سواد زندگی | نسخه یک کارشناس برای همسرانِ کم‌نماز

عصر قم - «همسرم گاهی یک روز کامل نماز نمی‌خواند؛ چه وظیفه‌ای دارم؟» این پرسش، موضوع پاسخ حجت‌الاسلام اسماعیل علی‌نقی، کارشناس تخصصی نماز است؛ او در پاسخ، به جای تمرکز بر تذکر و سرزنش، مجموعه‌ای از راهکارهای عاطفی و ارتباطی را برای تقویت رابطه زوجین و تأثیرگذاری بر رفتار همسر مطرح می‌کند.

خبرگزاری بین المللی اهل بیت(ع)-ابنا: حجت الاسلام اسماعیل علی نقی، کارشناس تخصصی نماز به این سؤال که: «همسرم متأسفانه در نمازخواندن بسیار سهل‌انگار هستند؛ به‌گونه‌ای که ممکن است گاهی یک روز کامل نماز نخوانند؛ من چه وظیفه ای دارم؟» پاسخ داد که تقدیم نگاه شما فرهیختگان می شود:
سلام و وقت شما بخیر.
یکی از تفریحات مناسبی که انسان می‌تواند داشته باشد، رفتن به کوه و جنگل است. چرا کوه و جنگل را مثال می‌زنم؟ چون هنگامی که وارد جنگل می‌شوید، انواع مختلفی از گیاهان را مشاهده می‌کنید؛ برخی خار دارند و برخی بدون خار هستند؛ بعضی زشت و بعضی زیبا هستند؛ برخی بدبو و برخی بی‌بو هستند؛ بعضی سمی و برخی دارویی‌اند و برخی نیز بلند و برخی کوتاه هستند.
می‌خواهم این نکته را بیان کنم که نمی‌توانیم وارد محیط جنگل و کوهستان شویم و بگوییم تمام گیاهانی را که روییده‌اند از بین ببریم و گل یا درخت دلخواه خود را در آنجا بکاریم. ما باید تفاوت‌های افراد را در محیط خانواده بپذیریم.
این مثال کوه، باغ و جنگل را مطرح کردم تا به شما بگویم همسر شما، با وجود مشکلات و کاستی‌هایی که دارد، انسان بدی نیست و قطعاً نقاط مثبت و ویژگی‌های خوبی نیز دارد؛ بنابراین، نقاط مثبت او را ببینید و حتماً رابطه خود را با همسرتان مستحکم کنید تا بتوانید بر او تأثیر بگذارید.
اگر می‌خواهید بر همسرتان تأثیر بگذارید، ابتدا باید رابطه خود را با او بسیار صمیمی کنید. او را سرزنش نکنید و در جمع مورد توبیخ قرار ندهید. به او نگویید که رفتارش اشتباه است؛ بلکه برعکس، نقاط مثبت، موفقیت‌ها و دستاوردهای مالی، فکری و کاری او را که در طول زندگی مشترک داشته است، مورد تمجید و تأیید قرار دهید. اجازه دهید این تأیید و تحسین در وجود او اثر بگذارد.
برای مثال، اگر همین امروز به منزل پدرتان بروید و پدرتان چندین بار به شما تذکر بدهد، ناراحت می‌شوید و با وجود سن‌وسالی که دارید، ممکن است به او بگویید: «پدر، امروز چه اتفاقی افتاده است؟ من امروز برای دیدار شما آمده‌ام، اما چندین بار به من تذکر داده‌اید!»
بنابراین، حتی شما نیز با وجود سن و سال خود، از تذکرهای مکرر ناراحت می‌شوید؛ پس کاستی‌های همسرتان را با همین شرایط فعلی بپذیرید.
اینکه همسرتان یک روز در میان نماز می‌خواند، موضوعی است که باید با در نظر گرفتن شرایط رابطه با او به آن توجه کنید. اگر رابطه شما صمیمی و عاشقانه باشد و همسرتان علاقه عمیقی به شما داشته باشد، به‌طور طبیعی به شما گرایش پیدا می‌کند؛ زیرا انسان‌ها به دنبال علاقه و عشق خود می‌روند و از آن تبعیت می‌کنند.
امیرالمؤمنین علی(ع) می‌فرمایند: انسان عاشق، کور است؛ یعنی عیب‌ها و ایرادهای طرف مقابل خود را نمی‌بیند. منظور من این است که رابطه خود را با همسرتان به‌گونه‌ای مستحکم کنید که به شما علاقه‌مند شود و چنان دلبسته شما باشد که هرچه می‌گویید، با میل و رغبت بپذیرد.
نکته مهم این است که اگر رابطه میان اعضای خانواده صمیمی، مستحکم و عمیق باشد، امکان تأثیرگذاری نیز فراهم می‌شود؛ اما اگر چنین رابطه‌ای وجود نداشته باشد، بسیاری از مسائل به هم می‌ریزد.
اگر رابطه خود را با همسرتان اصلاح کنید، او سخنان شما را با جان و دل می‌پذیرد و از روی علاقه از شما تبعیت می‌کند؛ بنابراین، میان خود و همسرتان خط‌کشی ایجاد نکنید که او را فردی غیرمذهبی و خود و فرزندانتان را افرادی مذهبی بدانید. به‌جای ایجاد فاصله، با او همراه شوید، به سمت خود جذبش کنید، دوستش داشته باشید و با او عاشقانه رفتار کنید.
برای ارتباط با همسرتان، رفتارهای تازه و محبت‌آمیزی در نظر بگیرید. برای مثال، هنگامی که همسرتان می‌خواهد از خانه خارج شود، شانه او را ببوسید یا دست خود را به لبانتان بزنید و برای او بوسه‌ای بفرستید. رفتارهای جدید، عاشقانه، محبت‌آمیز و شوق‌برانگیزی برای همسرتان تعریف و اجرا کنید.
برای او عطر بخرید، چیزی را که دوست دارد برایش تهیه کنید و محیط خانواده را به فضایی آرامش‌بخش تبدیل کنید تا بتواند در آن احساس آرامش داشته باشد.
همچنین، فرزندان را علیه پدرشان تحریک نکنید و آن‌ها را نسبت به پدر بدبین نسازید. به فرزندان نگویید که رفتار پدرتان اشتباه است؛ به‌ویژه اگر همسرتان متوجه شود که شما جایگاه او را نزد فرزندان تخریب می‌کنید، ممکن است کینه‌ای به دل بگیرد و در برابر شما موضعی سرسختانه اتخاذ کند.
اشکالی ندارد که همسرتان در حال حاضر به حرم نمی‌آید. به نکته‌ای که عرض می‌کنم توجه کنید: همسر شما همین حالا نیز ویژگی‌های مثبت بسیاری دارد. او به زندگی و خانواده خود پایبند است، برای فرزندانش تلاش می‌کند، سر کار می‌رود و درآمدی کسب می‌کند.
البته این نکته را نیز در نظر بگیرید که برخی افراد درباره شرایط دشوارتری از ما سؤال می‌کنند؛ برای مثال، اگر همسر فردی مشروبات الکلی مصرف کند یا با زنان دیگر ارتباط نامشروع داشته باشد، چه باید کرد؟ بنابراین، شما باید همین حالا خدا را شکر کنید و قدر نعمت‌های موجود در زندگی خود را بدانید؛ چراکه شکر نعمت موجب افزایش آن می‌شود.
پس از آن، رفتار خود را اصلاح کنید، جذاب و عاشقانه برخورد کنید، تا می‌توانید گذشت و تغافل داشته باشید، همسرتان را تمجید و تحسین کنید و همواره با تبسم با او مواجه شوید.
به این کلمات توجه کنید و آن‌ها را یادداشت کنید تا در زندگی خود به کار ببرید. با انجام این رفتارها، رابطه خود را مستحکم کنید. هنگامی که رابطه همسرتان با شما عمیق و مستحکم شود، سخنان شما را می‌پذیرد و با شما همراهی می‌کند.
خانم‌ها دقت داشته باشند که وقتی رابطه مستحکمی وجود داشته باشد، همسرشان بسیاری از خواسته‌های آن‌ها را می‌پذیرد؛ البته منظور این نیست که خواسته نادرستی مطرح شود. برای مثال، وقتی به همسرتان می‌گویید: «بیا با هم به حرم برویم»، این درخواست را با توجه به شرایط و حال روحی او مطرح کنید.
چرا؟ زیرا امیرالمؤمنین علی(ع) درباره چنین مسائلی می‌فرمایند که اگر قلب انسان اقبال و اشتیاق دارد، اعمال مستحبی را انجام دهد؛ یعنی هنگامی که قلب انسان آمادگی و میل دارد، می‌تواند به انجام مستحبات بپردازد؛ اما اگر قلب انسان، میلی به انجام این اعمال ندارد، باید به واجبات اکتفا کند.
اگر قلب شما اشتیاق دارد، می‌توانید مستحبات را به‌جا آورید؛ اما همسرتان ممکن است در مرحله ادبار باشد و در حال حاضر میل و اشتیاقی برای رفتن به حرم نداشته باشد. به تعبیر امروزی، ممکن است در حالت قبض باشد، درحالی‌که شما در حالت انبساط قرار دارید. بنابراین، باید حال او را نیز در نظر بگیرید.
برای روشن شدن موضوع، فرض کنید غذایی مانند جوجه‌کباب را جلوی کسی قرار دهند و از او بخواهند که بخورد، اما او بگوید اشتها ندارد. حتی اگر چندین بار به او پیشنهاد کنند، ممکن است همچنان میلی به خوردن نداشته باشد.
درباره رفتن به حرم و نمازخواندن نیز همین نکته را رعایت کنید. اصرار نداشته باشید که فرزندانتان حتماً نماز اول وقت بخوانند. اگر اشتیاق دارند، اجازه دهید نماز اول وقت بخوانند؛ اما اگر چنین اشتیاقی ندارند و نماز را در وسط وقت یا آخر وقت می‌خوانند، نباید بیش از اندازه به آن‌ها سخت بگیرید.
امیرالمؤمنین علی(ع) از شخصیت‌های برجسته عرفانی هستند و در نهج‌البلاغه نیز آموزه‌های عرفانی و راهنمایی‌های ارزشمندی از ایشان وجود دارد. حضرت درباره حالات قلب انسان توصیه‌هایی دارند که باید مورد توجه قرار گیرد.
انسان باید نیاز معنوی خود را نیز مانند نیاز جسمی در نظر بگیرد. همان‌طور که وقتی فشار خون انسان پایین می‌آید، به خود استراحت می‌دهد یا از مواد تقویتی استفاده می‌کند، در زمینه معنوی نیز باید شرایط و آمادگی قلب را در نظر بگیرد.
حضرت از دو حالت اقبال و ادبار قلب سخن می‌گویند. هنگامی که قلب اشتیاق دارد، می‌توان آن را با انجام اعمال مستحبی تقویت کرد؛ برای مثال، ممکن است انسان یک شب تا صبح قرآن بخواند یا در یک جلسه پانزده جزء قرآن تلاوت کند؛ اما هنگامی که قلب دچار ادبار و خستگی است، باید به انجام واجبات اکتفا کرد.
بنابراین، نباید انتظار داشته باشید که همسرتان دقیقاً مانند شما رفتار کند. دو فرزند که در یک خانه بزرگ می‌شوند، حتی اگر دوقلو باشند، از نظر خلق‌وخو، ویژگی‌های ژنتیکی، توان فکری، توان معنوی و توان جسمی کاملاً شبیه یکدیگر نیستند.
اگر فرزندان خود را با یکدیگر و همچنین با خواهر، برادر، پدر و مادر خود مقایسه کنید، تفاوت‌های فراوانی را در توانایی‌ها و ویژگی‌های آنان مشاهده خواهید کرد.
برای مثال، در یک میدان مسابقه، همه افراد در حال دویدن هستند؛ اما نمی‌توان انتظار داشت که همه به یک اندازه توانایی داشته باشند. ممکن است فردی از نظر جسمی توانمندتر باشد و نفر اول شود، درحالی‌که فرد دیگری در جایگاه شانزدهم قرار بگیرد. بااین‌حال، هر دو در میدان مسابقه حضور داشته‌اند.
همسر شما نیز وارد میدان زندگی شده است، کار می‌کند و برای زندگی تلاش می‌کند. ممکن است شما برخی از رفتارهای او را نپسندید؛ همان‌طور که احتمال دارد او نیز برخی از رفتارهای شما را نپسندد.
اما اگر رابطه خود را مستحکم کنید و هر روز بر عمق و صمیمیت آن بیفزایید، نتیجه متفاوتی خواهید گرفت. هر روز یک واژه زیبا و عاشقانه یادداشت کنید و با خود عهد ببندید که هر روز دست‌کم یک جمله محبت‌آمیز به فرزندان و همسرتان بگویید.
پس از یک ماه، متوجه خواهید شد که همسرتان علاقه و دلبستگی بیشتری به شما پیدا کرده است و سخنان شما را با میل و رغبت می‌پذیرد. برای مثال، اگر به او بگویید: «عزیزم، وقتی نماز نمی‌خوانی، من ناراحت می‌شوم»، ممکن است با علاقه و محبت بیشتری به خواسته شما توجه کند.
اما اگر رابطه شما خراب باشد، نمی‌توانید بر همسرتان تأثیر بگذارید؛ حتی ممکن است او از روی لجبازی کاری را انجام دهد که می‌داند شما را ناراحت می‌کند. برای مثال، می‌داند که شما از نماز نخواندن او ناراحت می‌شوید و به همین دلیل ممکن است عمداً نماز نخواند تا شما را ناراحت کند.
این نکته در رفتار انسان‌ها اهمیت فراوانی دارد؛ انسان‌ها می‌توانند از طریق روابط خود بر یکدیگر تأثیر بگذارند؛ به همین دلیل است که قرآن کریم پیامبر اکرم(ص) را به سبب اخلاق عظیم ایشان ستایش می‌کند.
خداوند در قرآن، اخلاق پیامبر(ص) را مورد تمجید قرار داده است. چرا اخلاق پیامبر تا این اندازه عظمت دارد؟ زیرا ایشان باید بتوانند بر دیگران تأثیر بگذارند و رابطه‌ای عمیق و سازنده با مردم برقرار کنند.
حضرت ابراهیم(ع) نیز در قرآن کریم به‌عنوان پدر و الگوی مؤمنان معرفی شده‌اند. قرآن ایشان را اسوه و الگوی ما می‌داند. همان‌طور که انسان هنگام نگاه کردن در آینه، ظاهر خود را تنظیم می‌کند، ما نیز باید رفتار خود را با الگوهایی که قرآن معرفی کرده است، هماهنگ کنیم.
قرآن کریم حضرت ابراهیم(ع) را شخصیتی حلیم و بردبار معرفی می‌کند. بنابراین، باید میزان تحمل و بردباری خود را افزایش دهیم و زود ناراحت نشویم؛ زیرا فردی که آستانه تحمل پایینی دارد، به‌سرعت روابط خود را دچار آسیب می‌کند. اگر می‌خواهیم روابط خانوادگی ما شکل مناسبی پیدا کند، باید بردباری خود را افزایش دهیم.
در اینجا نیز می‌توان به مجموعه‌ای از رفتارهای مثبت اشاره کرد: تأیید، تبسم، تحسین، تفریح، تفاهم و تغافل.
تغافل به این معناست که انسان در برخی موارد خود را به نادیدن بزند و از اشتباهات جزئی طرف مقابل چشم‌پوشی کند؛ یعنی برخی خطاها را نادیده بگیرد و از کنار آن‌ها عبور کند.
هنگامی که شما همسرتان را تمجید و تحسین می‌کنید، او به سمت شما گرایش پیدا می‌کند. وقتی به شما نزدیک شد و شما نیز از بردباری و تحمل کافی برخوردار بودید، می‌توانید با به‌کارگیری این رفتارها بر او تأثیر بگذارید.
در غیر این صورت، اگر صبر و تحمل کافی نداشته باشید، رابطه شما آسیب می‌بیند. خداوند در سوره آل‌عمران به پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید که اگر ایشان فردی سخت‌دل و تندخو بودند، اطرافیان از پیرامون ایشان پراکنده می‌شدند.
منظور از قساوت قلب و سخت‌دلی، نداشتن تحمل و برخورد تند با دیگران است. بنابراین، اگر می‌خواهید رابطه خانوادگی شما شکل مناسبی داشته باشد، باید از تندی و کم‌حوصلگی پرهیز کنید.
توصیه من این است که شما به‌عنوان محور خانواده، همه اعضای خانواده را در مدار محبت و عشق خود قرار دهید. این کار را می‌توانید با بیان روزانه یک جمله زیبا و عاشقانه خطاب به همسر و فرزندانتان انجام دهید.
درباره اینکه دختر شما نیز از رفتار پدرش تأثیر می‌پذیرد، باید گفت این مسئله طبیعی است؛ زیرا محیط زندگی و معاشرت بر رفتار انسان تأثیر می‌گذارد.
برای مثال، هنگامی که صابون را در کنار چای قرار می‌دهیم، ممکن است چای بوی صابون بگیرد و دیگر نتوان از آن استفاده کرد. حتی پس از دم کردن و نوشیدن چای نیز ممکن است بوی صابون در آن احساس شود. هم‌نشینی و هم‌جواری نیز به همین شکل بر انسان تأثیر می‌گذارد.
بنابراین، اگر توصیه‌هایی را که در این دقایق بیان کردم، اجرا کنید، می‌توانید به اصلاح رفتار همسرتان کمک کنید. هنگامی که رفتار او اصلاح شود، دیگر تأثیر منفی کمتری بر دخترتان خواهد داشت؛ بلکه دختر شما می‌تواند از رفتارهای مثبت پدرش الگو بگیرد. در واقع، شما با رفتارهای خود زمینه اصلاح رفتارهای مثبت همسرتان را فراهم کرده‌اید و دخترتان نیز از این رفتارها تأثیر می‌پذیرد.
برای مثال، یک بار به همسرتان بگویید: «امروز نمی‌خواهم به حرم بروم.» اگر پرسید چرا، به او بگویید: «امروز می‌خواهم در کنار تو باشم و ترجیح می‌دهم به‌جای رفتن به حرم، وقتم را با تو بگذرانم.»
در اسلام، جهاد زن، شوهرداری نیکو معرفی شده است.
منظور از این تعبیر چیست؟
برای روشن شدن موضوع باید گفت جهاد مردان و زنان، از نظر شکل و مصداق متفاوت است. اگر مردی بخواهد در میدان جهاد حضور پیدا کند، ممکن است به مناطق جنگی مانند یمن یا سوریه برود، روی مین برود، در معرض اصابت گلوله و ترکش قرار بگیرد و جان خود را به خطر بیندازد. این‌ها از مصادیق جهاد در میدان نبرد است.
اما جهاد زنان در محیط خانواده چگونه است؟ جهاد زن در زندگی مشترک، شوهرداری نیکو، آراستگی، استفاده از عطر، آرایش، سخن گفتن دلنشین و رفتار محبت‌آمیز با همسر است. این امور می‌توانند از عبادت‌های ارزشمند زن در محیط خانواده باشند.
توصیه من این است که جهاد خود را عمیق، حرفه‌ای و درجه‌یک کنید و آن را با عشق و محبت همراه سازید. هنگامی که چنین رفتاری داشته باشید، همسرتان به شما پایبند و علاقه‌مند خواهد شد.
اگر نتوانید همسرتان را با محبت و رفتار درست به خود جذب کنید، ممکن است دیگران این جایگاه را به دست آورند. همان‌طور که در میدان جهاد ممکن است فردی از جبهه مقابل اسیر بگیرد، در زندگی نیز اگر نتوانید همسرتان را با محبت و عشق به خود نزدیک کنید، ممکن است افراد دیگری او را به سمت خود جذب کنند.
چرا چنین اتفاقی رخ می‌دهد؟ ممکن است همسر شما از رفتارهای شما ناراضی باشد؛ زیرا در انجام وظایف عاطفی و شوهرداری به‌درستی عمل نکرده‌اید و با او دلنشین و محبت‌آمیز سخن نگفته‌اید.
منظور از سخن گفتن دلنشین چیست؟ همان نکاتی است که پیش‌تر بیان کردم؛ از جمله حذف کلمات و رفتارهای منفی و جایگزین کردن آن‌ها با رفتارهای مثبت و محبت‌آمیز.
توصیه می‌کنم این کلمات و رفتارهای مثبت را یادداشت کنید و در زندگی خود به کار ببرید. این موارد، از جمله مصادیق جهاد زن در محیط خانواده است.
متأسفانه مشاهده می‌شود که برخی مردان با زنان دیگر ارتباط‌های نامشروع برقرار می‌کنند. یکی از عواملی که می‌تواند در شکل‌گیری چنین روابطی نقش داشته باشد، ضعف در مهارت‌های همسرداری و ناتوانی در برقراری ارتباط عاطفی مناسب در خانواده است.
برای نمونه، یکی از آقایان اهل عرفان در قم حضور داشت. خانمی با واسطه از من درخواست کرد که برای حل مشکل زندگی‌اش با آن فرد ملاقات کند. او معتقد بود که آن فرد وی را طلسم کرده و زندگی مشترکش در آستانه فروپاشی قرار دارد.
این خانم نزد آن شخص رفته بود و او به وی گفته بود که همسرش طلسم نشده است؛ بلکه مشکل اصلی، ناآشنایی با مهارت‌های همسرداری است. به او توصیه کرده بود که به‌جای نسبت دادن مشکلات زندگی به طلسم، مهارت‌های همسرداری را بیاموزد.
زندگی این خانم واقعاً در آستانه فروپاشی و طلاق قرار داشت. بااین‌حال، پس از آنکه توصیه‌هایی را که بیان کردم به کار گرفت، شرایط زندگی‌اش تغییر کرد. حدود یک سال پیش، زندگی او در مرحله رسیدگی به پرونده طلاق در دادگاه قرار داشت؛ اما با اصلاح رفتار و به‌کارگیری این توصیه‌ها، وضعیت زندگی مشترکش تغییر کرد.
زنان نیز باید در زندگی مشترک جهاد کنند. نتیجه جهاد در میدان نبرد، فتح جبهه دشمن است. در جهاد خانوادگی نیز باید بتوانید قلب و محبت همسرتان را به دست آورید.
در واقع، هدف این است که همسرتان را با عشق و محبت به خود علاقه‌مند کنید؛ به‌گونه‌ای که در مدار محبت شما قرار بگیرد و به شما دلبستگی پیدا کند. هنگامی که همسرتان عاشق شما شود، سخنان و خواسته‌های شما را با میل و رغبت می‌پذیرد.
بنابراین، راه‌حل مسئله شما همین نکاتی بود که به تفصیل توضیح دادم. 
سربلند باشید.