعزام میشود، در حالی که حتی با ویژگیهای فرهنگی، اجتماعی و دینی آن منطقه آشنایی لازم را ندارد. این مسئله یک معضل جدی است، زیرا ممکن است تبلیغی که انجام میشود نهتنها اثرگذار نباشد، بلکه حتی نتیجه معکوس بدهد و در مواردی به دین و باورهای دینی نیز آسیب برساند. از همین رو، لازم است حکمرانی فرهنگی برای تبلیغ سنتی یک نقشه راه مشخص طراحی کند؛ نقشهای که بر اساس آن، اعزام مبلغ، آموزش او و تناسب تواناییهایش با نیازهای منطقه بهصورت دقیق و هدفمند صورت گیرد.
وی ادامه داد: باید برای مبلغان، آموزشهایی متناسب با ویژگیهای فردی و ظرفیتهای تبلیغیشان در نظر گرفته شود و پیش از اعزام، نوعی ارزیابی و تشخیص نسبت به توانمندیهای آنان انجام گیرد. این موضوع امروز متأسفانه بهصورت کمرنگ، مقطعی و غیرمنسجم دنبال میشود و پایش مستمر مبلغان نیز کمتر مورد توجه قرار میگیرد، در حالی که این مسئله از ضرورتهای جدی حوزه تبلیغ است.
حجت الاسلام حاجی آخوند با طرح موضوع «تبلیغ نوظهور و فضای مجازی»، تصریح کرد: در کنار تبلیغ سنتی، با نوع دیگری از تبلیغ نیز مواجه هستیم که میتوان آن را تبلیغ نوظهور نامید؛ یعنی تبلیغ در فضای مجازی. فضای مجازی عرصهای جدید برای تبلیغ دینی فراهم کرده و ویژگیهای خاص خود را دارد. یکی از مهمترین ویژگیهای این فضا، گستردگی و فراگیری آن است. در گذشته ممکن بود سخن یک مبلغ فقط در یک روستا، شهرستان یا جمع محدود شنیده شود، اما امروز همان سخن میتواند با سرعتی بالا در سطح ملی و حتی جهانی منتشر شود و به مخاطبانی با زبانها و فرهنگهای مختلف برسد. این گستردگی، فرصت بسیار مهمی برای تبلیغ دین به شمار میرود.
دبیر این نشست علمی با برشمردن مزایای «فضای مجازی در تبلیغ»، ادامه داد: از دیگر ویژگیهای فضای مجازی، دوطرفه بودن تعاملات است. در این فضا، مخاطب تنها شنونده نیست، بلکه میتواند نسبت به محتوا واکنش نشان دهد، پرسش مطرح کند، نظر بدهد و بازخورد ارائه کند. این ویژگی باعث میشود مبلغ بتواند محتوای خود را بر اساس نیاز و واکنش مخاطب تنظیم کند. در واقع، امکان بازخوردگیری در فضای مجازی یکی از تفاوتهای مهم آن با شیوههای سنتی تبلیغ است. همچنین تنوع در قالبهای محتوایی، از جمله ویدیوها، پادکستها، اینفوگرافیها و سایر قالبهای چندرسانهای، باعث شده است که تبلیغ دینی در این فضا ظرفیتهای تازهای پیدا کند. بعضی از این قالبها بهقدری اثرگذارند که خودشان میتوانند حکم یک منبر را داشته باشند و پیام دینی را با جذابیت و اثربخشی بیشتر به مخاطب منتقل کنند.
وی در ادامه با اشاره به «تهدیدهای فضای مجازی»، یادآور شد: با این حال، همانطور که این فضا فرصتهای زیادی دارد، تهدیدهای جدی نیز در آن وجود دارد. یکی از مهمترین تهدیدها، کثرت منابع و انبوه اطلاعات صحیح، غلط و شبههناک در فضای مجازی است. این حجم زیاد از اطلاعات، اگر بدون هدایت و سواد لازم در اختیار مخاطب قرار گیرد، میتواند موجب سردرگمی، تردید و حتی انحراف شود. از سوی دیگر، پدیدههایی مانند سلبریتیزدگی، کلیپمحوری و ویدیومحوریِ افراطی نیز از آسیبهای جدی این فضاست؛ آسیبهایی که گاهی حتی در میان مبلغان هم دیده میشود و باعث میشود اصل پیام دینی تحتالشعاع جذابیتهای ظاهری قرار گیرد. همچنین فضای مجازی عرصهای برای تهاجم فرهنگی، جنگ نرم، شبههافکنی و کاهش تمرکز و توجه مخاطب است؛ امری که اگر برای آن برنامهریزی نشود، میتواند اثرگذاری تبلیغ دینی را بهشدت کاهش دهد.
در پایان، دبیر نشست، با تأکید بر «الزامات تبلیغ در عصر حاضر»، تأکید کرد: بنابراین به نظر میرسد که در فضای جدید تبلیغ، باید مجموعهای از الزامات را برای مبلغان در نظر گرفت تا بتوان این نوع تبلیغ را بهصورت درست، اصولی و مؤثر پیش برد. یکی از مهمترین این الزامات، سواد رسانهای است. حوزه علمیه و نهادهای تبلیغی باید توجه ویژهای به این موضوع داشته باشند تا مبلغانی تربیت شوند که نهفقط با معارف دینی، بلکه با سازوکارها و اقتضائات رسانهای نیز آشنا باشند. از سوی دیگر، تولید محتوای فاخر، جذاب و اثرگذار اهمیت بسیار زیادی دارد. در فضایی که قالبهای محتوایی متنوع و رقابت برای جلب توجه شدید است، باید محتوایی تولید شود که هم از نظر علمی و دینی غنی باشد و هم از نظر ارائه، مخاطب را جذب کند. در نهایت، تربیت مبلغان تراز این عصر، یعنی مبلغان آگاه به شرایط روز، مسلط بر ابزارهای نوین و دارای فهم درست از اقتضائات تبلیغ سنتی و نوظهور، از جمله مهمترین نیازهای امروز ماست. تنها با چنین نگاهی است که میتوان امید داشت تبلیغ دینی در هر دو عرصه سنتی و نوین، بهصورت مؤثر، عالمانه و متناسب با نیازهای زمان پیش برود.