عصر قم - یکی از مختصات مهم بصیرت، آگاهی به زمانه است؛ چنانکه از امام صادق علیهالسلام فرمودند: «اَلْعَالِمُ بِزَمَانِهِ لَا تَهْجُمُ عَلَیْهِ اللَّوَابِسُ».
به گزارش گروه سیره امامین انقلاب خبرگزاری رسا، عمقِ دید، ژرفای نگاه، نَفاذِ نظر و بینادلی را بصیرت گویند و بصیر کسی باشد که به تمامی جوانب و اطراف یک امر اشراف دارد و لذا عامتر از دانایی است. چون ممکن است دانایان به امری نظر کنند و این نظر از جامعیت برخوردار نباشد، اما فرد بصیر با سنجش همه جوانب و اضلاع، یک امر را در ترازوی روشنبینی خود مینهد.
از این رو یکی از مختصات مهم بصیرت، آگاهی به زمانه است؛ چنانکه از امام صادق علیهالسلام فرمودند: «اَلْعَالِمُ بِزَمَانِهِ لَا تَهْجُمُ عَلَیْهِ اللَّوَابِسُ» (۱)عالم به زمانهی خویش، مغلوب فریبندگیها نمیشود. بصیر چنان نباشد که زاویهای بیند و گوشهای وانهد؛ در همه گوشهها دیده ژرف سازد.
قائد شهید امت در راهبری و تربیت جامعه، بهویژه جوانان، همواره بر این عنصر کلیدی تأکید داشته و خود نیز از علت این پیگیری و چرایی توصیههای مکرر چنین روایت میکنند: «این کلمهی «بصیرت» که ما دائم تکرار میکنیم... معنایش این است... انسان بداند امروز چه نیازی در جامعه وجود دارد... همهی اینها بصیرت لازم دارد.» (۲)
اما از نگاه آن رهبر فرزانه و عالم بصیر، بصیرت یافتن راه درست در فضای غبارآلود است. چنانکه فرمود: «انسان در غبارآلودگی فتنهها بتواند راه را پیدا بکند و بفهمد راه درست چیست؛ بصیرت به این معناست.» (۳)
شناخت دشمن و تشخیص سمت و سوی او، درک موقعیت خود و دشمن، از نشانهها و تجلیات بصیرت آدمی است و اگر این عنصر تمییز نباشد، سعی و تلاش انسان، او را از مقصد دور میسازد.
لذا نگاه نافذ لازم است تا پیش از حرکت، جهت و جای دشمن و خود شناخته شود؛ چنانکه فرمود: «شما اگر ندانی دشمن کدام طرف است، دوست کدام طرف است، توپخانه را که روشن کردی، به جای اینکه به دشمن بخورد، به دوست میخورد؛ بصیرت برای این است.» (۴)
این نگاه برگرفته از کلام امیرالمؤمنین علیهالسلام است که فرمودند: «اَلْعَامِلُ عَلَى غَیْرِ بَصِیرَهٍ کَالسَّائِرِ عَلَى غَیْرِ الطَّرِیقِ، وَ لَا یَزِیدُهُ سُرْعَهُ السَّیْرِ إِلَّا بُعْدًا» (۵) کوشندهی غیربصیر مانند رونده در بیراهه است؛ هرچه تندتر رود، از مقصد دورتر میشود.
اولین و مهمترین مشخصهی این بینادلی، دشمنشناسی و شناخت موضع و توان دشمن است. لذا از نگاه امام شهید، «بصیرت این است که شما بدانید با چه کسی طرفید، بدانید که او دربارهی شما چه فکری دارد، بدانید که اگر چشم خودتان را بستید و فکر نکردید، ضربه خواهید خورد.» (۶)
اگر با بینادلی و ژرفنگری دشمن درست شناخته شود، در مقابله با آن استقامت شکل میگیرد و این پایمردی ثمربخش خواهد بود. بر همین اساس آن قائد شهید دو عنصر بصیرت و صبر را لازمهی مواجهه با دشمن برشمرد و فرمود: «دو عنصر مهم برای مواجهه با دشمنیها لازم است... یکی بصیرت و دوّمی صبر و استقامت است...» (۷) و این همان است که امیرالمؤمنین فرمودند: «وَ لَا یَحْمِلُ هذَا الْعَلَمَ إِلَّا أَهْلُ الْبَصَرِ وَ الصَّبْرِ وَ الْعِلْمِ بِمَوَاضِعِ الْحَقِّ» (۸)
بیتردید اراده و عزم بر پایداری، بر بال بصیرت است که استقامت میرویاند. لذا فرمود: «بصیرت و عزم خنثیکننده توطئه دشمنان است.» (۹)
چه بسا کسانی در شناخت دشمن درست اندیشیده باشند، اما در مقام عمل به دلیل تعلقات، منافع شخصی یا وابستگیها، نتوانند عزم و اقدام کنند. از این رو امام شهید، بصیرتافزایی را رأس نیازها دانسته و آن را بر متولیان فرهنگی و رسانهای و مسئولان امور، فرض و لازم شمردهاند. (۱۰)
(۱) بحارالانوار، ج ۷۷، ص ۲۶۹.
(۲) بیانات در تاریخ ۱۳۹۵/۶/۱۶.
(۳) همان.
(۴) بیانات در تاریخ ۱۳۹۵/۱۰/۱۹.
(۵) بحارالانوار، ج ۱، ص ۲۰۶.
(۶) بیانات در تاریخ ۱۳۹۶/۸/۲۵.
(۷) بیانات در تاریخ ۱۳۹۵/۳/۲.
(۸) همان.
(۹) نهجالبلاغه، خطبه ۱۷۳.
(۱۰) بیانات در تاریخ ۱۳۹۴/۴/۲۴.
حجت الاسلام حمید احمدی