يکشنبه ۱ آذر ۱۴۰۵

فرهنگی

یادداشت حجت‌الاسلام حمید سبحانی صدر؛

آیت‌الله وحید خراسانی؛ روایت یک حضور اثرگذار در سنگر دین و مبارزه

آیت‌الله وحید خراسانی؛ روایت یک حضور اثرگذار در سنگر دین و مبارزه
عصر قم - اسناد ساواک و خاطرات مبارزان انقلاب، از حضور فعال حضرت آیت‌الله وحید خراسانی در عرصه مبارزه با حکومت پهلوی، روشنگری علیه سیاست‌های رژیم و حمایت از امام خمینی(ره) در مقاطع مختلف نهضت حکایت دارد.
  بزرگنمايي:

عصر قم - اسناد ساواک و خاطرات مبارزان انقلاب، از حضور فعال حضرت آیت‌الله وحید خراسانی در عرصه مبارزه با حکومت پهلوی، روشنگری علیه سیاست‌های رژیم و حمایت از امام خمینی(ره) در مقاطع مختلف نهضت حکایت دارد.

به گزارش سرویس سیاسی خبرگزاری رسا، درگذشت حضرت آیت‌الله وحید خراسانی فرصتی برای بازخوانی ابعاد مختلف زندگی علمی و اجتماعی این مرجع تقلید و به‌ویژه نقش‌آفرینی وی در سال‌های مبارزه با حکومت پهلوی است. حجت‌الاسلام حمید سبحانی صدر در یادداشتی با اتکا به اسناد ساواک، خاطرات مبارزان و گزارش‌های تاریخی، جلوه‌هایی از حضور حضرت آیت‌الله وحید خراسانی در محافل مذهبی و سیاسی، روشنگری علیه سیاست‌های رژیم پهلوی و حمایت از نهضت امام خمینی را روایت کرده است.
متن این یادداشت در ادامه از نظر می‌گذرد:
آیت‌الله حاج شیخ حسین وحید خراسانی، سال 1300 ش در مشهد متولدشد. پس از فراگرفتن دروس مقدماتی و سطوح علوم دینی، در درس آیات میرزا مهدی اصفهانی و شیخ مرتضی آشتیانی حضور یافت و به درجه اجتهاد رسید. وی حکمت و فلسفه را هم از میرزا ابوالقاسم الهی و میرزا مهدی آشتیانی آموخت. آیت‌الله وحید در سال 1327 در ری به دیدن آیت‌الله سیدمحمد حجت کوه‌کمره‌ای رفت و پس از گفتگوهای علمی، از وی اجازه اجتهاد گرفت. در این زمان به نجف اشرف رفت و در درس آیات عظام سید عبدالهادی شیرازی، سید محسن حکیم و سید ابوالقاسم خوئی حضور یافت. آیت‌الله وحید از سال 1337تدریس خارج فقه و اصول را در حوزه نجف آغاز کرد و پس از دوازده سال تدریس، به ایران بازگشت، یک سال در مشهد ماند و سپس در 1349 به قم رفت و به تدریس خارج فقه و اصول پرداخت. (گنجینه دانشمندان، ج 2، ص300، 301)
آیت‌الله وحید خراسانی در سال‌های مبارزه با حکومت پهلوی، در عرصه‌های مختلف دینی، فرهنگی و سیاسی حضور داشت و در هر یک از این عرصه‌ها، متناسب با موقعیت و شرایط، نقش خود را ایفا می‌کرد. حضور در محافل مذهبی و سیاسی، روشنگری از طریق منبر، همراهی با اجتماعات اعتراضی، تأکید بر همبستگی میان مراجع و دفاع از جایگاه مرجعیت و روحانیت، از جمله جلوه‌های این حضور بود. این وجوه در کنار یکدیگر، تصویری از عالمی ترسیم می‌کنند که نسبت به تحولات زمانه بی‌تفاوت نبود و مسئولیت دینی و اجتماعی خود را در موقعیت‌های گوناگون دنبال می‌کرد. با این حال از برخی گزارش‌ها به ‌دست می‌آید که فعالیت سیاسی آیت‌الله وحید با احتیاط و پنهان‌کاری نیز همراه بوده است.
به گزارش ساواک در تاریخ 25 آذر 1338، آیت‌الله وحید خراسانی در جلسه هیئت بنی‌الزهرا «س» واقع در خیابان ری (تهران) که با حضور حدود سه هزار و پانصد نفر برگزار شد، در سخنانی انتقادی اظهار داشت: «وقتی که یک ملتی سرپرست واقعی نداشت یتیم است و از آن ملت افراد لاابالی تحویل جامعه می‌شود و این افراد هم مسلماً فاقد دین می‌باشند. امروز هم در این مملکت و در این تهران که اسماً پایتخت کشور شیعه ایران است یتیم هستیم، زیرا سرپرست و مربی نداریم و اگر سرپرست داشتیم اوضاع ما اینطور نبود». (حجت‌الاسلام حاج شیخ عباسعلی اسلامی به روایت اسناد ساواک، 94)
آیت‌الله وحید خراسانی که تابستان‌ها و در ایام تبلیغ از نجف به تهران می‌آمد، در جریان مبارزه با لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی در سال 1341، در هیئت انصارالحسین «ع» تهران منبر می‌رفت و درباره ابعاد این لایحه روشنگری می‌کرد؛ (خاطرات مصطفی حائری‌زاده، ص ۱۱۱) موضوعی که در آغاز دهه ۱۳۴۰ به یکی از محورهای اعتراض عالمان دینی به سیاست‌های حکومت پهلوی تبدیل شده بود. در این هیئت که رویکردی مذهبی ـ سیاسی داشت، شخصیت‌هایی چون آیت‌الله مرتضی مطهری، آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای و حجت‌الاسلام اکبر هاشمی رفسنجانی نیز منبر می‌رفتند.
اندکی پیش از خرداد 1342 آیت‌الله وحید خراسانی در قم به دیدن امام خمینی رفت اما در آن روزها امام در قم نبودند و دیدار این دو میسر نشد. امام با اطلاع از آمدن آیت‌الله وحید، از او دعوت کردند به قم بیاید. آیت‌الله وحید به اتفاق حاج مهدی عراقی، حاج مرتضی شفیق، ابوالفضل توکلی بینا و چند نفر دیگر به دیدار امام رفتند ولی از همراهان خواست درباره این ملاقات مطلبی نقل نشود. (شیخ حسین لنکرانی به روایت اسناد ساواک، ص320)
آیت‌الله وحید با بازاری‌های مبارز ارتباط داشت؛ در گزارشی آمده است که چون وی در منبرهای خود از شیوه کسب و کار بازاری‌های متدین انتقاد می‌کرد، یک بار صادق امانی (شهید) نزد او رفت و گفت: «چون فعلاً بازاری‌ها با دولت دشمنی دارند شما نباید با این روش آنها را موعظه کنید»، آیت‌الله وحید هم این پیشنهاد را پذیرفت. (همان)
در دهه اول محرم سال 1342ش که قرار بود وعاظ در منبرهای خود به حکومت پهلوی حمله کنند، آیت‌الله وحید خراسانی هم چنین کرد؛ آنگونه که حجت‌الاسلام شیخ فضل‌الله محلاتی در نامه‌ 5 خرداد 1342 به امام خمینی گزارش داد: «آقای وحید هم صریحاً صحبتی نکرده، ولی کلیات مطالب را بیان کرده و بنا است فردا مجدداً بنده با ایشان ملاقات [کنم]». در ادامه این نامه آمده است: «اجتماع مفصل تا به حال، مال آقای فلسفی و آقای وحید است»، که نشان دهنده رونق منبرهای آیت‌الله وحید خراسانی در آن دوره است. (سیر مبارزات امام خمینی در آیینه اسناد به روایت اسناد ساواک، ج1، ص ۳۷۷)
حجت‌الاسلام شیخ حسین انصاریان، منبرهای آیت‌الله وحید خراسانی در محرم 1342ش را اینگونه روایت می‌کند: «آیت‌الله وحید خراسانی هم که خیلی صراحت لهجه داشتند، در دهه عاشورا، تهران در مسجد سید عزیزالله منبر می‌رفتند. ایشان پس از مسجد در یکی از پاساژهای بزرگ خیابان بوذرجمهری منبر رفتند و آیه شریفه «إنَّ أوهَنَ البُیوتِ لَبَیتُ العَنکبوت» را با حکومت شاه تطبیق و سخنرانی بسیار تندی علیه حکومت شاه کردند». (زندگینامه و خاطرات استاد حسین انصاریان ص 240)
پس از دستگیری امام خمینی در بامداد 15 خرداد 1342، علمای شهرستان‌ها به عنوان اعتراض به این بازداشت و تلاش برای آزادی ایشان و سایر بازداشت‌شدگان، به تهران مهاجرت کردند. در رأس مهاجرین، آیت‌الله سید محمدهادی میلانی قرارداشت و گزارش‌ها نشان می‌دهد که آیت‌الله وحید خراسانی هم در برخی از جلساتی که در اقامتگاه آیت‌الله میلانی برگزار می‌شد حضور می‌یافت. (حضرت آیت‌الله سید محمدهادی میلانی به روایت اسناد ساواک، ج 1، ص 239)
ساواک در تاریخ 8 خرداد 1346 گزارش می‌دهد: «آقای وحید خراسانی یکی دیگر از روحانیونی بوده که در مسجد ارک تهران روی منبر بر ضد این لایحه [حمایت از خانواده] تبلیغات دامنه‌داری می‌نمود و ایشان هم چون یکی از روحانیون مشهور و معروف می‌باشد و مدرس دو حوزه علمیه قم و نجف اشرف است، از جهت تبلیغات ایشان که یکی از بزرگترین روحانیون قم و نجف اشرف می‌باشد بسیار مؤثر بوده و تبلیغاتش در بین مردم تهران تأثیر بسیاری می‌کرد و هدف ایشان دو چیز بود: یکی برانداختن و از بین بردن مجله زن روز، ... و دوم این ‌که تبلیغات بر علیه این لایحه و جلوگیری نمودن از آن می‌باشد». (مسجد ارک به روایت اسناد ساواک، ص 175)
در خرداد 1355، هنگامی که برخی مطبوعات پهلوی به امام خمینی اهانت کردند، طلاب انقلابی قم کوشیدند درس‌های حوزه علمیه به عنوان اعتراض تعطیل شود. آیت‌الله شریعتمداری و عده‌ای دیگر درس خود را تعطیل نکردند، اما آیت‌الله وحید خراسانی از مدرسانی بود که درس خود را تعطیل کرد. (آیت‌الله سید مرتضی پسندیده به روایت اسناد ساواک، ص 296)
پس از انتشار مقاله توهین‌آمیز روزنامه اطلاعات علیه امام خمینی در 17 دی 1356 نیز، جلسه‌ای در منزل آیت‌الله حسین نوری همدانی با حضور شماری از مدرسان حوزه تشکیل شد و آیت‌الله وحید خراسانی نیز حضور داشت؛ در این نشست که تا پاسی از شب ادامه داشت، موضوع تعطیلی درس‌های حوزه، اطلاع‌رسانی به مراجع و مدرسان، اجتماع در مدرسه خان و حرکت به سوی منازل مراجع مورد توافق قرار گرفت. همچنین افرادی برای سخنرانی و بیان مواضع اعتراضی انتخاب شدند که آیت‌الله وحید نیز یکی از این افراد بود. (شبکه پیام‌رسانی در نهضت امام خمینی، ص ۲۵۸)
صبح روز 19 دی 1356 جمعیت معترضان به انتشار مقاله موهن، پس از حضور در خانه آیت‌الله میرزا هاشم آملی و علامه طباطبایی و شنیدن سخنان آیت‌الله مکارم شیرازی در مدرسه‌ امیرالمؤمنین «ع»، به طرف منزل آیت‌الله وحید خراسانی رفتند. بعد از تجمع مردم، وی در جمع آنان حضور یافت و طی سخنانی، جمله‌‌ای در عظمت امام‌ خمینی گفت که در آن روزها بر سر زبان‌ها افتاد: «دریا با پوزه‌ی سگ نجس نمی‌شود». (همان، ص262) آیت‌الله وحید در ضمن صحبت، امام خمینی را به نور تشبیه کرد که اگر کسی پا روی نور بگذارد نور خاموش نمی‌شود و سپس شعری با این مفهوم خواند که آب دریا به دهان سگ نجس نمی‌شود و در حالی که روی سخنش با نویسنده مقاله بود، گفت: «ای احمق، تو به شخصی توهین کردی که معرفه است در حالی که تمام بشر نکره هستند، ولی وقتی به خدا نزدیک شدند، معرفه می‌شوند». (سیر مبارزات امام خمینی در آیینه اسناد ساواک، ج 6، ص 171) احساسات حاضران از شنیدن این سخنان برانگیخته شد و سه بار در تأیید آن فریاد زدند «صحیح است» و پس از سخنرانی، جمعیت به طرف بازار حرکت کردند. (خاطرات حجت‌الاسلام‌والمسلمین سیدمهدی طاهری خرم‌آبادی، ص 152)
ظهور و بروز این مرجع عالیقدر در روزها و سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز ادامه داشت، تا این که روز 26 آبان سال جاری جان به جان آفرین تسلیم کرد.


نظرات شما